Европа ќе им плаќа на Иран и Оман за премин низ Ормускиот Теснец

Некои водечки европски сили сега ја прифаќаат можноста бродовите што минуваат низ стратешки важниот Ормуски Теснец да мора да плаќаат надоместоци на Иран и Оман. Анонимни извори на „Блумберг“ тврдат дека воведувањето некаков вид надоместок за услуги по војната меѓу САД и Израел со Иран е практично завршена работа.

Ист став делат и одредени претставници на арапските земји од Персискиот Залив, наведуваат изворите, иако тоа не мора нужно да биде официјален став на нивните влади.

Не е јасно каков вид надоместок, ниту во кој износ, би била подготвена да прифати која било држава. САД и арапските земји од Персискиот Залив, во меѓувреме, и натаму инсистираат дека Иран и Оман не можат да воведуваат никакви надоместоци за премин низ Ормускиот Теснец. Нивната загриженост произлегува од ризикот тоа да создаде преседан и други држави да воведат надоместоци на различни поморски патишта.

Додека се помируваат со идејата за дополнителни трошоци, европските земји вршат притисок врз иранските и оманските власти да не ги дискриминираат бродовите според нивната националност, велат изворите.

Велика Британија, Франција и други европски земји, исто така, се залагаат за меѓународна поморска коалиција што би помогнала во расчистувањето на мините во Ормускиот Теснец, но нејзиното распоредување ќе зависи од напредокот на преговорите меѓу САД и Иран за траен мировен договор.

Оман, Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати, Катар и Кувајт одбија да коментираат или не одговорија на барањата на „Блумберг“ за коментар.

Владата на Бахреин соопшти дека не прифатила, ниту навестила дека би прифатила какви било надоместоци или такси за бродовите што минуваат низ Ормускиот Теснец.

„Слободниот и непречен премин на меѓународниот поморски сообраќај низ теснецот е прашање на меѓународното право, а не предмет на преговори“, се наведува во соопштението.

Оман им порача на европските претставници дека нема враќање на состојбата што владееше во Ормускиот Теснец пред војната, објави „Блумберг“ минатата седмица. На бродовите што минуваат низ овој пловен пат, клучна точка за снабдување со енергенси од Персискиот Залив, би можеле да им се наплатуваат надоместоци за услуги, како отстранување загадување од теснецот и трошоци за навигација.

Оман, сојузник и на Западот и на Иран, е под притисок од двете страни. Во јавноста, султанатот, кој се граничи со јужниот дел на теснецот, испраќаше нејасни пораки за чекорите што ќе ги преземе, иако доследно нагласуваше дека ќе се придржува до меѓународното поморско право.

Оман го разгледува Малакскиот Теснец во Азија како можен модел, изјави еден од изворите, што укажува дека земјата се обидува да најде решение што ќе ги задоволи и Иран и остатокот од светот. Оманските претставници сметаат дека систем по примерот на Малакскиот Теснец би можел да функционира само ако го прифатат сите држави од Персискиот Залив, изјави истиот извор. Сепак, не е јасно дали таквото решение би било прифатливо за Иран.

Со Малакскиот Теснец заеднички управуваат Индонезија, Малезија и Сингапур, а овие земји им наплатуваат навигациски и безбедносни услуги на бродовите кога тие се потребни. Постои и фонд што собира доброволни придонеси за безбедна пловидба, иако редовно не објавува податоци за финансиските придонеси. Сингапур во 2017 година соопшти дека во претходните десет години во тој фонд биле собрани 22 милиони долари, односно околу 2,2 милиони долари годишно.

Комерцијалниот бродски сообраќај низ Ормускиот Теснец се зголеми откако Иран и САД пред околу две седмици потпишаа привремен мировен договор. Тој договор, заедно со американската воена придружба на трговските бродови, го зголеми протокот на нафта низ овој стратешки премин од земји како Саудиска Арабија на повеќе од 10 милиони барели дневно, што е нешто повеќе од половина од предвоеното ниво. Истовремено, Иран го зголеми извозот на сурова нафта откако САД ја укинаа блокадата на неговите пристаништа.

За време на ретката посета на Европа минатата седмица, оманскиот султан Хајтам бин Тарик во Париз разговараше со францускиот претседател Емануел Макрон за плановите поврзани со Ормускиот Теснец. Во заедничкото соопштение двајцата лидери порачаа дека ќе се залагаат за непречен транзит низ теснецот.

Арапските земји од Персискиот Залив, кои со недели беа изложени на силни ирански напади во почетната фаза од војната, покажале подготвеност да ја ублажат својата неподготвеност да плаќаат поморски надоместоци во име на деескалацијата, велат изворите.

Разговорите што се водат меѓу Иран, Оман и соседните земји за Ормускиот Теснец доаѓаат во време кога американските преговарачи Стив Виткоф и Џеред Кушнер оваа седмица отпатуваа во Катар на индиректни разговори меѓу Вашингтон и Техеран. Целта беше привремениот договор да се надгради и прошири, со што би започнал 60-дневен преговарачки период за решавање на прашања како иранската нуклеарна програма и одмрзнувањето милијарди долари ирански средства.

Сепак, овие напори наидоа на сериозни пречки по низата инциденти во Ормускиот Теснец кон крајот на минатата седмица, паралелно со растечките тензии околу идното управување со овој стратешки важен пловен пат. Пред избувнувањето на конфликтот, низ Ормускиот Теснец минуваше околу една петтина од светската трговија со нафта и течен природен гас.

Сепак, американскиот претседател Доналд Трамп во средата изјави дека преговарачите постигнале напредок.

„Многу добро се согласуваме“, рече тој.

Исламската Република Иран практично го затвори пловниот пат на почетокот на американското и израелското бомбардирање кон крајот на февруари, а Вашингтон подоцна го блокираше пристигнувањето на бродови во иранските пристаништа. Тоа предизвика нагол раст на цените на енергенсите и недостиг од други стоки, како хелиум и ѓубрива. Од почетокот на војната, Иран бара некаков вид идна контрола врз сообраќајот што минува низ теснецот.