Холивуд во војна со вештачката интелигенција

Ирскиот режисер Руари Робинсон внесе две реченици текст во апликација и за помалку од една минута доби филм што го потресе Холивуд: Том Круз и Бред Пит се тепаат на покрив, со звук, ефекти и кинематографски резови.

Целата операција го чинела седум центи. „Бајтденс“ (ByteDance), кинескиот сопственик на Тикток (TikTok), го лансира „Сиденc 2.0“ (Seedance 2.0), алатка што за неколку секунди генерира видеосодржина со заштитени филмски ликови, без никаков надомест за авторите.

Зад виралниот спектакл се крие едно од најважните правни и деловни прашања на оваа деценија: кој е сопственик на креативната работа кога машината може да ја копира побрзо отколку што авторот може да ја заштити.

Трката на алатките што регулативата не може да ја стигне

Приказната почнува уште пред да се појави „Сиденc“. „Мидџрни“ (Midjourney), американска алатка за генерирање фотографии, беше прва на удар кога „Дизни“ (Disney) и „Јуниверзал“ (Universal) во јуни 2025 поднесоа тужба од 110 страници, тврдејќи дека алатката користи милиони заштитени дела без надомест.

Во септември им се приклучи и „Ворнер Брос“ (Warner Bros.), а заедно бараат забрана за работа на сервисот, кој има околу 20 милиони претплатници и годишен приход од 300 милиони долари. „Мидџрни“ се брани со аргументот дека тренирањето модели на заштитен материјал е законско како форма на слободно користење (fair use), исто како што и човек учи гледајќи туѓи дела.

Додека тие спорови се одвиваат во судниците, технологијата веќе отиде чекор понатаму. „Сора“ од „Опен еј-ај“ (OpenAI) и „Клинг“ на кинеската компанија „Куаишоу“ (Kuaishou) го доведоа генерирањето видео на ново ниво, но ниту една од нив не предизвика реакција каква што предизвика „Сиденc 2.0“.

Компанијата „Рисембл еј-ај“ (Resemble AI) објави дека само во првите шест недели од 2026 година се лансирани седум активни модели за генерирање видео од седум различни компании, а секој носи нова архитектура што системите за детекција мора повторно да ја научат.

„Дизни“, „Парамаунт“ (Paramount) и „Ворнер Брос“ испратија правни предупредувања во рок од еден ден. И „Нетфликс“ (Netflix) во адвокатско предупредување до „Бајтденс“ (ByteDance), кое го објави „Варајети“ (Variety), се закани со непосредна тужба и го опиша „Сиденc“ како „мотор за пиратерија со голема брзина“. „Бајтденс“ останува надвор од дофатот на американските судови сè додека работи од кинески сервери.

Клучното прашање не е етичко туку правно. Во јуни 2025 американски судија донесе пресуда во спорот меѓу група писатели и компанијата „Антропик“ (Anthropic): обучувањето на моделите со заштитени дела е легално ако делата се набавени законски. Но „Антропик“ дел од материјалите презел нелегално и исплати 1,5 милијарда долари отштета, што е најголема исплата во историјата на американските авторски права. Случаите против „Мидџрни“ и кинеските компании допрва доаѓаат на ред, а нивниот исход ќе ги одреди правилата за целата индустрија.

„Дизни“ избра поинаков пат. Според извештај на „Блумберг“ (Bloomberg), компанијата потпиша тригодишен договор со „Опен еј-ај“ и вложи милијарда долари, отворајќи повеќе од 200 лика од франшизите „Марвел“ (Marvel), „Пиксар“ (Pixar) и „Стар ворс“ (Star Wars) за виде генераторот „Сора“. Моделот е јасен: кој не може да победи, преговара за цената.

САД сè уште немаат посебен закон за авторските права во ерата на вештачката интелигенција и се потпираат на судски пресуди. ЕУ преку Актот за вештачка интелигенција воведе обврска за транспарентност за податоците што се користат за обучување, што значи дека компаниите мора да обелоденат каква содржина користеле, но не и да платат за неа. Повеќе за темата ВИ-акт (AI act) може да се најде во секцијата за едукација на „Блумберг Адрија“.

Продукциска куќа од Загреб или Белград добива студио вредно милиони

Додека Холивуд се бори со технолошките компании на судовите, продукциските куќи и агенциите во регионот веќе користат алатки што драматично ја намалуваат цената на продукцијата. Генеративните видеомодели овозможуваат рекламен спот денес да се направи за еден ден и само со неколку стотини евра, нешто што порано бараше тим од десет луѓе, неколку дена снимање и буџет од околу 50.000 евра.

За малите продукции тоа практично значи пристап до дигитално студио какво што до вчера беше резервирано за компании со буџети од стотици милиони долари. Агенцијата сега може да му понуди на клиентот неколку визуелни концепти во рок од еден ден, додека сценографијата, статистите или специјалните ефекти се генерираат со софтвер.

Токму тука се појавува можност за помалите креативни индустрии како оние во Србија или Хрватска. Ако најголемиот трошок на продукцијата некогаш бил студио, опрема и голем тим, генеративната вештачка интелигенција тој трошок го претвора во софтвер и компјутер. Тоа значи дека мала продукциска куќа од регионот може да конкурира на меѓународни проекти на пазарот на дигитално огласување, анимација или видеосодржина.

Но истите алатки го отвораат и прашањето за авторските права. Продукциските куќи, фотографските агенции и музичарите од регионот не се дел од преговорите меѓу Холивуд и технолошките компании, додека нивната содржина што циркулира на интернет може да стане основа за обучување на моделите. Без ресурси за судски спорови, тие се наоѓаат во послаба позиција од големите студија, кои можат да преговараат за лиценци.