Прашумите исчезнуваат побавно, но и понатаму губиме површина поголема од 11 фудбалски игралишта

Губењето на тропските шуми лани значително забави и се намали за 36 отсто, откако во 2024 година достигна рекордно ниво. И покрај тоа, светот сепак изгуби 4,3 милиони хектари прашума - површина приближно колку Данска, односно повеќе од 11 фудбалски игралишта секоја минута.

Новите податоци од Универзитетот „Мериленд“, објавени преку платформата „Глобал форест воч“ на организацијата „Ворлд рисорсис институт“, покажуваат дека губењето на примарните односно зрели и главно недопрени влажни тропски шуми во 2025 година забавило. Сепак, тоа и натаму било за 46 отсто повисоко отколку пред десет години, а минатата година донесе и извесно затишје на пожарите по исклучително лошата 2024 година. Пожарите во тропските подрачја стануваат сè почести поради повисоките температури и поизразените суши.

Надвор од тропските подрачја, влијанието на климатските промени беше уште поочигледно. Во Канада пожарите проголтаа 5,3 милиони хектари шуми, поради што 2025-та стана втора најлоша година по пожари во историјата на земјата. Франција забележа најголема загуба на шумска покривка поради пожари откако се води евиденција - дури седум пати повеќе отколку една година претходно.

Анализата го толкува пошироко губењето на шумите. Таа не се однесува само на уништувањето на шумите поради земјоделство туку ја вклучува и комерцијалната сеча, како и штетите предизвикани од природни нарушувања.

Стапката на уништување на шумите лани се намали, но и натаму остана релативно висока/Bloomberg

На климатскиот самит КОП26 во 2021 година повеќе од сто земји ветија дека ќе го запрат и ќе го свртат трендот на губење на шумите до 2030 година. Светот и натаму е далеку од таа цел, бидејќи ширењето на земјоделството и пожарите продолжуваат да уништуваат клучни жаришта на биодиверзитетот и природни складишта на јаглерод.

Според „Ворлд рисорсис институт“, односно ВРИ, губењето на шумите во 2025 година и натаму било околу 70 отсто повисоко од потребното за земјите да останат на пат кон зададениот рок.

„Остварувањето на таа цел во наредните години нема да биде лесно, бидејќи шумите се сè поизложени на климатските промени, а истовремено расте побарувачката за храна, енергија и суровини што доаѓаат од шумите и од подрачјата во кои тие се наоѓаат“, изјави Елизабет Голдман, кораководителка на „Глобал форест воч“ при ВРИ, за време на брифинг со медиумите.

Земјоделството во 2025 година беше главниот двигател на губењето на шумската покривка во тропските подрачја. Тоа ги вклучува и големото индустриско производство и егзистенцијалното земјоделство. Во земји како Бразил и Боливија, најголемиот притисок доаѓал од сточарството и одгледувањето соја, додека во Перу, Лаос и други држави губењето го поттикнувало одгледувањето кока, маслена палма и други култури.

Во поголемиот дел од басенот на реката Конго, причините се поинакви. Таму уништувањето на шумите повеќе се поврзува со промените во начинот на обработка на земјиштето, побарувачката за огревно дрво и сиромаштијата.

Пожарите сè повеќе се преклопуваат со овие притисоци. Според ВРИ, во последните три години уништиле двојно повеќе шумска покривка отколку во периодот од 2003 до 2005 година. Во тропските подрачја поголемиот дел пожари се предизвикани од човечка активност, но сè потоплите и посуви услови поврзани со климатските промени ги прават шумите полесно запаливи, па пожарите се шират подалеку и предизвикуваат поголеми штети.

Бразил, во кој се наоѓаат две третини од Амазонија, најголемата прашума во светот, забележа најголемо апсолутно губење примарни шуми. Сепак, тоа губење се намали за 42 отсто во однос на претходната година. Извештајот го поврзува овој пад со посилната еколошка политика и построгата примена на прописите за време на мандатот на претседателот Луиз Инасио Лула да Силва.

Пожарите денес уништуваат шуми двојно побрзо отколку пред дваесетина години/Bloomberg

Тој напредок остро отстапува од 2024 година, кога бразилскиот дел од Амазон беше погоден од најлошата суша откако се вршат мерења, што поттикна незапаметени шумски пожари.

Андре Лима, бразилски секретар за контрола на уништувањето на шумите, во телефонски разговор изјави дека политиката на земјата кон шумите се потпира на „две испреплетени агенди“: сузбивање на уништувањето на шумите и контрола на пожарите. Тој додаде дека владата во 2023 година, по враќањето на Лула на власт, повторно го активирала федералниот план против уништувањето на шумите и дека сега се гледаат првите резултати. Повикувајќи се на официјални бразилски податоци, Лима рече дека уништувањето на Амазон во 2025 година се намалило за 50 отсто во однос на 2022 година.

Кога станува збор за пожарите, Лима смета дека наглиот раст кон крајот на 2024 година не треба да се гледа како колапс на јавните политики, туку како последица на исклучителни климатски услови: силен Ел Нињо, затоплување на Северен Атлантик и две последователни години суша, поради кои Амазон станала многу полесно запалива. Тој додаде дека владата оттогаш го засилила одговорот, издвоила 380 милиони долари за контрола на пожарите, вовела нови правила за превенција и ја зголемила поддршката за државните противпожарни служби и вклучувањето на општините.

„Добра година е добра година, но ви требаат добри години засекогаш ако сакате да ја зачувате тропската прашума“, изјави Метју Хансен, научник за далечински истражувања од Универзитетот „Мериленд“ и директор на лабораторијата за глобална анализа и откривање на земјиштето. „Вестите од оваа година ни се допаѓаат.“