Додека војната и нестабилноста на Блискиот Исток ја менуваат глобалната туристичка мапа, сè повеќе патници и туроператори се насочуваат кон побезбедни, постабилни и полесно достапни европски дестинации. Туризмот е меѓу првите индустрии што реагираат на чувството на несигурност, па кога се проценува ризик, природно дел од интересот се пренасочува кон пазарите што нудат предвидливост и сигурност.
Од ваквите поместувања веќе профитираат пазари како Шпанија, Италија и Хрватска, а во трката за нов туристички интерес сака да се вклучи и Македонија. Нашата земја, која сè уште не е масовно откриена, има потенцијал да се наметне како нова алтернатива на европската туристичка мапа. Секако, за туристичките промени влијаат и климата, новите навики и барањата на туристите, достапноста на прифатливи цени на летовите и понудата на оригинални досега невидени искуства.
Последните тенденции во туризмот во голема мера се обликувани од глобалните тензии, кои на големо се одразија во авијацијата, преку поскапи билети. Сѐ што почна со нарушени рути и поскапа логистика, дополнително ги насочи туристите кон поблиски и поедноставни патувања. Во такви услови, но имајќи ги предвид и променетите замисли на туристите, земјите како Македонија стануваат простор што може да привлече дел од побарувачката.
Поголемата задача е на домашен терен, а рецептот за успешен туризам можеби и не е толку скап. Според познавачите, потребни се иницијативи, визија и организираност, со што по помали чекори може да се направи значаен напредок. Дел од домашниот туристички сектор тоа и го прави, па се обидува да го искористи моментот преку заеднички настапи на странски пазари, меѓународни саеми, директни Б2Б средби и активности за вмрежување, реализирани преку модел на поддршка што го спроведува швајцарската програма ИМЕ (Increasing Market Employability Program - Програма за зголемување на пазарната вработливост).
Само брошура не е доволна
Еден од примерите е „Балкан прајм турс“, каде што бројот на тури по сезона во изминатите три години пораснал од 2 на 40. Според Влатко Сулев, директор на „Балкан прајм турс“, овој раст не е случаен, ниту резултат на моментален бран на интерес, туку последица на долгорочна и систематска работа. „Заедничките настапи на странски пазари, директните Б2Б средби, посетите кај партнери, креативните работилници и континуираната комуникација создаваат доверба. А во нашиот бизнис довербата е клучна“, вели Сулев.
Тој додава дека во туризмот партнерствата се градат лично и постепено, а не преку класично рекламирање. „Никој не носи групи само затоа што видел брошура или реклама. Групите доаѓаат кога некој ве запознал, разговарал со вас, ве тестирал и стекнал сигурност дека можете да испорачате квалитет.“
Според него, Македонија има многу добри предуслови да се позиционира како безбедна и поинаква дестинација, но тоа не се случува автоматски. „Тоа треба јасно да го пренесеме на пазарот, преку професионална промоција, присуство, директни контакти и добра дистрибуција.“
Она што Македонија ја издвојува, според туристичкиот сектор, е комбинацијата од автентичност, топло гостопримство, компактна земја со многу содржина на мало растојание, добра гастрономија, култура, природа и вистински контакт со локалниот живот. Сулев вели дека токму тоа веќе го препознаваат партнери што бараат нови, некомерцијализирани европски дестинации, а не презаситени пазари со масовен туризам. Во услови на глобална неизвесност, туроператорите ги менуваат и своите понуди. Кога во одредени региони има безбедносна нестабилност, тие бараат дестинации што нудат сигурност, добра логистика, предвидливост и квалитетно искуство.
Depositphotos
„Тоа значи дека се менуваат приоритетите, се отвора простор за нови рути, за нови комбинации на земји и за поголем интерес кон региони како Балканот. Не секогаш тоа веднаш значи експлозија на бројки, но дефинитивно значи отворање врата, која треба да знаеме како да ја искористиме.“
Највидлив раст, според него, има од пазари каде што бил вложен сериозен промотивен и продажен напор - Шпанија, Франција и балтичките земји, а во последниот период и од дел од азиските пазари. Кај дел од нив станува збор за целосно новоотворени соработки, а кај дел за продлабочување на веќе воспоставени односи.
