Бафет си заминува, принципите остануваат: 5 лекции за инвестирање од Пророкот од Омаха

Грег Абел, новиот извршен директор на „Беркшир Хатавеј“, ќе заработува годишна плата од 25 милиони долари, што е неколкукратно повеќе од 100.000 долари колку што неговиот претходник Ворен Бафет примаше со децении. Промената доаѓа откако Бафет (95) се повлече од функцијата извршен директор на крајот на декември 2025 година и од јануари оперативната лидерска позиција на компанијата му ја предаде на Абел, задржувајќи ја својата улога како претседател на одборот.

Разликата во платите не одразува промена во вредностите или културата на „Беркшир Хатавеј“, туку промена од уникатниот, симболичен модел на управување на Бафет кон сегашните корпоративни стандарди. Бафет со децении заработувал само 100.000 долари годишно бидејќи - како основач на компанијата и најголем акционер - го врзувал своето богатство речиси исклучиво за растот на цената на акциите на компанијата, додека неговата плата никогаш не била клучен извор на приход. Абел, од друга страна, нема сопственички удел или финансиска позиција како Бафет, па затоа неговата компензација се формира во согласност со пазарните услови за професионален менаџер што го презема оперативното управување со конгломерат вреден билион долари, со сложени бизниси во осигурувањето, енергетиката, железниците и индустријата.

Од 1965 година, кога го презеде „Беркшир Хатавеј“, Бафет од мала текстилна компанија изгради вистински конгломерат со удели во компаниите „Епл“ (Apple), „Кока-Кола“ (Coca-Cola), „Американ експрес“ (American Express) и „Геиц“ (Geic). Просечниот годишен принос на „Беркшир“ во тој период беше околу 20 проценти - речиси двојно поголем од индексот S&P 500. Бидејќи познатиот инвеститор формално се пензионира оваа година, оставајќи зад себе не само една од најуспешните инвестициски кариери во историјата туку и филозофија што го обликуваше начинот на кој светот размислува за парите, ризикот и трпението со децении - важно е да се запомни неговиот највреден совет што вивна многу инвеститори кон самиот врв на берзата.

Во ерата на алгоритамско тргување, криптоманија и брзи добивки, неговите пет клучни совети изгледаат старомодно - но токму затоа тие сè уште функционираат.

Никогаш не губи пари

Правило број еден: никогаш не губи пари. Правило број два: никогаш не заборавај го правилото број еден.

Ова е веројатно најпознатиот принцип на Бафет. Иако звучи банално, поентата не е да се избегне секоја загуба - што е невозможно - туку да се избегне трајна загуба на капитал. Бафет отсекогаш бил скептичен кон шпекулативните инвестиции, компаниите со прекумерен долг и бизнисите што се потпираат на постојан прилив на евтин капитал за нивниот опстанок. Клучниот концепт во неговата филозофија е „маргината на безбедност“ - купување квалитетна компанија по цена што остава простор за грешка. Затоа со децении избираше стабилни, профитабилни компании со силни брендови и предвидливи парични текови, дури и кога тие не беа „модерни и актуелни“.

Не следете ја масата - бидете соло-играч

Бидете плашливи кога другите се алчни и алчни кога другите се плашливи.

Вториот најцитиран совет на Бафет е за спротивставување на менталитетот на стадото што се провлекува низ берзата. Кога повеќето инвеститори се алчни - во периоди на еуфорија, биковска енергија и преголем оптимизам - ризиците често се потценуваат, а средствата се преценети, па затоа има смисла да се биде претпазлив. Обратно, токму во време на страв, паника и распродажби, кога пазарите претерано ги казнуваат дури и добрите компании, се појавуваат најдобрите долгорочни можности.

Бафет ја изградил целата своја кариера правејќи го спротивното од толпата. Во средината на кризата од 2008 година, кога многумина бегаа од финансискиот сектор, Бафет инвестирал во „Голдман Сакс“ и „Џенерал електрик“, под услови што му обезбедиле висок принос и дополнителна безбедност. Стравот од другите станал негов „сојузник“ во инвестирањето.

 

Вложувајте во тоа што го разбирате

Ризикот доаѓа од тоа што не знаете што правите.

