Љубовта е единствениот капитал за опстанок: Интервју со Велимир Жерновски

Мултимедијалниот уметник Велимир Жерновски со проектот „Пиета во прекривките на ургентноста“ ќе ја претставува Македонија на 61. издание на Венециското биенале. За „Блумберг Адрија“ тој открива дека делото потекнува од еден поодамнешен период и го замислувал како скулптурално решение во простор, но, како што вели, заведен од секојдневните обврски останало настрана. Првичната идеја, пак, ја добил слушајќи ја песната „Hyperballad“ на исландската музичка ѕвезда Бјорк.

„Има нешто толку мистично и болно во самиот наслов, но и во стиховите што се редат. Песната зборува за човековата борба со секојдневието, за силата што секое утро ни е потребна да го поминеме денот, да се соочиме со сѐ што нѐ чека, и за крајот“, вели Жерновски.

Зошто баш препознатливата скулптура од Микеланџело е во фокусот на ова Ваше монументално дело?

Преплавени од слики на мајки што плачат врз телата на своите синови неизбежно е поистоветувањето со едно од највлијателните дела во уметноста воопшто, а тоа е „Пиета“ на Микеланџело. Оваа претстава некако ми даде повод да размислам за гордоста во оплакувањето, за жртвата што сите ние ја принесуваме и за оние што нѐ губат или ги губиме. Следејќи ја мојата работа на константно реферирање на дела од историјата на уметноста, почнав да размислувам како да се обратам кон една ваква иконографска сцена во современ контекст.

Пиета во прекривките на ургентноста - Фото: Велимир Жерновски

 

Ја преоблековте скулптурата во материјал првенствено произведен за вселенски мисии за да ѝ дадете ново значење. Како овој потег ја менува нејзината перцепција?

Навраќајќи се на историјата, а и гледајќи ги ужасите низ кои по не знам кој пат проаѓа нашата цивилизација, се појавија златестите т.н. прекривки за итни ситуации. Како овој златен плашт да буди во хоризонтот некој знак на надеж, на некоја друга стварност. Овие чудни нови слики на сплавовите на медуза одеднаш станаа некако светли/свети. Вадејќи ги бегалците од премрзнатите океански води почнаа да проблеснуваат насекаде овие златни прекривки. Контраст што природно не соодветствува. Барем до почетокот на сириските бегалски кризи. За овие материјали - златните прекривки, читав доста претходно работејќи на изложбата ОТДЕ, изложба што се занимаваше со критика за популарните медиуми и офанзивата со вести за вселенските истражувања, занемарувајќи ја човековата судбина тука на планетата.

Прекривките за итни ситуации се иновација на американската вселенска програма НАСА уште од времето на Студената војна и трката за освојување на вселената. Во прво време материјалот се користи исклучиво и во тајност за замена на тешките алуминиумски елементи користени за изработка на најразлични сателити што се лансираат во орбитата. Материјалот има повеќе особини, меѓу кои и заштита од радијација и силни температурни разлики. Овој ист материјал е држен исклучиво за овие намени цели шеесет години, додека не се обелодени за широката јавност. И оваа теза развива неколку проблеми што ме окупираат. А тоа секако е грижата на авторитетите за веќе општоприфатениот термин „обичниот човек“, небаре има и „необичен“, но ете.

Пиета во прекривките на ургентноста - Фото: Велимир Жерновски

 

Велите дека делото поставува прашања поттикнати од размислувања од онтолошка призма. Во време на глобални кризи и закани од деструкција, што е според Вас вистинскиот „капитал“ за опстанок?

Поставувајќи прашања што се од онтолошка призма, размислував за оваа бесконечна трка кон себевоздигнување. Прашањата како да се преживее барем еден ден од животот се враќаат постојано и постојано. Што е она што нѐ тера да продолжиме, да станеме, да застанеме? Сите размисли околу овие прашања завршуваат со феноменот на љубовта. Каде ја наоѓаме сите, особено таа силна нишка што нѐ води да опстанеме. Особено во овие злокобни времиња. Во тој период повторно светот најави пламена иднина. Не во човековите достигнувања, туку во насока кон тотална деструкција. Медиумите повторно известуваат за војни, бегалци, смрт и безизлезност, на што денес и сведочиме. Оттука, надоврзувајќи се на некои мои претходни дела, согледав дека единствено таа тага, таа болка, тоа соочување со губитокот може да се најде само во сликата на оплакувањето.

Почесто сте присутен на меѓународната отколку на домашната ликовна сцена. Кој во денешниот културен свет ја има клучната улога во тоа кои прашања остануваат отворени, а кои се затвораат? Дали се тоа уметниците, институциите или пазарот?

Ова е комплексно прашање. Мојата меѓународна кариера се случи некако спонтано, не велам случајно, но спонтано преку познанства што сосема природно се случиле и преку луѓе што во мојата работа препознале некакво придвижување, верувале во мене и ме поддржале. Преку најразлични соработки што ги имав уште од многу млад, претставувања на изложби, галерии и биеналиња низ светот, па до колекционерите, кои се важен дел од севкупната поддршка на секој уметник. Секогаш се трудам да дејствувам и кон промоција на локалната сцена. Ваквата искреност и отвореност лесно се препознаваат и милам дека затоа овие надворешни контакти се важни, а лично и драги, бидејќи се опкружуваш себеси со луѓе од најразлични делови на светот и најсреќен си кога некои од нив ќе ти станат и вистински другари, кои те следат и се подготвени да те поддржат во секој момент кога тоа зависи од нив.

Извор: Велимир Жерновски

Венециското биенале веќе 130 години е една од најпрестижните културни институции во светот. Дали за Вас ова учество е симболично признание или очекувате и конкретно влијание врз Вашата кариера?

Станува збор за исклучително голем настан, односно еден од најголемите светски настани посветени на уметноста воопшто. Како што е ред, би сакал да им се заблагодарам на Министерството за култура и туризам и на Музејот на современата уметност од Скопје за поддршката и довербата што ми ја дадоа. Чест е, но и голема обврска, бидејќи тука не станува збор само за лично претставување, туку за претставување на државата, која го покрива целиот процес и која на крајот се претставува пред стручната светска јавност.

Како одбран национален претставник, чувствувате ли притисок за тоа како ќе ја претставите земјата или учеството го доживувате исклучиво како личен уметнички исказ?

Во сите мои претставувања се трудам докрај да ги исполнам пред сѐ моите лични очекувања и стандарди, кои, верувајте, никому не би му било лесно да ги исполни. Така што, во таа смисла мислам дека немам задршки во мојот однос кон претставувањето на делото и мислам дека со една вака јасна порака и дело што навидум е едноставна инсталација во простор ќе успееме да допреме многу теми и да отвориме многу прашања за размислување. На Биеналето сме мал тим, но сепак доста сконцентриран и внимателно одбран.

По Венеција, како сакате ова дело да продолжи да живее?

Ова изложување го гледам повеќе како еден подиум отколку само како галериско претставување. Верувам дека ќе отвори простор за нови размислувања и една поширока дебата околу современите случувања.