„Најдобриот резултат секогаш е кога првата тура ќе се реализира успешно, а потоа следуваат нови серии, нови термини или нови програми. Тоа е знак дека не сте направиле само продажба туку и сте изградиле партнерство.“
Сулев оценува дека некои од турите веќе покажуваат знаци на стабилност, но предупредува дека туризмот е сектор во кој позицијата постојано мора да се одржува.
„Туризмот не се освојува еднаш засекогаш. Ако сакате раст, мора постојано да сте присутни, да комуницирате, да ги следите потребите на пазарот и да ги одржувате односите со партнерите.“
Тој додава дека меѓународните саеми, креативните работилници и директните средби не се трошок, туку инвестиција во видливост, доверба и идни договори.
Кога станува збор за профилот на туристите, Сулев вели дека шпанскиот пазар најчесто бара култура, историја, гастрономија и емоција во патувањето, односно дестинации со приказна и локален карактер. Францускиот пазар, покрај културата и наследството, многу ги цени автентичноста, локалната храна, виното, природата и контактот со вистинскиот живот на дестинацијата.
Туристите од балтичките земји, пак, често бараат нови дестинации, комбинација од природа и култура, добра организација и вредност за парите.
„Она што Македонија најмногу ја издвојува кај сите нив е тоа што нуди вистинско, топло и автентично искуство – нешто што сè потешко се наоѓа на презаситените пазари“, вели Сулев.
Во ваквата стратегија клучна улога има и авиоповрзаноста, односно можноста новиот интерес полесно да се претвори во реални пристигнувања на туристи. Тука дополнително значење има улогата на аеродромските оператори и отворањето нови врски со странските пазари.
Depositphotos
Регионални туристички понуди
Истовремено, според Симона Димовска, директорка на „Караџи турс Балкан“ (ЕРАК Туристик груп), кога станува збор за класичните дестинации на Блискиот Исток, како Дубаи, Оман, Катар или Египет и Црвено Море, летниот период и онака не е нивна главна сезона поради екстремните температури. Сепак, таа смета дека Македонија може да профитира од пренасочување на дел од туристите што традиционално патуваат кон Медитеранот.
„Иако се тоа стабилни земји, семејства со деца, па и одредени туроператори покажуваат одредена доза на скептицизам за патувања блиску до кризните подрачја. Ние треба да го искористиме психолошкото и логистичко влијание врз дестинации што се географски блиску, а кои се апсолутни летни гиганти. Тука мислам на Турција, особено Анталија и Егејскиот Регион, како и на Кипар и грчките острови Родос и Крит“, вели Димовска.
Таа додава дека поради близината до кризното подрачје, некои од туристите бараат дестинации што се „подлабоко“ во Европа или на Балканот, што отвора можност Македонија да привлече нов интерес. Но, според неа, тоа нема да се случи само по себе.
„Во секој случај тоа бара сериозна подготовка и целење на вистинските пазари, пред сè соседството, како и земјите од ЕУ со кои имаме директна линиска поврзаност, како и агресивна дигитална Б2Б (business to business, бизнис кон бизнис) и Б2Ц (business-to-consumer, бизнис кон потрошувач) промоција, која ја прикажува земјата како мирна, зелена и неоткриена дестинација.“
Димовска смета дека во вакви услови дополнително добиваат на значење регионалните туристички партнерства. Според неа, Балканот веќе неформално се движи во таа насока преку иницијативи како Отворен Балкан и други форми на регионална соработка, кои носат придобивки и за туризмот преку полесно движење на патниците и подобра поврзаност.
„Концептот на регионални алијанси не е само модерен тренд туку и егзистенцијална потреба за помалите дестинации како Македонија доколку сакаат да бидат видливи на глобалната туристичка мапа.“
Таа објаснува дека прекуокеанските туристи не ги доживуваат балканските земји поединечно, туку како еден регионален производ. Во светот на туризмот, како што вели таа, прекуокеанските патници од САД, Канада или Азија не посетуваат држава, туку регион. За нив, Балканот е една целина, а Македонија е клучен дел од тој мозаик.
Токму затоа, посочува Димовска, Македонија мора јасно да се профилира и да се издвојува со своите специфични предности како гастрономијата, винската понуда, гостопримливоста и богатото историско наследство.
А туристите денес не бараат само ниски цени туку многу поголемо внимание посветуваат на вредноста што ја добиваат за своите пари.
