Зошто Финска деветти пат е прогласена за најсреќна земја во светот?

Додека се спуштам по скалите во ледената темнина на езерото Јоутолампи, се подготвувам за допирот на студената вода на кожата. Ги пуштам ракофатите и се навалувам наназад, додека специјалното изолациско одело од неопрен, дебело осум милиметри, ме држи на површината во целосен мрак. И потоа – ништо.

Се наоѓам во најсеверниот регион на Финска, Лапонија, на едноод  вкупно 188.000 езера во оваа нордиска земја. На околу 30 минути од најблискиот град, Рованиеми, кој се промовира како родниот град на Дедо Мраз. Додека повеќето луѓе доаѓаат во овој крај за да го посетат Санта Парк, селото на Дедо Мраз или други божиќни атракции кои работат во текот на целата година, јас сум тука поради нешто што физички освежува: арктичко пловење.

Селото на Дедо Мраз/Depositphotos

Тишината на почетокот е вознемирувачка. Езерото Јоутолампи е опкружено со густа шума која го пригушува секој звук од човечко потекло, но како што мојот слух се приспособува, почнувам да го слушам пукањето на блискиот мраз и тивкото жуборење на водата. Замислете го ова како природна верзија на сензорна изолација што ја нуди Мајката Природа, со слична цел – намалување на стресот и напнатоста во мускулите.

„Во Финска природата е нашата црква. Таа е света“, ми вели Јари Виртанен. Тој управува со новоотворениот „Хало игло рисорт“ (Halo Igloos Resort) недалеку од Рованиеми, главниот град на финска Лапонија, и токму по негова препорака дојдов да се нурнам во ледените води на Јоутолампи.

Финска е позната по својата велнес култура, од пливање во студена вода до сауни. (Финците ќе ви кажат дека овде има повеќе сауни отколку автомобили.) Финските сауни се толку ценети, со околу 10.000 години историја и фолклор, што се дел од нематеријалното културно наследство на УНЕСКО. Како најшумовита земја во Европа – повеќе од 75 отсто од Финска е под шума, воздухот е меѓу најчистите на планетата.

Шума на патеката Тунтуриаапа во националниот парк Пјаха-Луосто, Лапонија, Финска/ Depositphotos

Ова изобилство на природни ресурси го обликувало пристапот на Финците кон долговечноста и благосостојбата. Наместо да бараат ослободување од стресот во четири ѕида на луксузен спа-центар, тие ги прифаќаат природните елементи: аванто (пливање во студена вода) е национална забава. А бидејќи собирањето шумски плодови и планинарењето се длабоко вкоренети во секојдневниот живот, тие се важен придонес за вкупното ниво на среќа во земјата, која во 2025 година го зазеде првото место во светот.

Во Финска уживаат и хаските/Depositphotos

Како сè повеќе велнес патници прифаќаат „тивки патувања“ и изолирани места без многу технологија, Финска се наоѓа на крајот од она што се очекува да биде рекордна зимска сезона, привлекувајќи околу половина милион странски посетители само од декември до февруари. Речиси две третини од нив одат во Лапонија, која во најголем дел се наоѓа над Арктичкиот круг. Недопрената природа и изолираноста на ова подрачје го поттикнуваат интересот на патниците заинтересирани за велнес, нудејќи холистичка алтернатива на науката за долговечност опседната со технологија, метрики и оптимизација.

Снежна покривка и Аурора бореалис| Depositphotos

Престојот на отворено е клучен за исклучително високиот квалитет на живот во нордиските земји. Сепак, Финска се издвојува по тоа колку природата и велнесот се длабоко вкоренети во нејзината култура и по силното влијание што го имаат врз општеството. На 19 март, Финска деветта година по ред беше прогласена за најсреќна земја во светот, според истражувањето на Центарот за истражување на благосостојбата при Универзитетот во Оксфорд, во соработка со „Галуп“ и Мрежата на Обединетите нации за решенија за одржлив развој.

„Природата овде не е само околина, таа е главниот исцелител“, вели Даниела Ерколини, која работи во продажба во туристичката компанија „Салонки травелс“ (Salonki Travels Oy) од Лапонија. Иако Дедо Мраз и натаму е главната атракција на Рованиеми, природата е она што на крај најмногу ги воодушевува повеќето патници.

Колиба во шума во рисортот „Хало игло“/Halo Igloos

Склони сме да ја гледаме природата како дестинација, место на кое се оди за да се избега, додека Финците ја доживуваат како основа на секојдневниот живот. Тоа почнувам да го сфаќам едно ноемвриско попладне, кога мојот автомобил поминува покрај неколку луѓе во дебела облека кои ловат риба на замрзнато езеро. Надворешната температура е минус 30 степени.

„Обожавам риболов на мраз“, вели мојот возач, забележувајќи ја мојата љубопитност. Го прашувам што ги тера луѓето да седат среде езерото и со часови да не прават ништо. Неговиот одговор доаѓа брзо: „Токму тоа е поентата. Тоа е како терапија.“

Лииса Кокаринен, директорка за одржлив развој во „Визит Финланд“ (Visit Finland), вели дека за разлика од други европски дестинации кои се фокусираат на изградба на големи спа-рисорти, „велнесот овде не е поврзан со луксузни содржини; станува збор за живеење во склад со сезонските ритми на природата. Тоа е сосема поинаков концепт од класичниот спа-модел.“

Пливање во езерото Рануанјарви во местото Рануа, Лапонија/Depositphotos

Финска има и таканаречено „право на секого“ (jokaisenoikeudet), што значи дека секој може да ужива во природата без оглед на сопственоста на земјиштето. Жителите и посетителите можат слободно да планинарат, кампуваат, собираат плодови, скијаат и ловат риба, сè додека тоа го прават одговорно. Палење оган на приватно земјиште, на пример, не е дозволено, но берењето бобинки и собирањето шумски плодови е дозволено речиси насекаде.

