ББА-анализа: Регионот Адрија станува магнет за луксузни хотелски брендови

Очите на синџирите луксузни хотели се вперени кон туристичките навики и преференции на пазарите што не се заситени со луксузни хотели. Генерално, хотелскиот сектор беше најранлив за време на пандемијата и сега брза да се приспособи на новите навики на туристите. Во Централна, Источна и Југоисточна Европа, пазарот на хотели доживува преродба во 2025 година – туристичкиот сектор веќе ја заборави кризата од пред неколку години, а и довербата на инвеститорите во хотели расте.

Првиот квартал од 2025 година во ЕУ донесе годишен раст од 1,7 отсто и во бројот на пристигнувања и во бројот на ноќевања на туристите. Дополнително, овој раст го надмина нивото од пред пандемијата за околу 5 отсто. Зад оваа бројка стои комбинација на домашен туризам, враќање на меѓународните туристи на нови или добропознати дестинации (во зависност од преференциите), но и сè поизразени деловни патувања. Тоа влијае врз активниот развој на хотелите, особено во сегментот на луксузни хотели и хотели од повисока средна класа. Според податоците на ЦБРЕ (компанија за комерцијални недвижности и инвестиции, со седиште во САД), инвестициите во 2024 година се зголемени за околу 12 отсто во однос на 2023 година, но инвестицискиот замав продолжува и во тековната година. Инвеститорите во хотели се свесни дека регионот се соочува со инфлаторни притисоци и недостиг од работна сила, но се обидуваат преку диверзификација на понудата што ги следи пазарните трендови (на пример, дигитализација) да го направат својот хотел поатрактивен.

Туризмот во регионот е поддржан и од развојот на сè поголемата мрежа на меѓународни летови на локалните аеродроми. Хрватскиот авионски сообраќај го зголеми бројот на превезени патници за 8,7 отсто во првиот квартал од 2025 година во однос на истиот период лани. Годишните податоци покажуваат дека 2024 година била многу активна за регионалните аеродроми во зголемување на бројот на патници. Годишниот раст на бројот на патници во 2024 година во однос на претходната година изнесува 17 отсто во Хрватска, 13 отсто во Словенија и 5 отсто во Србија, што донекаде оди рака под рака со развојот на хотелскиот сектор. Се разбира, овие земји треба да се набљудуваат изолирано, бидејќи секоја од нив е различно препознаена во очите на туристите. Хрватска е атрактивна во летните месеци, додека другите земји се обидуваат да ја збогатат својата туристичка понуда (на пример, преку регионален туризам и ноќен живот во Србија, додека Љубљана е град со највисока потрошувачка по посетител во споредба со Загреб и Белград) и со тоа да ја намалат сезонската зависност.

Според најновите податоци за јуни, кој се смета за почеток на туристичката сезона, Хрватска забележа закрепнување, за разлика од мај, кога годишните стапки беа во опаѓање. Во јуни бројот на пристигнувања на странски туристи во Хрватска е зголемен за 11 проценти на годишно ниво, а бројот на ноќевања за 14 проценти. Како последица на тоа, времетраењето на престојот на овие туристи е подолго во споредба со јуни 2024 година. Кумулативно, од почетокот на годината, Хрватска имала за 2,7 проценти повеќе странски туристи и за 3,3 проценти повеќе нивни ноќевања на годишно ниво.

Годишниот раст на бројот на пристигнувања на сите туристи во првиот квартал од годинава во земјите од регионот го надмина просекот на ЕУ. Србија и Хрватска, како најмасовни дестинации, бележат раст од по 2,4 отсто кај меѓународните туристи, додека во Словенија вкупниот број туристи е зголемен за 6 отсто, а во Северна Македонија дури за 12,5 отсто. Не само што меѓународните туристи во овој период го зголемиле бројот на пристигнувања во Србија и Хрватска туку и нивното времетраење на престој е зголемено. Просекот за првиот квартал од 2025 година во Србија е 2,95 дена (наспроти 2,88 дена во првиот квартал од 2024 година), а во Хрватска расте од минатогодишните 2,75 дена на 2,82 дена годинава. Ова е особено позитивен сигнал за Хрватска, бидејќи успеала да ги привлече и подолго да ги задржи странските туристи во овој период од годината.

