Селфи-туризам: Зошто една фотографија може скапо да ве чини?

Фламингата не се автохтон вид на Аруба, но тоа не ги спречува илјадниците туристи секоја година да доаѓаат на островот за да се фотографираат со нив. Приватната плажа Фламинго е вештачки населена со овие розови птици, а до неа може да се стигне само ако престојувате во ресортот „Ренесанс Винд Крик ризорт“ (Renaissance Wind Creek Resort) на „Мериот“ (Marriott) или ако купите една од само неколкуте десетици дневни влезници по цена од 125 долари, кои се распродаваат речиси исто толку брзо како билетите за концерти на светски музички ѕвезди.

Патеписната блогерка Шејлин Вукич ја посетила Аруба во ноември 2020 година токму поради таа култна фотографија со фламинго. Дури спакувала и костим за капење во боја на океанот за да се вклопи со прочуеното тиркизно море. Слично направила и маркетинг-менаџерката Кони Карди од Сафолк, Велика Британија, која пред патувањето во октомври 2025 година инспирирано од селфи-фотографиите со фламинга, подготвила розови комбинации за себе и за своите ќерки.

Фламингата пристигнаа на Аруба на почетокот на 2000-тите години за да се создаде единствена туристичка атракција/Depositphotos

Но, Аруба не е единственото место каде што туристите ја бараат совршената фотографија, претворајќи ги највпечатливите светски дестинации во кулиси за социјалните мрежи.

„Тоа го гледате насекаде“, вели Ли Барнс, претседател за Америка во компанијата „Интрепид травел“ (Intrepid Travel). „Луѓето само прелетуваат низ знаменитостите, ги штиклираат од списокот и ги пропуштаат вистинските приказни што стојат зад нив.“

Според Даниел Хершберг, докторанд по социо-правни студии на Универзитетот во Оксфорд, кој го истражува туризмот, ваквото однесување е старо колку и самиот туризам.

Уште од почетоците на туристичките патувања во 19 век, кога Големата тура (Grand Tour) станала популарна, плакатите на бродските компании ги рекламирале дестинациите преку нивните најпознати знаменитости. Истото продолжило и со првите реклами на авиокомпаниите во 1950-тите години: одете во Лондон за да го видите Биг Бен или во Индија за да го видите Таџ Махал.

„Така се продаваат патувањата со години“, вели Хершберг. „Само преку најпознатите атракции.“

Ниту горештините не ги одвраќаат посетителите да чекаат ред за влез во Лувр | Brandon Presser/Bloomberg

Овој феномен дополнително не го поттикнуваат само социјалните мрежи и понудата на туристичката индустрија, туку и ограниченото време што луѓето го имаат за одмор. Кејти Рокет, регионална директорка за Северна Америка во туристичката компанија „Експлор ворлдвајд“ (Explore Worldwide), вели дека патувањата по принципот „штиклирање од список“ најчесто ги планираат Американците, на кои платениот одмор им е ограничен ресурс.

Според неа, сосема е логично што се обидуваат да вклопат што е можно повеќе содржини во едно патување. Таа забележува дека сè попопуларни стануваат маршрути засновани на брзи можности за фотографирање, без разлика дали станува збор за Париз или Бали, иако свеста за пренатрупаноста и прекумерниот туризам расте.

„Нема ништо погрешно во тоа да ја сакате онаа магична фотографија од Ајфеловата кула“, вели Хершберг. Но, кога целото патување ќе се претвори во штиклирање на локација од списокот преку една однапред испланирана фотографија за социјалните мрежи, патувањето станува „многу помалку поврзано со она што всушност ги привлекува многумина да патуваат: љубопитноста и истражувањето“, додава тој.

 

Болни точки  

На одредено ниво, ваквиот туризам насочен кон фотографирање може да биде штетен за дестинациите.

