Имаме јаз и во финансиите: Зошто Македонките инвестираат подоцна?

Иако зборуваме за родов јаз во многу области од социјалното и економско живеење, тоа за жал постои и во финансиите. Трендот е глобален. Во светло на Светскиот ден на жената, а во време кога на национално тло, за жал слушаме за физично насилство, заостанувањето на жените во однос на мажите во финансиите не е новина. Охрабруваат некои позитивни промени, а причините не се толку суштински барем кога управувањето со финансиите е во прашање. За оваа тема на големо почна да се зборува и во Европската унија, а една од најголемите активистки е токму претседателката на Европската централна банка Кристин Лагард.

Според Марија Велковска од „Капитал финансиски центар“, менторка за управување со лични финансии и инвестирање, родовиот јаз кој постои и кај нас, не е секогаш разлика во знаењето, туку можеби многу повеќе јаз во однесувањето и самодовербата.

„Од моето искуство, жените најчесто имаат добра финансиска дисциплина и одговорност, но потешко носат инвестициски одлуки. Мажите, пак, се поподготвени за преземање дејства порано во својот живот.“

Како што посочува таа, разликата често не е во тоа кој знае повеќе, туку во тоа кој побрзо носи одлука. Мажите полесно започнуваат со инвестирање и порано преземаат ризик, додека жените имаат тенденција подолго да се подготвуваат пред да го направат првиот инвестициски чекор.

 Марија Велковска, менторка за управување со лични финансии и инвестирање/Приватна архива

„Жените често сакаат да бидат ‘целосно подготвени’ пред да инвестираат, што доведува до одложување и чекање на ‘вистинскиот момент’. Мажите почесто имаат тенденција кон поагресивни и поризични инвестиции, додека жените повеќе се фокусираат на стабилноста и сигурноста. Ова не значи дека едниот пристап е подобар од другиот туку дека станува збор за различна толеранција кон ризик и различен начин на носење финансиски одлуки.“

Таа посочува дека различниот пристап кон ризикот често се одразува и во финансиските грешки што ги прават мажите и жените. Кај мажите, како што вели Велковска, се забележуваат преголема самодоверба и импулсивност при инвестирањето, додека кај жените проблемот почесто е претераната претпазливост.

„Финансиските грешки кај мажите и жените најчесто доаѓаат од различниот однос кон ризикот. Кај мажите често се забележуваат преголема самодоверба, импулсивни инвестиции, често тргување и концентрација на ризик во мал број инструменти.“

Од друга страна, многу жени дисциплинирано штедат, но средствата често предолго остануваат во заштеда, без јасна инвестициска стратегија. Сепак, како што вели таа, кога еднаш ќе започнат да инвестираат, нивниот пристап најчесто е подисциплиниран и долгорочен.

„Парадоксално, кога жените ќе започнат да инвестираат, нивниот пристап најчесто е подисциплиниран и подолгорочен. Затоа најголемата финансиска грешка кај жените не е лоша одлука туку предолго чекање да се донесе првата.“

Податоците што ги објавува ЕЦБ покажуваат дека само еден од пет Европејци има високо ниво на финансиска писменост. Но разликата меѓу половите е значителна, односно само 15 отсто од жените спаѓаат во оваа категорија, наспроти 27 отсто од мажите.

Според анализите наведени од Европската централна банка, овој јаз има и пошироки економски последици. Жените во Европа во просек заработуваат 12,7 отсто помалку од мажите, имаат 80 отсто поголема веројатност да се пензионираат во сиромаштија, помалку се застапени во лидерски позиции и поретко бараат зголемување на платата.

 

Финансиската писменост како економска политика

Европската централна банка преку својата иницијатива за финансиска писменост има цел да ја подигне свеста за овие разлики и да ги направи економските теми поразбирливи за пошироката јавност. Намерата е граѓаните подобро да ги разберат основните економски поими како што се инфлацијата, каматните стапки и вредноста на штедењето и на тој начин да донесуваат поинформирани финансиски одлуки.

Како дел од иницијативата, ЕЦБ објавува и практични сценарија од секојдневниот живот, на пример зошто цените во супермаркет растат како инфлацијата ја намалува вредноста на заштедите или како моделите на плаќање „купи сега, плати подоцна“ можат да доведат до акумулација на долгови. Една од пораките што банката ги нагласува е дека целосното препуштање на управувањето со финансии на партнер или член на семејството може да создаде економска ранливост, па активното управување со сопствените финансии претставува и форма на заштита и економско зајакнување.

 

Depositphotos

Каде настанува јазот: образование, навики и стереотипи

Според Велковска, причините за разликите често се поврзани и со начинот на кој мажите и жените се социјализирани кога станува збор за финансиите. Во просек, мажите порано почнуваат да инвестираат, делумно затоа што уште од помлада возраст се поизложени на разговори за пари и финансиски ризици. Во Македонија дополнителен проблем е што финансиската писменост не е дел од формалниот образовен систем, па недостигот од финансиска едукација во формалното образование влијае на сите, но родовиот јаз дополнително се продлабочува поради општествени стереотипи.

Таа смета дека европските бројки за родовиот јаз во финансиската писменост најверојатно се применливи и кај нас.

„Верувам дека статистиката за родовиот јаз што се однесува на финансиската писменост е слична како и европската, а можеби дури и поизразена во македонски контекст поради потрадиционалните модели на улоги во семејството. Кај нас критичниот момент најчесто се појавува во неколку животни фази: при првата сериозна заработка, во периодот на мајчинство и при донесувањето одлуки за долгорочни инвестиции.“

Затоа, како што нагласува Велковска, на Македонија ѝ е потребен поорганизиран и системски пристап кон ова прашање.

„Македонија има потреба од координирана национална стратегија, која систематски ќе го мери и адресира родовиот јаз во финансиската писменост.“

На индивидуално ниво, смета Велковска, едни од најчестите бариери кај жените се стравот од грешка и перфекционизмот, нагласувајќи дека жените често сакаат да бидат целосно сигурни пред да донесат одлука, додека инвестициите по природа вклучуваат неизвесност.

Она што во последниве неколку години ја зголемува финансиската свест се инфлацијата и економската неизвесност што неминовно по себе ги повлекоа пандемијата на ковид, војната во Украина, а сега и воените операции на Блискиот Исток.

Инфлацијата, како што посочува Велковска, ја отвори темата за инвестирање, диверзификација и долгорочно планирање, бидејќи сè повеќе луѓе сфаќаат дека држењето средства само во заштеда не е доволно за зачувување на вредноста на парите.

На крајот, нејзиниот совет до жените е едноставен.

„Не чекајте ‘совршен момент’. Финансиската независност не почнува со голема сума, туку со одлука да се направи првиот чекор.“