За разлика од Хрватска, која главно е препознаена како летна дестинација, Србија има најголема привлечност во првите месеци од годината. Тоа дополнително им оди во прилог на хотелските капацитети, бидејќи туристите почнале да се задржуваат подолго токму во периодот кога генерално најдолго остануваат во земјата. Според последните податоци, заклучно со јуни, годинава донесе благо зголемување на овој показател во Хрватска – просечниот број ноќевања по турист изнесува 4,93 дена, што е раст од 2,7 проценти на годишно ниво, односно 0,6 проценти од почетокот на годината до денес. Сличен тренд се очекува и во екот на туристичката сезона.

Во Хрватска, комерцијалното сместување и годинава останува доминантно, а во периодот од почетокот на годината до јуни предничат хотелите со 36 отсто удел, додека популарноста на објектите за сместување во домаќинствата останува висока со 33 отсто удел во вкупниот број ноќевања. Овие податоци го прикажуваат вкупниот број ноќевања, и на странски и на домашни туристи. Домашните туристи сочинуваат само 14 отсто од вкупниот број туристи што користеле комерцијално сместување, а Хрватите и годинава најмногу се потпираат на гости од Германија (20 отсто), Словенија (10 отсто) и Австрија (9 отсто).

Најголем годишен раст бележат Шибенско-книнската жупанија и Кварнер со речиси 5 отсто раст на бројот на ноќевања на странски туристи. За хрватскиот туризам е особено позитивно што најмасовната дестинација што ја избираат странците – Истарската жупанија – бележи годишен раст на ноќевања на странски туристи од 2,5 отсто. Како заклучок, сите хрватски региони годинава бележат годишен раст на бројот на ноќевања (и странски и домашни туристи), што значи дека популарноста на Хрватска и понатаму расте, отворајќи можности за проширување на сместувачките капацитети.

Од друга страна, Србија во 2024 година најмногу привлече гости од Турција, Русија, Босна и Херцеговина, Кина и Бугарија, кои заедно сочинуваат 37 отсто од сите пристигнувања на странски туристи. Кога станува збор за бројот на ноќевања, првите четири земји, заедно со Германија, сочинуваат 38 отсто од сите ноќевања на странци во Србија. Градот Белград и годинава е најпривлечна дестинација за странците. Трендот од минатата година продолжува: 55 отсто од странците пристигнуваат во Белград, а 51 отсто од нив таму и преспиваат (во 2024 година тоа беа 56 отсто пристигнувања и 52 отсто ноќевања).

Со ваква туристичка подлога, синџирите популарни хотели во Хрватска имаат причина за задоволство. Приходите на „Валамар ривиера“, „Плава лагуна“ и „Маистра“ бележат позитивни годишни стапки на раст до крајот на првиот квартал, со стабилни ЕБИТДА маргини. Најголемата компанија според приходи од оваа група, „Валамар ривиера“, до крајот на март остварила 13 отсто годишен раст на приходите, со ЕБИТДА маргина од 28,2 отсто. Другите два хотелски синџири имаат слични апсолутни приходи во последните 12 месеци, но нивните ЕБИТДА маргини се повисоки од оние на „Валамар ривиера“. Поточно: „Плава лагуна“ има годишен раст на приходите од 3,8 отсто и ЕБИТДА маргина од 38,8 отсто, „Маистра“ има ЕБИТДА маргина од 34,1 отсто со годишен раст на приходите од 5,6 отсто. Во очите на инвеститорите, и хотелскиот бизнис и работењето на овие синџири се гледаат со позитивен став.

Во Хрватска не може да се занемари постоењето на хотели од познати светски синџири на луксузни хотели, но туристичката клима го обликува пазарот така што фокусот е повеќе ставен на хотели што нудат сместување за летен одмор. За разлика од тоа, Белград се обидува на туристите да им ги понуди речиси сите брендови на светски луксузни хотели.

Кон крајот на минатата година беше отворен „Сент Реџис“, бренд на синџирот „Мериот“, во најновиот дел од градот, покрај веќе постојните хотели како „Хајат“ и „Хилтон“. Најавени се и нови проекти: враќање на „Интерконтинентал“, како и „Риц Карлтон“, кој исто така е дел од „Мериот“. Покрај нив, оваа компанија најави отворање на уште еден свој луксузен хотел во Белград.

Ако се сумира сето тоа, Белград ќе биде домаќин речиси на сите луксузни хотелски брендови. Се очекува сите отворања да се реализираат пред 2027 година, бидејќи целта е туристите со висока платежна моќ да ги избираат токму овие брендови. Се предвидува голема конкуренција меѓу нив, па дополнителните услуги, персонализацијата и дигитализацијата ќе играат важна улога при изборот.