„Туристите денес бараат флексибилност и исплатливост (value for money). Економските ефекти од глобалните кризи и големите инфлации несомнено ги тераат патниците да бидат повнимателни со буџетот. Трендовите индицираат дека тие сѐ повеќе внимаваат и целат на автентичност, услуга и безбедност.“
Директорката на „Караџи турс Балкан“ оценува дека Македонија на ова поле има сериозна предност бидејќи сè уште нуди одличен сооднос меѓу цената и квалитетот, особено во сегментот на угостителството и бутик-хотелите, во споредба со скапите медитерански ресорти.
„Иднината на Македонија не треба да биде ние да бидеме најевтини, туку да понудиме луксуз што ќе може да си го дозволиш. Кај нас треба да најдат врвна услуга, сигурност, понуда, но по цени што соодветствуваат со реалноста.“
Depositphotos
Дополнителна предност, според неа, е можноста за креирање пофлексибилни аранжмани со лесно откажување или промена на термините, што им дава сигурност и на туристите и на странските партнери.
Безбедноста, пак, останува клучен фактор при изборот на дестинација.
„Во вакви кризни времиња, перцепцијата за безбедност кај многумина е пресудна. А ние токму на тоа и треба да го ставаме акцентот во комуникацијата, на стабилноста, гостопримството и мирната рамка што земјата ја нуди за фамилијарен и рекреативен туризам. Македонија им нуди чувство на сигурност.“
Во однос на идното позиционирање на земјата, Димовска посочува дека туристичкиот сектор веќе работи на новата стратегија за развој на туризмот за периодот 2027-2032 година, по што ќе биде појасно во кои сегменти Македонија може да настапува самостојно, а каде ќе бидат потребни регионални партнерства.
Таа смета дека земјата има доволно потенцијал сама да привлече туристи од европските пазари благодарение на добрата авиоповрзаност и кратките летови. Како најголеми можности таа ги издвојува викенд-турите со гастрономија и историја, кратките одмори во Охрид, како и винскиот и конгресниот туризам.
Сепак, за прекуокеанските пазари регионалната соработка останува неопходна.
„Крос-континенталните групи никогаш нема да резервираат прекуокеански лет за да поминат пет дена исклучиво во една мала балканска земја. За нив, целта на патувањето е Балканот како целина.“
Токму затоа, додава таа, турите што опфаќаат повеќе балкански држави веќе се практика кај голем дел од туристичките компании и остануваат најреален модел за привлекување гости од далечните пазари. На тој начин Македонија може истовремено да ја гради сопствената препознатливост, но и да ја искористи силата на регионот како заедничка туристичка приказна.
И зелениот туризам е на мапата
А концептот за одржлив туризам преку спроведување насочени интервенции што се справуваат со големи предизвици и поттикнуваат одржливи системски промени е еден од клучните и значајни процеси на кои е фокусирана швајцарската програма ИМЕ. Тие работат со дојдовни туроператори, агенции, даватели на туристички услуги и други засегнати страни на локалниот пазар, олеснувајќи го развојот на атрактивни туристички производи и услуги, вклучувајќи и други форми на искуствен туризам, како што се агротуризмот и винскиот туризам, пристапувајќи кон нови пазари и пазарни сегменти. Програмата ИМЕ исто така ги поддржува партнерства за поттикнување зелена транзиција кај чинителите во туризмот, помагајќи ѝ на земјата да стане атрактивна дестинација за одржлив туризам. Таквиот стратешки фокус за одржлив туризам има цел да го развие потенцијалот на Македонија како врвна дестинација за активности како планинарење, велосипедизам, зимски спортови, параглајдерство, качување по карпи, храна и вино и агротуризам.
Па, оттаму велат дека заедничката соработка помеѓу туроператорите за дојдовен туризам и аеродромот ТАВ и здружениот пристап на нови пазари даваат силен поттик за зголемена меѓународна конкурентност, диверзификација на туристичката понуда и долгорочен одржлив развој на Македонија како атрактивна и автентична туристичка дестинација.
Во првите пет месеци од годинава двата македонски аеродроми опслужиле над 31 процент повеќе патници отколку во истиот период во 2025 година, или вкупно 1,6 милион патници (1.580.932), додека бројот на летови пораснал за 9,5 отсто, со вкупно 10.595 опслужени летови.
.webp){kind=icon}