Во турската област Кападокија, голем број туристи што летаат со балони на топол воздух, незадоволни од фотографиите направени од воздух, влегуваат на приватни имоти и ги газат чувствителните вулкански карпи за да направат фотографии од пејсажот од таканаречената „Карпа на вљубените“ или во „Долината на вљубените“.

„Долината на вљубените“ во Кападокија, Турција/Depositphotos

Интензивното движење на посетителите доведува до пукање и поместување на блиските карпести формации. (Регионалната туристичка управа на Кападокија во август 2025 година одговори со воведување построги правила за оваа локација, вклучувајќи ограничување на возењето АТВ-возила и јавањето коњи во тој дел.)

Многу мали бизниси на грчкиот остров Санторини пријавуваат дека им е отежнат пристапот поради редиците посетители кои чекаат да го фотографираат зајдисонцето од единствената точка со белите куполи.

На Исланд, откако Џастин Бибер го прикажа кањонот Фјадраргљуфур (Fjaðrárgljúfur) во еден од своите музички спотови во 2015 година, бројот на туристи што ја посетувале оваа локација се зголемил за околу 80 отсто во следните три години. Екосистемот бил толку оштетен од луѓето што доаѓале во потрага по совршено селфи, што Исланд во 2019 година бил принуден привремено да ја затвори локацијата, сè додека не биле изградени соодветни патеки и видиковци. Оттогаш таа повторно е отворена.

Бибер беше „фатален“ за кањонот Фјадраргљуфур на Исланд /Depositphotos

„Големиот број луѓе што брзо се движат низ одреден простор ја забрзува ерозијата на природните предели и историските локалитети. Количината отпад расте, а инфраструктурата се оптоварува над границите на одржливоста“, вели Лиса Чен, извршна директорка на „Турс бај локалс“ (ToursByLocals), платформа што проверува и продава тури водени од независни туристички водичи.

И самата ја видов разликата меѓу туризмот заснован на „штиклирање“ дестинации и подлабокото доживување на патувањето.

За време на посетата на Петра во Јордан во април 2025 година, мојот водич Мохамед Ајашрах ми рече дека повеќето негови гости не можат да замислат да си заминат без една одредена фотографија — онаа направена од точката на работ на карпата, од каде што Ризницата (Ал-Хазнех) се гледа од височина од околу 300 метри.

Зарем и јас не го посакував истото?

Туристите го посетуваат Трезорот, најиконичниот споменик во Петра. Photographer: NurPhoto/Getty Images

Имајќи ги предвид впечатливите фотографии што ми ги преплавија социјалните мрежи - на многу од нив се гледаа жени во долги, лелеави фустани како седат на бедуински килими - му реков на Ајашрах дека и јас би сакала фотографија од работ на планината, но без пресоблекување во костим.

Тој ми понуди пократок пат: зошто да не го прескокнам двочасовното пешачење и да му платам десет долари на еден Бедуин за да ми овозможи пократка рута?

„Некои луѓе доаѓаат овде само поради фотографиите“, рече тој.

Тјудор Морган, водач на експедиции во компанијата „Хекс експедишнс“ (HX Expeditions), која организира авантуристички крстарења, ја забележал оваа појава и во најоддалечените делови на светот.

„Некои патници го гледаат Антарктикот како последна ставка што треба да ја штиклираат на својата листа“, вели тој.

Според неговото искуство, дел од патниците ја избираат компанијата HX токму поради нејзиниот фокус на едукацијата и науката, додека други ги прескокнуваат предавањата на научници, климатолози и експерти за диви животни, кои се дел од стандардната програма на крстарењето.

Наместо тоа, вели Морган, тие му даваат предност на совршеното селфи пред санта мраз или колонија пингвини.

За ваква фотографија ниту Антарктикот не е предалеку/Depositphotos

Во потрага по решение

И владите размислуваат како да ги поттикнат туристите со поголема почит да се однесуваат кон вредните локалитети.

