Дали повеќе се исплати вложувањето во општински или во државни обврзници?

Замислете некој да ви каже дека можете да инвестирате во вашиот град или општина и буквално да ја финансирате нејзината инфраструктура, од патишта и училишта до болници, а во исто време да генерирате принос од тоа. Иако звучи необично, токму тоа го овозможуваат општинските обврзници.

Подолу, ви претставуваме што точно се општински обврзници, како функционираат, дали малопродажните инвеститори можат да инвестираат во нив и какви приноси нудат во споредба со државните обврзници и благајничките записи.

Инвестирање во вашиот сопствен град: приноси, ризици и регионални примери

Општинските обврзници генерално им нудат на инвеститорите малку повисоки приноси од државните обврзници со сличен рок на достасување, токму затоа што носат поголем кредитен ризик на локалната единица во споредба со државата. На пример, во 2020 година, Вараждин издаде обврзница со принос од 1,8 до 2 проценти, додека хрватската 10-годишна обврзница во тоа време имаше принос од околу 1 процент, па Вараждин понуди речиси двојно поголем принос, но ова секако зависи и од финансиската сила на градот или општината и пазарните услови во времето на издавање. Сепак, за разлика од државните обврзници, пазарот на општински обврзници во регионот е исклучително неликвиден, па инвеститорите често бараат дополнителен принос како компензација за помалата можност за продажба пред доспевање. Од друга страна, токму оваа поврзаност на инвестициите со специфични локални проекти како што се патишта, градинки, спортска инфраструктура или комунални системи ги прави општинските обврзници еден од ретките инструменти каде што инвеститорите практично можат да инвестираат во развојот на сопствениот град, доколку има обврзници.

Во САД, овој вид инвестиција е многу попопуларен и поликвиден отколку во регионот, поради што инвеститорите полесно можат да ги следат и споредуваат историските приноси на општинските обврзници. Сепак, важно е да се нагласи дека американскиот пазар е специфичен бидејќи општинските обврзници таму често имаат помал номинален принос од државните обврзници. Причината за ова лежи во даночните олеснувања, бидејќи каматата на повеќето општински обврзници е ослободена од федерален данок, а честопати и од државен или локален данок ако инвеститорот инвестира во обврзниците на сопствената федерална држава. Токму поради овој даночен третман, на инвеститорите не им е потребен толку висок номинален принос како кај американските државни обврзници за да постигнат конкурентен нето принос.

На пример, општинска обврзница со принос од 3,5 проценти за инвеститор во даночната категорија од 35 проценти ефективно одговара на оданочлив принос од околу 5,4 проценти.

Покрај тоа, пазарот на општински обврзници во САД е исклучително голем и развиен, со многу силна побарувачка од институционални и богати инвеститори кои бараат стабилен, даночно ефективен приход. Оваа висока побарувачка дополнително ги намалува приносите од општински обврзници. Во Европа и регионот, таков даночен третман генерално не постои, па општинските обврзници обично мора да понудат повисок принос од државните обврзници за да го компензираат повисокиот кредитен и особено ликвидносен ризик, т.е. непостоечката ликвидност.

Примери во регионот

Иако општинските обврзници се сè уште релативно редок инструмент за финансирање во регионот, неколку земји сепак пазар на локално задолжување  преку берзата. Во Хрватска, градови како Загреб, Риека и Задар повремено издаваа општински обврзници, но повеќето од овие емисии веќе созреаа денес и пазарот останува многу плиток. Слично е и во Србија, каде што Нови Сад, Шабац и Стара Пазова се меѓу попознатите примери за локално финансирање преку пазарот на капитал.

 

Сепак, најразвиениот пазар за општински обврзници во регионот се наоѓа во Република Српска, односно на Бањалучката берза, каде што, во текот на изминатите петнаесет години, бројни градови и општини издадоа обврзници за финансирање на инфраструктура и комунални проекти. На овој пазар, општински обврзници издадоа, меѓу другите, Бања Лука, Лакташи, Бијелина и Србац, а некои емисии достасуваат дури на крајот од оваа деценија. Токму поради поголемиот број активни емисии и поразвиениот секундарен пазар, Бањалучката берза денес претставува најзначаен регионален пазар на општински обврзници.