Во Охрид има сѐ повеќе странски туристи, но престојуваат сѐ пократко

Охридско Езеро како најзначајна туристичка локација во Македонија, односно градовите Охрид и Струга штотуку влегуваат во шпицот од годинашната туристичка сезона и, ако се суди според бројките во првите неколку месеци од 2026 година, ова лето треба да биде поуспешно за сите што живеат од туризмот.

Државната статистика изброила околу 76,5 илјади туристи што го посетиле Охридскиот Регион во првите четири месеци годинава, што е за околу шест проценти повеќе во однос на 2025 година. Бројот на остварени ноќевања исто така е за околу шест отсто повисок, и изнесува речиси 134 илјади.

Од овие туристички посети и ноќевања, во периодот јануари-април околу две третини отпаѓаат на странските туристи, но тоа е нормално за вонсезонските месеци, кога домашните туристи одат претежно само за викенди или празници, додека странските туристи доаѓаат на вообичаените кружни тури на Балканот, и во Охрид или Струга се задржуваат по ден-два. Во шпицот на летната сезона, јули и август, бројот на домашни туристи е поголем во однос на странските, па така на пример во 2025 година во јули и август во Охрид престојувале околу 84 илјади домашни и 67 илјади странски туристи. 

Охридското крајбрежје доста брзо закрепна од шокот што го предизвика пандемијата на ковид-19, кога бројот на странски туристи беше буквално десеткуван, поради блокадите и неможноста да се патува. Во 2020 и 2021 година домашните туристи го задржаа вообичаениот број на посети и ноќевања, дури во 2021 година имаше и извесно зголемување, едноставно поради фактот што многумина од тие што би отишле надвор од државава за летните одмори, во тој период „беа принудени“ да летуваат дома. 

Во 2025 година бројот на туристи, и странски и домашни, што го посетиле охридското крајбрежје е речиси 523 илјади, што е за 22 отсто повеќе од последната „нормална“ година пред пандемијата, 2019-та. Бројот на ноќевањата што ги направиле тие е над 1,64 милион, или за 7,9 отсто повеќе.

Бројот на странски туристи во Охрид расте побрзо одошто оној на домашните, па за три години странски туристи имало за 29 отсто повеќе, додека домашни само за 6,2 отсто. За цела 2025 година бројот на странски туристи во Охрид и Струга заедно е 311 илјади наспроти 211 илјади домашни туристи. Кај домашните туристи во 2025 година, и покрај поголемиот број регистрирани посети, односно доаѓања, се забележува стагнација, практично и опаѓање на бројот на ноќевања. Па така, ако во 2024 година домашните гости оствариле 1,058 милион ноќевања, следната година таа бројка била 1,035 милион. 

Depositphotos

 

Очигледно е дека странските гости се „моторот“ на туризмот, но загрижува тоа што забавува интересот на домашните туристи за природните и културните богатства на Охрид. Од коментарите по социјалните мрежи често може да забележиме дека македонските граѓани се жалат на високите цени во Охрид и ги споредуваат со оние од туристичките места во регионот, но и пошироко во Европа. Угостителите и хотелските работници, пак, велат дека сѐ што ја сочинува туристичката понуда е драстично поскапено во последниве години, од храната, горивото, платите на вработените и преостанатите компоненти, и дека висококвалитетната понуда на сместување, оброци, вонпансионска понуда итн., не може да биде евтина.

„Охрид е најсилното туристичко богатство на Македонија, но и простор каде што мора многу внимателно да се балансира помеѓу развојот, урбанизацијата и заштитата“, вели за „Блумберг Адрија“ Влатко Сулев, генерален менаџер на „Балкан прајм турс“, компанија што организира тури низ Македонија и регионот за странски туристи.

Тој смета дека сегашниот модел на вложувања во туризмот создава и раст и ризик. „Раст има, бројките се подобруваат, но прашањето не е само колку туристи доаѓаат. Прашањето е колку трошат, каде трошат, колку останува кај локалната економија, дали се враќаат, дали локалното население има корист и дали просторот останува зачуван. Ако инвестираме само во кревети, ќе добиеме бројки. Ако инвестираме во луѓе, приказни, инфраструктура, стандарди, природа и автентични искуства - ќе добиеме долгорочна вредност“, вели Сулев.

Анализирајќи ја државната статистика, забележуваме и дека бројот на ноќевања расте со побавна стапка во однос на бројот на туристи односно посети. На пример, ако во 2022 година просечниот број на ноќевања по турист бил 3,80, во 2025 година е веќе паднат на 3,14. Падот е поизразен кај странските гости, каде што во годините пред пандемијата просечниот број на ноќевања бил 2,57 во 2018 и 2,61 во 2019 година, додека од 2022 година наваму бројката паѓа од 2,52 на 1,95 во 2025 година. Познавачите на состојбите  во туризмот велат дека главната причина за помалиот број ноќевања кај странските туристи е паднатиот број на аранжмани од седум или десет дена што беше карактеристично пред десетина години. 

„Некои од туроператорите што носеа туристи од Холандија, Полска и други земји претежно од Европа што престојуваа во охридските хотели по повеќе денови, сега нудат помалку или не нудат воопшто такви аранжмани. Овој тренд е забележлив по пандемијата, кога инфлацијата, но и заситеноста од дестинацијата си го направија своето, па европските туристи сѐ поретко престојуваат по една недела во хотел. Сега доминираат т.н. кружни тури, односно кога туристи од секаде во светот доаѓаат на Балканот и посетуваат неколку држави, а во Македонија ги посетуваат главно Скопје и Охрид, со по две-три ноќевања вкупно“, објаснува нашиот соговорник Влатко Сулев.  

За тоа колку Охрид заработува од туризмот тешко може да се добијат прецизни и релевантни бројки. Агенцијата за поддршка и промоција на туризмот, која веќе не постои и чии надлежности се пренесени во Министерството за култура и туризам, имаше последни процени за 2025 година дека Македонија ќе заработи околу 600 милиони евра од туризмот. Приближно толку покажува и ставката „услуги за патување“ во извозната категорија на платниот биланс на земјата за минатата година што го објавува Народната банка.

За 2026 година нема официјални процени колку се очекува од туристичкиот бизнис, но логиката вели дека ќе расте, бидејќи расте и бројот на туристи, а растат и цените. До секторот за туризам и локален економски развој при Општина Охрид испративме прашање за тоа дали имаат некакви процени, приближни бројки и слично околу заработката што ја носи туризмот за локалната заедница, но не добивме никаков одговор. На нивната веб-страница може да се видат само податоците за бројот на посетители и ноќевања добиени од државната статистика, како и приходите од туристичката такса што на гостите им ја наплаќаат хотелите и издавачите на апартмани. За 2025 година вкупната такса што по овој основ ја собрал градот е 20,7 милиони денари или околу 335 илјади евра.

Според слободната процена на Сулев, странските туристи што доаѓаат во Охрид на дневно ниво трошат околу 100 евра по човек најмалку, земајќи ја предвид и цената на сместувањето. За домашните туристи уште потешко е да се пресмета ефектот, затоа што некои од нив се сместуваат во сопствени станови или куќи, а треба да ја земеме предвид и сивата економија, односно гостите што не се пријавени од страна на некои хотелски капацитети или издавачи на апартмани.