Уриваме рекорди во изградба на сончеви електрани, ама без фосилни горива би немале струја

Бројот на фотонапонски електрани (сончеви електрани) во Македонија лани достигнал 1.458, што е зголемување за 111 сончеви електрани во однос на 2024 година, покажуваат податоците на Регулаторната комисија за енергетика.   

Вкупниот инсталиран капацитет на сите видови електроцентралите во 2025 година изнесувал 3.162,5 MW, што е за 178,6 MW повеќе од инсталираниот капацитет во 2024 година.  Во вкупниот инсталиран капацитет во 2025 година термоелектроцентралите имаат најголемо учество со 32,70 проценти, потоа следуваат фотонапонските електроцентрали со 30,44 проценти, хидроелектроцентралите со 22,76 проценти, комбинираните постројки за производство на електрична и топлинска енергија со 9,09 проценти и сите преостанати со 5,01 проценти. Eлектроцентралите коишто користат обновливи извори на енергија доминираат во вкупниот инсталиран капацитет, односно нивното учество во 2025 година изнесува 58,22 проценти, што претставува зголемување од 2,5 проценти споредено со 2024 година.

Во електроенергетскиот систем во 2025 година се приклучени нови електроцентрали со инсталиран капацитет од 178,57 MW. Најголем дел од новите електроцентрали се фотонапонски електроцентрали со вкупен инсталиран капацитет од 115,10 MW и тие се на второ место во однос на нивното учество во вкупниот инсталиран капацитет во 2025 година.

Сончевите електрани прв пат ги надминаа комбинираните постројки

Производството на електрична енергија од обновливи извори на енергија е променливо на годишно ниво и пред сè зависи од временските и хидролошките услови. Во вкупното производство на електрична енергија за 2025 година обновливите извори на енергија учествуваат со 46,37 проценти, додека производството на електрична енергија од термоелектроцентралите и комбинираните постројки за производство на електрична и топлинска енергија учествува со 53,63 проценти.

Во производството на електрична енергија во 2025 година најголемо учество имаат термоелектроцентралите со 35,39 проценти, потоа хидроелектроцентралите со 21,57 проценти, фотонапонските електроцентрали со учество од 19,28 проценти, комбинираните постројки за производство на електрична и топлинска енергија со 18,23 проценти, по што следуваат сите преостанати со учество од 5,52 проценти.

„За прв пат производството на електрична енергија од фотонапонски електроцентрали го надминува производството на електрична енергија од комбинираните постројки“, наведуваат од Регулаторната комисија за енергетика.

Bloomberg Mercury

Најзабележителен е порастот во производството на електрична енергија од ветерните електроцентрали од 32,57 проценти, како и од фотонапонските електроцентрали од 27,77 проценти во 2025 година споредено со 2024 година.

Во 2025 година најголем производител на електрична енергија во Република Северна Македонија останува да биде АД ЕСМ Скопје, во државна сопственост, со 53,39 проценти учество во вкупниот инсталиран капацитет и 52,97 проценти во производството на електрична енергија.

Две нови ветерни електрани

Портфолиото на електроцентрали коишто користат обновливи извори за производство на електрична енергија го сочинуваат големи хидроелектроцентрали со инсталирана моќност над 10 MW, мали хидроелектроцентрали со инсталирана моќност помала од 10 MW, ветерни електроцентрали, фотонапонски електроцентрали, термоелектроцентрали на биогас и термоелектроцентрали на биомаса. Во 2025 година, како и во изминатите три години, најголем дел од новоизградените електроцентрали се фотонапонски електроцентрали, а започнаа со работа и две нови ветерни електроцентрали со вкупна инсталирана моќност од 64 MW.

Учеството на електроцентралите коишто не користат обновливи извори на енергија во вкупниот инсталиран капацитет од 62 проценти во 2021 година се намали на 42 проценти во 2025 година, што е резултат на големиот број на нови електроцентрали кои користат обновливи извори на енергија. Учеството на обновливи извори во вкупниот инсталиран капацитет во 2021 година изнесува 38 проценти, додека пак во 2025 година изнесува 58 проценти.

