Како вештачката интелигенција го менува процесот на барање работа

Замислете дека сте поминале часови пишувајќи совршена професионална биографија (CV), сте ја прилагодиле на огласот, сте додале сè што работодавачот бара, но не добивате одговор. Не затоа што сте лош кандидат, туку затоа што алгоритмот ја одбил пред воопшто да стигне до човечки раце. Тоа веќе не е дистописка иднина - тоа е нешто што навистина се случува. Но постојат мали трикови како можете себеси и своите документи да ги прилагодите на тоа.

До крајот на 2025 година, 83 отсто од компаниите планирале да користат вештачка интелигенција (ВИ) за прегледување на CV-ја, иако многумина тие системи ги оценуваат како пристрасни, покажува анкета на РБ (ResumeBuilder) спроведена меѓу бизнис лидери. Ако досега не сте размислувале за тоа како алгоритмот го чита вашето CV, веројатно сега е добро време да почнете.

Што всушност се случува кога ќе ја испратите пријавата?

Голем број компании веќе користат вештачка интелигенција во процесот на вработување, а системите за следење на кандидати (ATS, англ. applicant tracking system) се користат за прегледување на CV-ја, ВИ скрининг, па дури и за активно пронаоѓање потенцијални кандидати.

Накратко, ВИ системот не го гледа вашето CV како што би направил HR менаџер кој може да бара специфичности. Тој бара поклопување - клучни зборови, структура, релевантност.

Може ли алгоритмот да биде пристрасен? | Depositphotos

Совети за CV што поминува низ ВИ филтер

За наша среќа, бидејќи знаеме како функционираат овие системи, можеме да извлечеме неколку заклучоци како да се прилагодиме на новата реалност.

Мирјана Панин, експертка за комуникации и employer branding, дава неколку совети за пишување CV:

Заборавете на графики и комплициран дизајн

„Акцентот сега е на едноставност и читливост, па веќе не мора да се трудиме биографијата да ја разубавуваме со графики, колони и комплицирани темплејти“, вели Панин. „Доволно е да се направи едноставен документ во кој сè е во иста колона, текстот се чита од лево кон десно и сè е максимално јасно.“

Овој совет го потврдуваат и меѓународни експерти. ATS системите читаат CV-ја од лево надесно и од горе надолу, а комплексниот дизајн, графиките, колоните и табелите можат да го збунат системот. Се препорачува чист, едноколонски распоред со стандардни наслови на секции како „работно искуство“, „вештини“ и „образование“.

Прилагодете го CV-то на секој оглас

„Важно е да се прилагоди CV-то на огласот на кој аплицираме“, објаснува Панин, „но тука не мислам дека треба да измислуваме дека сме работеле нешто што не сме, (затоа што вештачката интелигенција и тоа ќе го препознае), туку во CV-то да вклучиме клучни зборови од огласот за работа за ВИ да препознае дека сме соодветен кандидат за работното место.“

Стручњаците советуваат и да размислите кои вештини се бараат во огласот, да обрнете внимание на фразите што се повторуваат, барани квалификации и стручни термини. Ако огласот вели „управување со проекти“ наместо „водење на проекти“, користете ја точната формулација - ATS системите често бараат прецизни поклопувања, па и мали варијации во формулацијата можат да влијаат на резултатот, пишува „Медиум“ (Medium).

Форматот на документот е важен

Панин нагласува дека „скенирани и фотографирани документи не се прифатливи“.

Како што наведува „Медиум“, понекогаш системите имаат проблеми и со PDF-фајловите, па ворд документ е најбезбедна опција, ако тоа е прифатливо. Исто така, покажано е дека околу 25 отсто од ATS системите имаат потешкотии со читање на контакт информации зачувани во заглавија или подножја на страницата.

Мерливи резултати

Стручњаците советуваат и да ги нагласите мерливите резултати бидејќи бројките ги прават вашите достигнувања поимпресивни - наместо „ја подобрив продажбата“, напишете „ја зголемив продажбата за x% во одреден период“.

Дали ВИ треба да го напише вашето CV наместо вас?

Ова прашање сè почесто се поставува, но одговорот не е едноставен.

„Да се искористи ВИ за да се подобри CV-то и така да се зголемат шансите за добивање работа е сосема во ред“, вели Панин, „но на крајот важно е финалната верзија сепак да помине низ човечки раце, за CV-то да не звучи премногу генерички и повторувачки, да не биде очигледно дело на ЧетГПТ, Клод или некој друг популарен ВИ четбот.“

Панин јасно заклучува дека CV на кое ВИ му помогнала е во ред, но лошо и неавтентично CV не е, без разлика кој го напишал.

