Се кројат новите цени на храната - ѓубривата поскапеа до 40 отсто

На почетокот на тргувањето вчера цената на пченицата на берзата во Чикаго достигна до 6,12 долари за бушел (еден бушел тежи околу 27 килограми).

Податоците покажуваат дека цените на пченицата се во континуиран раст од почетокот на минатата недела затоа што војната на Блискиот Исток дополнително ги зголемува трошоците за енергија и ѓубрива за земјоделците.

Bloomberg Mercury

„Блумберг Адрија“ веќе пишуваше дека затворањето на Ормускиот Теснец е критично не само за цените на нафтата туку и на вештачките ѓубрива затоа што земјите од Персискиот Залив се главни производители на суровините за нив.

„Без ѓубриво приносите се намалуваат. Ако приносите се намалат, тогаш ќе има помалку жито, ориз или каква било храна на пазарот“, рече Филип Сандерленд, трговец со ѓубрива во компанијата „Аквиферт“. „Може да има задоцнување од шест до девет месеци меѓу моментот кога зелените култури се извлекуваат од земјата и храната стигнува на вашата маса. Но може да се очекува инфлацијата да експлодира околу Божиќ“, вели тој.

Цените и недостигот од азотни ѓубрива ќе ја преполоват жетвата

Македонските земјоделци велат дека поскапувањето во земјава нема да се чека до крајот на годината, туку веќе налето цените ќе бидат значително повисоки.

Причината за ова е цената на вештачките ѓубрива, кои во земјава веќе имаат нови цени, од 30 до 40 отсто повисоки од претходно. Ова главно се однесува на азотните ѓубрива, кои во моментов се најбарани затоа што во овој период се најпотребни за пченицата.

„Освен што цените веќе се зголемија, проблем е тоа што има и недостиг од азотни ѓубрива на пазарот. Ако проблемот не биде надминат, посевите со пченица ќе бидат преполовени. Недостигот ќе донесе и повисоки цени“, вели Ѓорѓи Каракашев претседател на Националната земјоделска мрежа.

Според него, повисоките цени најмногу ќе се почувствуваат во текот на летните месеци, а за некои производи и порано, затоа што земјоделците се борат со високите трошоци за дизел горивото.

„Во другите земји земјоделците добиваат значителна помош во вид на зелена нафта, кај нас оваа поддршка е минимална или, како што велат земјоделците, ‘колку за да стигнеш до нивата, а не за да работиш’“, вели Каракашев.

Ќе увезуваме поскапа храна, со полош квалитет

Каракашев вели дека и без кризата, земјава е увозник на житарки. Македонија сама, во најповолни услови, успева да обезбеди околу половина од потребните годишни количества со пченица. И тука, според него, е најголемиот проблем.

„Ако се преполови годинашната жетва, увозот ќе биде уште поголем, а никој не зборува за еден проблем што се провлекува со години. Што увезуваме? Ниту една земја не извезува пченица од последната реколта, сите извезуваат од минатите години. Самото чување на пченицата во силосите носи определени ризици по безбедноста на производите“, објаснува тој.

Според него, на Македонија ѝ е потребна стратегија што ќе обезбеди доволни количества домашна храна затоа што само во тој случај производите може да се следат од нива до трпеза, што го обезбедува потребниот квалитет.

Владите во светот брзаат да направат резерви со ѓубрива

„Блумберг“ објави дека владите низ светот веќе забрзано создаваат резерви со вештачки ѓубрива поради страв дека нивниот недостиг ќе биде ризик за инфлацијата, но може да создаде и глобална криза со храна.

Цените на уреата - најшироко користеното азотно ѓубриво - нагло пораснаа, а снабдувањето со фосфати исто така е под ризик.

Конкуренцијата за снабдување се засилува. Главните извозници Кина и Русија ограничуваат дел од продажбата на овие производи. Овој месец администрацијата на Трамп ги укина санкциите за ѓубривата од Венецуела  за да „се ублажи влијанието врз американските земјоделци“, соопшти Белата куќа. 

