Од 2028 година ќе купуваме поинакви автомобилски гуми. Еве што се менува

Од летото 2028 година сите нови автомобилски гуми што ќе се продаваат на европскиот пазар ќе мора да го исполнуваат првиот меѓународен стандард што го ограничува нивното трошење. Целта е да се намалат емисиите на микропластика, но притоа производителите ги очекува тежок предизвик. Тие ќе мора да развијат гуми што помалку се трошат, а притоа да ги задржат безбедноста, доброто прилепување за патот и енергетската ефикасност.

Што им носи новата регулатива на купувачите? Искуството нè учи дека повисоките еколошки стандарди во автомобилската индустрија обично доаѓаат со раст на цените за крајните корисници, бидејќи производителите токму врз нив ги префрлаат трошоците што им ги наметнува регулативата – во овој случај развој на нови смеси за пневматици.

Од Хрватскиот автоклуб (ХАК) велат дека допрва ќе видиме дали иновациите ќе се одразат на цената и предупредуваат дека пред производителите стои голем предизвик, бидејќи поголемата абразивност обично значи и подобро прилепување. За тоа се свесни и во еден од најголемите производители на автомобилски гуми, „Гудјиар“ (Goodyear). Тие од својата фабрика во Словенија за „Блумберг Адрија“ порачуваат дека веќе работат на нови материјали и конструкции и уверуваат дека навреме ќе бидат подготвени за новата регулатива.

Досега за трошењето на гумите главно се зборуваше во контекст на нивната трајност и трошоците за возачите. Од 2028 година тоа станува регулаторно прашање. Економската комисија на Обединетите нации за Европа (УНЕЦЕ) првпат пропиша гранични вредности на абразијата на новите гуми за патнички автомобили и лесни комерцијални возила, а се очекува тие правила да станат дел од европскиот стандард еуро 7.

Иако станува збор за техничка регулатива, нејзините последици ќе бидат многу пошироки. Производителите ќе мора да докажат дека нивните гуми остануваат во рамките на пропишаните граници на трошење за да можат да се продаваат на пазарите што ги прифаќаат новите правила. Тоа значи дека некои од постојните модели повеќе нема да ги исполнуваат идните барања, додека развојот на нови гуми ќе стане значително посложен.

Зошто Европа првпат го регулира трошењето на гумите

Последниве години европските регулатори сè поголемо внимание им посветуваат на емисиите што не доаѓаат од издувната цевка. Како што моторите стануваат почисти, во преден план доаѓаат други извори на загадување, меѓу кои се трошењето на сопирачките, коловозот и гумите.

Токму гумите се еден од најголемите извори на микропластика во животната средина. За време на возењето од нив се одвојуваат ситни честички што завршуваат во воздухот, но уште почесто на коловозите и во почвата, а со врнежите се пренесуваат во реките и морињата. Научните процени покажуваат дека трошењето на гумите учествува со третина до  половина од сите ненамерно испуштени примарни микропластики, додека во Европа секоја година настануваат повеќе од 500 илјади тони такви честички.

За да се започне системско решавање на овој проблем, УНЕЦЕ минатата година усвои единствена методологија за мерење на абразијата на гумите, а сега отиде чекор понатаму и ги одреди првите гранични вредности. Се проценува дека тие би можеле да ја намалат вкупната абразија за повеќе од 10 проценти и постепено да отстранат околу 30 проценти од моделите со најголемо трошење што денес се продаваат на европскиот и јапонскиот пазар.

Абењето на гумите е еден од најголемите извори на микропластика во животната средина | Bloomberg

Да се развие гума што помалку се троши не е доволно

На прв поглед може да изгледа дека решението е едноставно: треба само да се произведе поотпорна гума. Но токму тука започнува најголемиот предизвик за производителите. Во Хрватскиот автоклуб го поздравуваат воведувањето мерки што можат да го намалат загадувањето, но предупредуваат дека развојот на нови гуми ќе биде сè само не едноставен.

„Развојот на нови пневматици ќе биде многу голем предизвик бидејќи абразивноста често овозможува подобро прилепување“, порачуваат тие за „Блумберг Адрија“.

Тоа значи дека гума што помалку се троши мора и понатаму еднакво добро да кочи на мокра подлога, да остане стабилна при поголеми брзини и да задржи низок отпор на тркалање за да не ја зголемува потрошувачката на гориво или електрична енергија.