Во последните години се обидуваат да го ограничат туризмот заснован на „штиклирање“ дестинации - од прочуените плажи на Хаваите до Мачу Пикчу во Перу.

Египетската туристичка индустрија достигна историски максимум во април 2025 година, кога владата го промени начинот на кој посетителите ги доживуваат Големите пирамиди во Гиза.

Просторот околу пирамидите стана хаотичен, па како одговор на прашањата за одржливост и загриженоста за нехуманиот однос кон животните, владата ги зголеми цените на влезниците за странските посетители за дури 50 отсто, изгради поголем центар за посетители, ги забрани приватните возила и ги замени со електрични автобуси, а го ограничи и работењето на поголемиот дел од уличните продавачи.

По сличен пат тргнаа и музеите. Овие институции со години се соочуваат со двојниот ефект на социјалните мрежи, па станаа место каде што се развиваат нови решенија.

Кога Чечилие Холберг во 2020 година ја презеде функцијата директорка на Галерија дел Академија (Galleria dell’Accademia) во Фиренца, Италија, сакаше да го продлабочи начинот на кој посетителите го доживуваат едно од најпознатите уметнички дела – Давид на Микеланџело.

За оние што не сакаа да чекаат ред пред Галерија дел Академија во Фиренца, алтернатива беа репликите на Давид на отворено, меѓу кои најпозната е онаа на плоштадот Пјаца дела Сињорија/Depositphotos

(Повеќе од три милиони луѓе годишно го посетуваат музејот, а повеќето од нив доаѓаат поради прочуената извајана гола фигура; Холберг пишуваше дека продавниците со еротски сувенири со ликот на Давид го преплавиле историскиот центар на Фиренца, на големо незадоволство на 366.000 жители на градот.)

За да ги поттикне посетителите по селфито да останат подолго и навистина да му посветат внимание на уметничкото дело, таа го продолжила работното време, ја ограничила големината на групите, ги поканила жителите на Фиренца на бесплатни настани за локалната заедница и го подобрила системот за осветлување за подобро да се истакнат помалите детали на скулптурата.

До моментот кога бројот на посетители достигнал рекордни два милиони во 2023 година, вели таа, гужвите всушност изгледале помали, а повеќе луѓе можеле навистина да ја набљудуваат и да уживаат во уметноста.

За Бевин Севиџ Јамазаки, која работи на проекти од областа на културата и музеите во дизајнерската компанија „Генслер“ (Gensler), промените во музејот биле очигледни за време на нејзиното последно семејно патување во 2025 година.

(Ниту таа ниту компанијата „Генслер“ не учествувале во унапредувањето на галеријата.)

„Контролираниот влез по временски термини, појасните рути на движење и попромислениот начин на претставување на содржините создадоа значително посмирена атмосфера во галериите“, вели таа.

„Наместо да нè носи толпата, можевме заедно да забавиме, навистина да ги впиеме просторот, светлината и пропорциите, пред да стигнеме до самата скулптура.“

Разликата во споредба со претходните посети била огромна.

„Се враќа емоционалното доживување“, вели таа. „Помалку имате чувство дека само консумирате, а повеќе дека водите разговор со ремек-делото.“

Истата логика стои и зад одлуката Мона Лиза до 2031 година да добие сопствена просторија во Лувр. Францускиот претседател Емануел Макрон во јануари 2025 година изјави дека оваа промена ќе помогне во управувањето со сè поголемиот број посетители и во решавањето на проблемот со гужвите, кој особено е изразен пред ремек-делото на Леонардо да Винчи. Посетителите често велат дека чекаат со часови за пред сликата да поминат едвај една минута, поради турканиците и големите групи луѓе.

Но, има и една замка: кога новата просторија ќе биде отворена, ќе треба дополнително да платите за привилегијата да ја гледате Мона Лиза в очи и да се обидете да ги откриете нејзините мистерии. Или, како што е поверојатно - за привилегијата да направите селфи со неа.