Во 2022 година странските посетители оствариле нешто повеќе од 1.537.000 ноќевања во Лапонија; до 2024 година таа бројка пораснала на 2.133.000. Сè повеќе Американци го посетуваат овој регион: од 33.000 ноќевања во 2022 година на 79.000 во 2024 година, според податоците на „Визит Финланд“ (Visit Finland). И тоа и покрај геополитичките тензии поврзани со границата на Финска со Русија. Расте и интересот за велнес: во 2025 година 30 отсто од меѓународните патници резервирале вакви искуства како дел од својот престој, во споредба со 28 отсто во 2024 година.

Езерата во есен/Depositphotos

Инфраструктурата го следи растечкото побарување. Во ноември националната авиокомпанија „Финер“ (Finnair Oyj) најави дека ќе воведе летови двапати неделно од Брисел и Цирих до Китила, популарна дестинација северно од Арктичкиот круг, како и од Париз до Рованиеми. Во последните две години во Лапонија се отворени најмалку 15 хотели. Многу од нив нудат сауни и хидромасажни кади во собите, како и активности како пешачење со специјални чевли за снег, капење во ледена вода и риболов на мраз.

Полноќно сонце и ноќно капење

Иако зимата традиционално е врвот на туристичката сезона, полноќното сонце привлекува многу Финци и во потоплите месеци. Доцната пролет и летото носат речиси непрекината дневна светлина, овозможувајќи планинарење, возење велосипед, кајак, рафтинг, „капење во шума“ и пливање до доцна навечер. Меѓу понеобичните активности е и „арктичко коконирање“ (длабока релаксација во шума) во шумата Хали Пуу кај Леви, каде водичите ги водат учесниците низ смирувачки вежби за време на прошетка, а потоа ги оставаат да се опуштат во лежалки. Љубителите на јога можат да вежбаат меѓу ирваси на фармата за ирваси Кујала, каде простирките се заменети со кожи од ирваси.

Вежбање меѓу ирваси е една од необичните активности што ги бараат патниците/Depositphotos

Есента носи спектакуларни бои на лисјата и изобилство можности за собирање печурки и бобинки. Верувале или не, и двете активности се покажало дека ја поттикнуваат менталната активност и го намалуваат стресот. Кога ќе падне снег, фокусот се префрла на зимските спортови: скијање, пешачење со специјални чевли за снег и риболов на мраз, како и сауните како неизоставен дел од опуштањето по активностите.

Без оглед на времето на посетата, како што објаснува Ерколини од „Салонки травелс“ (Salonki Travels Oy), една од главните атракции на Лапонија се „тишината и мирот“ на нејзините пејзажи. Тоа се меѓу последните недопрени дивини во Европа, без големи градежни проекти.

Финска верзија на луксузно сместување во Лапонија/Depositphotos

Во „Хало игло“ (Halo Igloos), шумската патека наречена „патека на осаменоста“ води до стаклена куполеста колиба. Во зима гостите можат да пешачат со специјални чевли за снег, да запалат оган и да ги набљудуваат ѕвездите. Можат и да поминуваат време со ирваси и да развијат поинаков однос со природата. Она што никогаш не било популарно во Лапонија се рисорти со големи спа-комплекси и високотехнолошки содржини.

За оние што не сакаат да пловат во ледена вода, постојат и поблаги начини за истражување на финските езера.

„За Финците, велнесот доаѓа од природата“, вели Јерму Мехтајарви, сопственик на „Галду хотел енд спа“ (Gáldu Hotel & Spa) кај Саариселка, кој го води заедно со својата сопруга. „Тоа е исцелување и однатре и однадвор. Луѓето одат во шума, шетаат, ги прегрнуваат дрвјата, ловат риба, планинарат. Така наоѓаат мир за телото и умот.“ Тој исто така ги охрабрува гостите да прифатат уште еден аспект на финскиот велнес: да не прават ништо.

 

 

„Сакаме да ја истакнеме тишината, мирот и спокојството на Лапонија. Само седнете, опуштете се и набљудувајте ја природата“, вели тој. (Во собите на хотелот „Галду“ нема да најдете телевизори.) И јас го доживеав тоа: секое утро седев во ресторанот обложен со дрво, покрај стаклен ѕид, и уживав во чинии со бобинки - свежо набрани од шумите околу хотелот.

„Силата на Лапонија лежи во нејзината чистота, пространост и автентичност“, вели Сана Керкаинен, извршна директорка на „Визит Рованиеми“ (Visit Rovaniemi). Во светот на велнесот опседнат со технологија, ова едноставно размислување сугерира дека можеби грешиме: долговечноста и здравјето не се наоѓаат во уредите, туку меѓу дрвјата и во ледените води на природата.

Во меѓувреме, во езерото Јоутолампи издржав околу 20 минути пред да ме фати студот. Во моето големо неонско одело веројатно личев на пловечки Телетабис. На копно им се придружив на уште четворица „пливачи“ околу огнот во колибата покрај езерото, со топол домашен сок од боровинки во рацете. Еден човек, пилот, беше скептичен, а сега не престануваше да зборува за чувството на бестежинска состојба. Тој останал во водата 40 минути.

А јас? Лесниот притисок на водата ја ублажи болката во долниот дел од грбот, а додека пловев во студениот мрак, стресот од роковите, кој го следи секој новинар, едноставно исчезна.