Цените на храната ќе експлодираат кон крајот на годината

Повисоките цени на храната во маркетите делумно се резултат на скапата нафта, но главно се резултат на повисоките цени на светките берзи уште од почетокот на годината.

Имено во последниот извештај на ФАО кој се однесува на цените на основните прехранбени производи во февруари е забележан скок на цените за прв пат по пет месеци.

Најголем скок забележа цената на растителните масла кој веќе се преслика и во македонските маркети. Во февруари индексот на цените на растителните масла се зголеми за 3,3 отсто и достигна највисоко ниво по јуни 2022 година. Истиот месец и цените на месото пораснаа над ланското ниво.

Според македонската статистика, во февруари храната поскапела за 0,2 отсто во однос на јануари годинава, но во однос на лани цените биле повисоки за близу 4 отсто. Според минималната кошничка што ја подготвува Сојузот на синдикатите во првите три месеци од оваа година за основните производи просечното домаќинство плаќа 2.326 денари повеќе.

Што е следно на списокот?

Скапата нафта допрва ќе се пресликува врз цените, а анализите покажуваат дека покрај полнењето автомобил и храната, вистински удар ќе доживеат цените на хемиските производи.

Недостигот и повисоките трошоци за хемиските суровини ги стави најголемите европски производители БАСФ (BASF SE) и „Ланксес“ (Lanxess AG) во позиција значително да ги зголемат цените. Нивните суровини се составен дел од широк спектар на домашни и индустриски детергенти, премази, како и автомобилски гуми.

Производителите на „Доместос“ и „Персил“, „Унилевер“ и „Хенкел“ зависат од  БАСФ - компанијата која минатата недела објави дека ги зголемува цените за околу 30 отсто или повеќе.

Фото: Chris Ratcliffe/Bloomberg

„Ланксес“ соопшти дека ќе ги зголеми цените на суровините за гуми за 50 отсто и повеќе, за да ги покрие повисоките трошоци за енергија, суровини и логистика.

„И други хемиски компании во Европа ќе ги зголемат цените,“ рече Филип Геуртс, аналитичар за хемикалии во „Блумберг НЕФ“.

Освен хемиските компании, повисоки цени најавуваат и производителите на градежни материјали.

 „На транспортната страна гледаме одредена инфлација на трошоците - затоа мораме да ги предупредиме нашите клиенти дека цените ќе растат,“ изјави извршниот директор на „Хајделберг“ (Heidelberg Materials AG ) Доминик фон Ахтен за ТВ Блумберг.

„Ако ова продолжи подолго, знаете, работите се натрупуваат,“ рече фон Ахтен. „Научивме од кризите во минатото и мораме да делуваме брзо.“

Во земјава и без последните случувања цените на недвижностите уриваат рекорди и на на највиското ниво во последните 25 години.

Помалку храна, повисоки цени

Ризикот за земјоделство станува се поголем поради блокадата на Ормускиот теснец кој е клучен и за транспорт на суровини за производство на ѓубривата. Имено, Блискиот Исток е најголем извозник на овие суровини, за илустрација во периодот од 2020 до 2025 година, САД потрошиле 5 милијарди долари за увоз од земјите од заливот, а над половина од сумата завршила во Катар. Економиите од Персискиот залив во истиот период имале извоз на азотни ѓубрива во вредност од 50 милијарди долари.

Bloomberg

И за да биде сликата уште полоша, конфликтот дојде во најчувствителниот момент за глобалното земјоделство. Цената на ѓубривата веќе е висока. Земјоделците на северната хемисфера се подготвуваат да започнат со ѓубрење на нивите, додека во јужната хемисфера се приближува сезоната на садење зимски култури.

„Без ѓубриво приносите се намалуваат. Ако приносите се намалат, тогаш има помалку жито, ориз или било каква храна на пазарот,“ рече Филип Сандерленд, трговец со ѓубрива во компанијата „Аквиферт“. „Може да има задоцнување од шест до девет месеци меѓу моментот кога зелените култури се извлекуваат од земјата и храната стигнува на вашата маса. Но, може да се очекува инфлацијата да експлодира околу Божиќ“, вели тој.

 

Големите производители на ѓубрива веќе не примаат нарачки

Реакцијата на пазарот на војната беше брза и драматична. Цените на уреата во САД, која широко се користи за култивирање на пченка се зголеми за околу 100 долари за тон во рок од една недела, достигнаа 570 долари тон што е највисоко ниво од октомври 2022 година, според „Блумберг грин маркетс“.

Bloomberg

Европската индустрија за ѓубрива во последниве години страда од раст на трошоците, намалување на производството и евтин увоз од Русија, а наглото зголемување на цените на гасот поради новиот конфликт на Блискиот Исток веројатно ќе ги зголеми проблемите.

Еден од најголемите производители во Европа, полската „Група Азоти“ (Grupa Azoty SA) привремено престана да прима нарачки наведувајќи дека повисоките цени на гасот кои ги зголемиле нивните производствени трошоци. 

Недостигот и зголемувањето на цените може да ги принуди малите производители да користат помалку или целосно да ги прескокнат циклуси на ѓубрење

Добрата вест е дека засега, глобалните резерви на жито се доволни, што го ограничува секој непосреден шок во продавниците, барем кога станува збор за цените на лебот и месото. Но, ако конфликтот продолжи и се нарушат сезоните на растење, потрошувачите ширум светот веројатно ќе го почувствуваат ударот.