Во светот на инвестирањето, не можеме да ги предвидиме пазарните циклуси, но можеме да се приспособиме на нив. Додека глобалната економија се справува со геополитички тензии на Блискиот Исток (и покрај примирјето), потенцијални флуктуации на каматните стапки и неизвесни проекции за раст, прашањето за ротација на портфолиото повторно излегува на виделина. Клучната дилема со која се соочуваат инвеститорите денес е: дали е време да се напуштат агресивните, циклични сектори и да се најде засолниште во таканаречените дефанзивни компании?
Дефанзивните сектори, како што се малопродажбата на производи за широка потрошувачка, производителите на храна и пијалоци и давателите на комуналните услуги, историски гледано, биле поотпорни на економски падови. Причината е едноставна: нивните производи и услуги се од суштинско значење. Без разлика каква е моменталната состојба на економијата, луѓето ќе продолжат да купуваат храна, лекови и ќе плаќаат за електрична енергија. Токму дефанзивните сектори изгубија многу помалку вредност за време на финансиската криза во 2008 година, каде што секторот „потрошувачки производи“ (Consumer staples) падна за 14 проценти, секторот „комунални услуги“ (Utilities) за 28 проценти, додека поширокиот индекс S&P 500 изгуби дури 36 проценти од својата вредност во текот на годината. Сличен модел гледаме и денес.
Анализата на приносите од почетокот на годината ја отсликува класичната ротација на капиталот кон „побезбедни“ сектори, особено по конфликтот на Блискиот Исток. Сепак, постојат географски разлики. Додека во САД секторите за основна потрошувачка и комунални услуги со раст од над седум проценти го декласираа падот на индексот S&P 500, Европа нуди малку посложена слика: тука само комуналните услуги (Utilities ) со двоцифрен раст од 15 проценти обезбедија врвна заштита, додека европскиот сектор на основни потрошувачки добра (Consumer staples) речиси го следеше падот на индексот Euro Stoxx 600 во текот на годината. Тоа што европскиот сектор на потрошувачки производи моментално се движи речиси во согласност со главниот индекс сугерира дека сè уште постои одредена неодлучност на пазарот, при што инвеститорите проценуваат дали моментот за масовна дефанзивна ротација навистина е дојден или станува збор за уште еден лажен сигнал.
Кога го разгледуваме нашиот локален пазар, регионот Адрија исто така нуди интересни дефанзивни индекси, но со одредени ограничувања. Индексот CROBEXnutris, кој го следи прехранбениот сектор во Хрватска, моментално има малку подобар принос од CROBEX, иако имаа слично движење во поголемиот дел од годината. Сепак, оваа информација треба да се земе со резерва. Проблемот лежи во репрезентативноста, бидејќи споменатиот индекс се состои само од три компании: „Атлантик Група“, „Подравка“ и „Жито“. Со толку тесен примерок, движењето на индексот често е резултат на специфични корпоративни вести или ликвидноста на тие поединечни акции, а не нужно општата состојба на дефанзивниот сектор во регионот.
Дополнителен аргумент за дефанзивниот карактер на овие сектори во регионот Адрија лежи во структурата на потрошувачката кошничка. Додека просекот на Европската Унија е околу 17 проценти, податоците на Евростат за 2025 година покажуваат значително поголем удел на храна и безалкохолни пијалоци во нашиот регион. На пример, во Северна Македонија тој удел е дури 41 процент, во Србија 29 проценти, додека во Хрватска е на ниво од 21 процент.
Фактот што овие трошоци сочинуваат толку голем дел од буџетот дури и во добри времиња значи дека тие се последното нешто на кое граѓаните ќе штедат ако се случи криза. Поради тоа неизбежно трошење, инвеститорите го гледаат овој сектор како најбезбедно засолниште во неизвесни времиња, бидејќи побарувачката за основни производи не исчезнува дури ни кога општата економија забавува.
Иако глобалните податоци сугерираат постепена ротација на капиталот кон дефанзивните сектори, сликата не е едноставна и во голема мера зависи од регионот. Конечната одлука за масовно преоѓање кон дефанзива сè уште виси во воздух додека инвеститорите размислуваат дали сегашните сигнали се долгорочен тренд или краткорочна реакција на неизвесноста.