Извор: Мермс

Зголемениот инсталиран капацитет од обновливи извори на енергија придонесе за зголемено производството на електрична енергија од обновливи извори на енергија.

„Во однос на производството на електрична енергија, состојбата не го следи текот на инсталираниот капацитет, односно поради непостојаноста на обновливите извори, нивната ефикасност и ограничените временски периоди во коишто се користат, во производството на електрична енергија во државата сéуште доминираат фосилните горива“, посочуваат од РКЕ. 

Почнувајќи од 2021 година, постепено но сигурно се зголемува уделот на електрична енергија произведена од обновливи извори на енергија во вкупното производство на електрична енергија и во 2025 година истиот изнесува 45 проценти. 

Милиони за повластени тарифи

Во Македонија се уште функционираат повластените тарифи и премии како мерки за поддршка на производството на електрична енергија од обновливи извори на енергија. Повластената тарифа е воведена во 2007 година, додека првите електроцентрали коишто произведената електрична енергија ја продаваат по повластени тарифи започнуваат со работа во 2010 година. Со Законот за енергетика од 2018 година дополнително се воведе и премијата како мерка за поддршка. Премијата претставува дополнителен износ над цената што ја остварил повластениот производител со продажбата на произведената електрична енергија на пазарот на електрична енергија. Повластениот производител кој користи премија се избира преку тендерска постапка со аукција што ја спроведува Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини. Од 1.614 домашни производители на електрична енергија, 1.606 користат обновливи извори на енергија, од нив 177 користат повластена тарифа, 68 користат премија, додека 1.361 електроцентрали не користат мерки за поддршка за производството на електрична енергија.

Depositphotos

Повластената тарифа претставува претходно утврдена цена на електричната енергија произведена од повластен производител на електрична енергија. На повластените производители кои користат повластена тарифа им е загарантирана тарифата за секој kWh произведена електрична енергија по која операторот на пазар на електрична енергија е должен да ја откупи целата електрична енергија, произведена од повластените производители, во период од 15 до 20 години, во зависност од видот на електроцентралата. Придобивка за повластените производители кои користат повластена тарифа е и тоа што операторот на пазарот на електрична енергија ја презема балансната одговорност за овие производители. Заклучно со 31 декември 2025 година вкупната пропишана инсталирана моќност на електроцентралите за кои се доделуваат повластени тарифи е исполнета за ветерните електроцентрали, додека од пропишани 20 MW за термоелектроцентралите на биогас преостанатиот слободен капацитет изнесува 12 MW, а од пропишани 10 MW за термоелектроцентралите на биомаса преостанатиот слободен капацитет изнесува 7,4 MW.

 

За малите хидроелектроцентрали не е дефинирана горната граница, односно истата е условена од склучените договори за концесија за користење на водата. Учеството на повластените производители кои користат повластени тарифи во вкупниот инсталиран капацитет од обновливи извори на енергија изнесува 9,61 проценти, додека во вкупниот инсталиран капацитет во државата изнесува 4 проценти. Повластените производители кои користат повластени тарифи учествуваат со приближно 7,48 проценти во произведената електрична енергија од домашни производители, додека во делот на производството од обновливите извори повластените производители учествуваат со 16,69 проценти.

Во 2025 година за произведената електрична енергија од мали хидроелектроцентрали се исплатени 1.017.546.670 денари (16,5 милиони евра) за произведени 211.627.648 kWh електрична енергија по просечна цена од 4,81 ден/kWh. За електричната енергија произведена од ветерни електроцентрали се исплатени 988.602.176 денари (16 милиони евра) за произведени 180.280.408 kWh електрична енергија по просечна цена од 5,48 ден/kWh, за термоелектроцентралите на биогас 409.401.047 денари (6,6 милиони евра) за произведени 36.915.654 kWh електрична енергија по просечна цена од 11,09 ден/kWh и за фотонапонските електроцентрали 235.132.235 денари (3,8 милиони евра) за произведени 16.276.588 kWh електрична енергија по просечна цена од 14,45 ден/kWh.

Просечната цена на електричната енергија произведена од повластените производители во 2025 година изнесува 5.955 ден/MWh или 96,83 EUR/MWh.