Бафет инсистираше на таканаречениот „круг на компетентност“ - области во кои инвеститорот навистина разбира како компанијата заработува пари, кои се нејзините конкуренти и што би можело да ја загрози. Класични примери од неговата пракса се „Кока-Кола“ и „Американ експрес“ - компании со едноставни и долгорочни стабилни модели на профит, силни брендови, јасни бази на клиенти и препознатливи конкурентски предности. Бафет беше во можност јасно да процени кои се нивните конкуренти, како се генерира профитот и какви ризици би можеле да го загрозат бизнисот, како што се промена на навиките на потрошувачите или регулаторни притисоци.

Од друга страна, тој со децении ги избегнуваше технолошките компании затоа што не ги разбираше доволно добро. Дури кога „Епл“ прерасна во потрошувачки бренд со исклучително лојална база на корисници и силен екосистем, Бафет почувствува дека се вклопува во неговиот круг на компетентност. Денес „Епл“ е најголемата единечна инвестиција на „Беркшир Хатавеј“ (Berkshire Hathaway). Спротивен пример се акциите на дот-ком компаниите од крајот на 1990-тите, кои американските инвеститори свесно ги прескокнаа и покрај пазарната еуфорија, токму затоа што не можеа јасно да објаснат како и зошто овие компании ќе заработуваат пари на долг рок.

Долгорочната подготвеност е клучна

Ако не сте подготвени да држите акција 10 години, не држете ја ни 10 минути.

Што можеме да заклучиме и научиме од овој совет на Бафет? Дека тој отсекогаш ги гледал акциите како удел во бизнисот, а не како хартија од вредност за краткорочно тргување. Неговата филозофија „купи и држи“ се темели на верувањето дека вистинската вредност на квалитетните компании се открива само со текот на времето. Како што можеме да видиме, речиси сите негови совети се темелат на вреднување квалитетни компании со репутација и цврсти темели, за разлика од некои што „го запалуваат пазарот“ за момент, а потоа оставаат само пепел зад себе.

Се враќаме на примерот со „Кока-Кола“, во која Беркшир инвестираше значително кон крајот на 1980-тите, а која сè уште е во портфолиото на компанијата денес. Бафет често потсетува дека „не мора да бидете гениј, само бидете трпеливи“, бидејќи пазарот ги наградува стабилноста и дисциплината на долг рок. Во свет опседнат со брзи профити, ова може да биде неговиот најтежок совет за спроведување, но и неговиот највреден.

Универзален алат за успех

За повеќето луѓе, нискобуџетниот индексен фонд е најдобар избор.

Кога Бафет вели дека „нискобуџетниот индексен фонд“ е најдобар избор за повеќето инвеститори, тој мисли дека повеќето луѓе немаат време, знаење или дисциплина да го победат пазарот на долг рок со избирање поединечни акции. Индексните фондови едноставно следат цел пазарен индекс, како што е S&P 500, што значи дека инвеститорот автоматски инвестира во стотици од најголемите и најуспешни компании, со широка диверзификација и значително пониски трошоци.

Во практика, постои помал ризик од донесување погрешни одлуки, помалку емоционално тргување и поголема веројатност за стабилни долгорочни приноси што следуваат по економскиот раст. Бафет често истакнува дека дури и професионалните менаџери на фондови, откако ќе ги земат предвид трошоците и провизиите, ретко го победуваат индексот на долг рок, поради што едноставната стратегија за редовно инвестирање во индексен фонд, со трпение и долг временски хоризонт, е порационален и поефикасен избор за повеќето поединци. Тој постојано нагласува дека „инвеститорот што не знае ништо, но редовно инвестира во индексот, ќе ги надмине повеќето професионалци на долг рок“. Тој дури и во својот тестамент навел дека поголемиот дел од средствата на неговата сопруга ќе биде инвестиран токму на тој начин.

 

Пензионирањето на Ворен Бафет симболично затвора една инвестициска ера, но не и вредностите врз кои е основана. Во светот што забрзува, сè повеќе се поларизира и сè повеќе наградува краткорочни потези, Бафет со децении нè потсетува на спротивната логика на пазарот: дека капиталот се зачувува не со брзина, туку со дисциплина; не со психологија на толпата, туку со разбирање; и не со храброст во периоди на еуфорија, туку со трпение во неизвесни времиња.