А што се однесува до прашањето дали ВИ може да препознае CV што е генерирано од друга ВИ - одговорот сè почесто е да. Истражувањата покажуваат дека 64 отсто од регрутерите наведуваат дека гледаат сè повеќе барања кои изгледаат идентично, што ги прави помалку, а не повеќе ефикасни.

Интервју со вештачка интелигенција: како да се подготвите?

Дали е пристрасен? | Depositphotos

Помина времето кога секое интервју подразбираше состанок во живо со „човечки ресурси“. Денес, многу платформи им овозможуваат на кандидатите да снимаат видео-одговори на прашања кога и да посакаат, а ВИ систем потоа ги анализира тие снимки - вклучувајќи говор, па дури и изрази на лицето, за да ги оцени кандидатите. Нашата соговорничка објаснува дека подготовката е можна и препорачлива, но дека е клучно прво да знаете што ве чека:

„Треба да знаеме дали нè чека видео-интервју во кое снимаме одговори за да бидат подоцна анализирани од ВИ, или се работи за четбот кој ни поставува прашања на кои одговараме писмено. Постои и опција класично интервју со човек, додека во позадина се случува т.н. AI scoring.“

Нејзините универзални совети за секој тип ВИ интервју:

• Не бидете неприродни и не се трудете да давате „совршени“ одговори што звучат вештачки

• Бидете јасни и концизни

• Користете клучни зборови од огласот во одговорите

Експертите од областа на ВИ-вработување додаваат и некои технички совети. Камерата треба да биде на висина на очите за да се постигне природен контакт со погледот, а лошото осветлување или сенките што го покриваат изразот на лицето можат негативно да влијаат на оценката. Квалитетот на звукот е исто така важен - се препорачува тивка просторија и, по можност, слушалки со микрофон.

Темната страна на алгоритмот: пристрасност

Приказната за ВИ и вработувањето не би била целосна без еден непријатен детал. Доколку податоците користени за тренирање на алгоритмот одразуваат пристрасни обрасци на вработување - фаворизирање на полови, раси, возраст или слично - ВИ алатките ќе ги реплицираат тие предрасуди.

Истражување на „Блумберг“ во 2024 година покажа дека ЧетГПТ покажал расна пристрасност при рангирање на CV-ја: иако сите кандидати биле подеднакво квалификувани, ВИ различно ги рангирал луѓето на кои им биле доделени типични имиња од одредени народи. И тоа бил постојан резултат, повторен во 1.000 обиди.

Уште едно истражување покажува дека 47 отсто од компаниите забележуваат дека ВИ ги фаворизира помладите кандидати, 44 отсто регистрираат образец на фаворизирање на лица од одредени училишта или општествени слоеви, 30 отсто забележуваат родова пристрасност, а 26 отсто расна и етничка.

EU AI Act ги класифицира ВИ системите во вработувањето како технологија со висок ризик која бара строга регулатива, транспарентност и мерки за спречување дискриминација, што покажува колку сериозно ова прашање почнало да се сфаќа низ целиот свет.

Kаде сме ние во сето тоа?

Сите овие појави се глобален тренд, па регионот не е исклучок.

Панин потврдува дека ВИ во регионот моментално се користи како помош во почетните фази на процесот на селекција, а не како автономен систем што самостојно носи конечни одлуки.

„Многу компании користат ВИ алатки во почетните фази на процесот на селекција, најчесто со цел филтрирање на голем број пријави“, вели таа.

Тоа главно се системи за следење кандидати (ATS), ВИ скрининг, автоматизација на комуникацијата со кандидатите, па дури и активно пронаоѓање потенцијални кандидати (преку LinkedIn Recruiter и слично), објаснува таа.

„Во регионот моментално ВИ се користи во почетните фази на процесот на селекција, а не како автономен систем за управување со целиот процес, вклучувајќи интервјуирање, тестирање и носење конечна одлука за вработување на соодветен кандидат, каде што човечкиот фактор и понатаму е клучен“, заклучува Панин.

Се проценува дека 87 отсто од компаниите во светот користат ВИ алатки во процесот на вработување, а вредноста на пазарот за ВИ во вработувањето, која во 2023 година изнесувала 661 милион долари, се очекува да достигне 1,12 милијарди долари до 2030 година.