И во „Гудјиар“, кој има фабрика во соседна Словенија, истакнуваат дека токму наоѓањето на таа рамнотежа претставува најголем развоен предизвик. Во индустријата тој однос често се опишува преку таканаречениот „триаголник на перформанси“.

„Трите клучни својства на гумите  - отпорност на трошење, отпор на тркалање и прилепување на мокра подлога  - се меѓусебно поврзани. Подобрувањето на едно својство обично влијае на едно или на двете преостанати“, објаснуваат од „Гудјиар“.

Поради тоа, тие додаваат дека развојот на гуми секогаш подразбира барање оптимална рамнотежа меѓу различни перформанси. Целта не е да се развие најтврда или најиздржлива гума, туку таква што истовремено ги исполнува безбедносните барања, енергетски е ефикасна и ги задоволува новите регулаторни критериуми.

Се проценува дека новите правила ќе го намалат вкупното абење на гумите за повеќе од 10 проценти | Bloomberg

Некои од постојните модели ќе мора да се приспособат

Новите правила нема да значат дека производителите почнуваат од почеток, но некои од постојните модели ќе мора да се приспособат. Во „Гудјиар“ велат дека веќе го проверуваат усогласувањето на своето портфолио со идните ограничувања и потврдуваат дека кај дел од гумите ќе бидат потребни промени.

„Кај некои гуми можеби ќе бидат потребни приспособувања на конструкцијата, при што ќе мора да се задржи усогласеноста со другите регулаторни барања и спецификациите на производителите на возила за фабричко вградување (OEM). Станува збор за обемен развоен процес, но ќе се погрижиме соодветните гуми да бидат достапни навреме“, порачуваат од компанијата.

Дека меѓу гумите веќе постојат големи разлики покажуваат и независни тестирања. Германскиот АДАК (ADAC) анализирал 160 модели на гуми и утврдил значајни разлики во количеството на честички што настануваат со нивното трошење, а токму тие резултати послужиле како една од основите за одредување на идните гранични вредности.

Слична оцена даваат и во Хрватскиот автоклуб. „Постојат сериозни разлики во однос на трошењето на пневматиците“, истакнуваат оттаму.

Електричните автомобили како посебен предизвик

Работата на производителите дополнително ја отежнува растот на бројот на електрични автомобили. Таквите возила поради батериите се вообичаено потешки од споредливи модели со мотори со внатрешно согорување, а нивниот поголем вртежен момент поинаку ги оптоварува гумите.

„Електричните возила поради поголемата маса и поголемиот вртежен момент навистина поинаку ги оптоваруваат гумите, што може да го забрза нивното трошење“, наведуваат од „Гудјиар“.

Оттаму сметаат дека новите правила дополнително ќе поттикнат иновации во развојот на гумите. Тие веќе инвестираат во напредни материјали и одржливи технологии, а како пример наведуваат гума изработена од 95 проценти одржливи материјали.

Производителите ќе мора да развијат гуми што ќе трошат помалку гориво, а наедно ќе ги одржуваат безбедноста, доброто прилепување и енергетската ефикасност | Bloomberg

Дали новите гуми ќе бидат поскапи?

На тоа прашање засега никој нема јасен одговор. Во ХАК проценуваат дека долгорочно би можело да дојде до раст на цените бидејќи производителите ќе мора да инвестираат во развој на нови смеси и производствени процеси.

„Намалувањето на емисиите од возилата доведе до зголемување на цените на автомобилите. Тешко е да се предвиди што ќе се случи со гумите, бидејќи производителите ќе истражуваат нови решенија и состави на гуми“, велат тие.

Влијанието ќе биде очигледно дури во следните неколку години. Она што е веќе јасно е дека развојот на автомобилските гуми влегува во нова фаза. Покрај безбедноста, издржливоста и енергетската ефикасност, производителите за првпат ќе мора да ги исполнат пропишаните ограничувања на абење и да докажат дека нивните гуми испуштаат помалку честички при возењето отколку порано.

За возачите, ова веројатно ќе остане невидлива промена. Сепак, за производителите на гуми тоа е еден од најголемите предизвици за развој во последните децении, барајќи од нив да најдат нова рамнотежа помеѓу безбедноста, издржливоста и заштитата на животната средина.