Кинеска закана го тресе монополот на АСМЛ за најмоќните чип-машини

„Onderdompelinglithografiebelichtingsinrichting“ - холандскиот збор за уредите што ги произведува АСМЛ (ASML) - тешко се изговара, што е соодветно со оглед на тоа колку е тешко да се произведат овие високоценети машини за производство на чипови.

Тие се големи и скапи и ја извршуваат сложената работа на печатење шеми на електрични кола, невидливи со голо око, врз силициумски плочки, во процес познат како експозициона литографија со потопување. АСМЛ (ASML Holding NV) има околу 90 отсто удел на глобалниот пазар за производство на овие алатки и целосен монопол врз најнапредниот сегмент од технологијата позната како EUV (екстремна ултравиолетова литографија / ЕУВ).

Токму затоа секој знак дека се појавува конкуренција на хоризонтот може да ги вознемири инвеститорите во компанијата што стана најголемата технолошка компанија во Европа. Се очекува продажбата на АСМЛ да порасне за 31 отсто во 2026 година поради огромниот бран инвестиции поттикнат од вештачката интелигенција кај нејзините клиенти од индустријата за чипови. Сепак, нејзините акции имаа најлоши неколку дена во последните години, откако веб-страницата „Информејшн“ (The Information) објави дека неименувана кинеска компанија е на работ да започне сериско производство на конкурентски машини, со темпо од 20 уреди годишно до 2027 година.

За споредба, АСМЛ има капацитет да произведува околу 130 од основните модели на овие машини годишно и планира да го зголеми тоа производство за една третина. Компанијата исто така има цел да испорача околу 60 напредни ЕУВ-модели, технологија што, според извештаите, сè уште е во фаза на прототип кај Кинезите. Сепак, машините на АСМЛ се главниот двигател на индустријата за производство на чипови, а холандската компанија досега имаше речиси непречена позиција на пазарот. Акционерите имаат причина за загриженост, особено во услови кога инвеститорите генерално стануваат поскептични кон големите вложувања во вештачка интелигенција (ВИ).

Плимата на вештачка интелигенција предводена од АСМЛ почнува да се смирува

Стравовите од конкуренција во Кина се шират на европските технолошки акции Bloomberg

За АСМЛ, ова не е сосема ист вид пресврт како оние што се случија во други делови од технолошкиот сектор, како импресивниот напредок на кинеските ВИ-софтверски модели што го намалуваат јазот со „Опен еј-ај“ (OpenAI) и „Антропик“ (Anthropic PBC). Нејзините уреди повеќе потсетуваат на млазните мотори што ги произведуваат „Ролс-ројс“ (Rolls-Royce Holdings Plc) или ПВ (Pratt & Whitney) - сложени инженерски достигнувања за чие развивање се потребни децении.

Создавањето екосистем од доставувачи и клиенти за вакви производи трае долго, како и усовршувањето и приспособувањето на новите алатки. „Блумберг интелиџенс“ проценува дека Кина сè уште е оддалечена седум до десет години од можноста да ја достигне технологијата на АСМЛ, а целосната замена би траела уште подолго поради потребата од различни високотехнолошки алатки и материјали.

Сепак, извештајот носи неколку загрижувачки заклучоци. Првиот е дека прашањето веќе не е „дали“, туку „кога“ кинеската закана ќе стане реалност, при што потенцијално би биле загрозени една петтина од продажбата и оперативната добивка на АСМЛ. Вториот е дека оваа конкуренција - кој и да стои зад неа - ќе има значителни финансиски ресурси и геополитичка поддршка од Пекинг, што холандската компанија го наведе во својот годишен извештај под насловот: „Се соочуваме со интензивна конкуренција“.

Последниот заклучок е дека самата стратегија што моментално се користи за ограничување на оваа конкуренција - извозните контроли предводени од САД, кои го спречуваат АСМЛ да ги продава своите најнапредни модели во Кина - можеби само го забрзала нејзиното појавување. Ограничувањата и црните листи ги направија конкурентите како „Шангај микроелектроникс“ (Shanghai Micro Electronics Equipment Group Co.) сè поважни за Пекинг.

„Ова е класичниот проблем со технолошките војни“, изјави авторот Енрике Данс, универзитетски професор по иновации (IE University). „Тие функционираат извесно време, но на противникот точно му покажуваат што му е потребно за да стане независен од нив.“

Поголемата конкуренција на олигополскиот ВИ-пазар можеби и не би била гледана како лоша работа од голем дел од светот, и покрај обвинувањата дека чипови произведени во Кина завршуваат во Иран или на други места. Исто така може да се тврди дека АСМЛ, како и производителите на авионски мотори, веројатно има доволно талент и капитал за да остане на самиот врв на технологијата што ја усовршува со децении.

Сепак, за Европејците, кои се обидуваат да обезбедат дел од технолошкиот колач што веќе не е под контрола на Вашингтон или Пекинг, ова доаѓа во лош момент. АСМЛ долго време беше најголемото европско богатство за обезбедување влијание во споровите околу пристапот до чипови и технологија за чипови - па дури и до најдобрите ВИ-софтверски модели, особено во време кога администрацијата на Трамп сè повеќе е подготвена да ја користи нивната достапност како средство за притисок.

Европа заостанува зад САД и Кина во развојот на основни ВИ-модели, прифаќањето на технологијата и создавањето водечки ВИ-компании. Дополнително, континентот има многу мал удел во приходите на АСМЛ, бидејќи најголемиот дел од производството на чипови се одвива на други места. Појавата на кинески конкуренти на АСМЛ може да го загрози и онака ограниченото технолошко влијание на Европа, олеснувајќи им на САД да вршат притисок врз Унијата да воведува дополнителни извозни ограничувања што би можеле да ѝ наштетат.

Наместо да прифаќа дополнително губење позиции, Европската Унија треба посериозно да работи на создавање и заштита на вистински екосистем за производство на чипови со АСМЛ во централната позиција. Унијата веќе има планови за насочување на 120 милијарди евра инвестиции во секторот до 2035 година, што е прв чекор.

Зголемените глобални инвестиции во ВИ им помогнаа на многу компании во Европа, од германската ИТ (Infineon Technologies AG) до модернизираните капацитети на „Интел“ (Intel Corp.) во Ирска. Но европското производство на чипови е премногу фрагментирано и се концентрира во ниши што и самите би можеле да бидат изложени на Кина, која станува технолошки посамостојна.

Компаниите треба да бидат поттикнати да се спојуваат, а инвестициите да се насочат кон прекугранични европски лидери, како што е предложено во извештајот за конкурентност на ЕУ на Марио Драги. Поголеми вложувања во истражување и подобра заштита на клучните доставувачи - како специјалистот за оптика „Карл Цајс“ (Carl Zeiss AG) - би помогнале. Технологијата на АСМЛ е сложена, а исто толку е сложена и геополитиката околу нејзиното зачувување.

 

- Лионел Лоран е колумнист на „Бчумберг опинион“, кој пишува за иднината на парите и иднината на Европа. Претходно бил новинар за „Ројтерс“ и „Форбс“.