Бразил ги зголемува набавките од Мароко и земјите од Заливот. Индија, најголемиот купувач на уреа, размислува за тендер. Грција и Франција ја проширија финансиската поддршка за земјоделците, а во Африка, Гана воведе бесплатна програма за ѓубрива.

„Земјоделците не треба да го носат товарот на која било криза“, изјави неодамна индискиот премиер Нарендра Моди. „Владата е со нив“, рече тој во обраќањето пред парламентот.

Нагорен ризик за инфлацијата во земјава

Поради воените случувања и прекинот во снабдувањето со енергенти од земјите од Заливот, очекувањата за дел од увозните цени, пред сè за цените на нафтата, се ревидирани поизразено во нагорна насока во однос на октомвриските проекции, што претставува нагорен ризик за инфлацијата во следниот период, соопшти Народната банка по одржаната седница на Советот.

„Движењата остварени кај главните макроекономски показатели засега се во рамките на очекувањата според последните проекции, но со нагласени ризици поради неизвесноста од интензитетот и времетраењето на конфликтот на Блискиот Исток“, се наведува во соопштението.

Според експертите од Институтот „Фајненс тинк“, ризикот за инфлацијата ќе зависи од времетраењето на конфликтот.

„Доколку цените на енергентите релативно брзо се стабилизираат, инфлаторниот притисок ќе остане ограничен. Но ако шокот се задржи, тогаш преку трошоците за производство, транспорт и увоз ќе се создаде поширок и подолготраен ценовен притисок“, велат оттаму.

„Фајненс тинк“ изврши моделска пресметка на ефектите од актуелниот геополитички шок врз инфлацијата, која се базира на три сценарија. Тие се разликуваат според интензитетот и перзистентноста на ценовниот шок кај енергентите, како и по начинот на кој тој се пренесува во економијата.

Во основното сценарио, се претпоставува дека шокот е веќе делумно вграден во тековните пазарни цени и дека нема натамошна ескалација. Во тој случај врвот ќе биде достигнат до крајот на вториот квартал од 2026 година, по што релативно брзо ќе се стабилизираат, а постепено ќе опаѓаат во втората половина на 2026 и текот на 2027 година.

Во неповолното сценарио, според „Фајненс тинк“, се претпоставува посилен, но сепак временски ограничен шок. Цените на енергентите растат понагло и достигнуваат повисок пик во третиот квартал од 2026 година, додека неизвесноста и надворешните услови дополнително се влошуваат. Во ова сценарио преносот кон другите цени е поизразен, вклучувајќи и индиректни и секундарни ефекти, но со текот на времето шокот почнува да се повлекува, со видлива нормализација во текот на 2027 година.

Во екстремното сценарио се претпоставува силен и перзистентен шок, поврзан со продолжена геополитичка ескалација и трајни нарушувања во снабдувањето. Цените на енергентите продолжуваат да растат и го достигнуваат врвот кон крајот на 2026 година (четврти квартал), по што остануваат релативно високи подолг период и започнуваат да опаѓаат побавно во текот на 2027 година.

Инфлација од 3,5 до 8,2 отсто

„Резултатите од моделските пресметки за Северна Македонија покажуваат дека инфлацијата ќе се зголеми во сите сценарија, но со значајни разлики во динамиката “, велат од „Фајненс тинк“.

Во основното сценарио растот на инфлацијата е умерен и краткотраен, со врв во средината на 2026 година, по што следува постепена нормализација. Во согласност со тоа, и Институтот ја ревидира својата проекција за просечната инфлација во 2026 година на 3,5 отсто со изразени нагорни ризици.

Во неповолното сценарио врвот е повисок и се поместува кон втората половина на 2026 година, а враќањето кон пониски стапки е побавно. Во ова сценарио 2026 година би се завршила со просечна инфлација од 6,1 отсто.

Во екстремното сценарио инфлацијата достигнува највисоко ниво кон крајот на 2026 година и се задржува повисока и во текот на 2027 година, што укажува на поизразена перзистентност на шокот. Во ова сценарио просечната инфлација за 2026 година би изнесувала 8,2 отсто, покажуваат пресметките на експертите од „Фајненс тинк“.