Борбата со климатските промени е инвестиција: едно вложено евро ќе врати десет

Додека не паднат првите капки дожд, за Дунав и за Рајна секој милиметар вода е драгоцен. Двете реки се исклучително важни за економијата на Европа. Рајна е важен индустриски коридор, а нивото на пловниот канал кај Кауб, критична точка за бродовите што пловат кон јужна Германија и Швајцарија, деновиве падна на само 21 сантиметар, што е најниската вредност од почетокот на мерењата во 1880 година.  Дунав пак, е животна артерија за десетте земји низ кои поминува и служи како државна граница, а обезбедува и вода за пиење за околу 10 милиони луѓе.

Економијата во должината на реката  сè повеќе се соочува со последиците од климатските промени, а во моментов најкритично е снабдувањето со електрична енергија затоа што Дунав помага и во ладењето на нуклеарните централи, кои се клучен дел од енергетскиот микс во регионот. Деновиве Романија употреби 180 килограми експлозив за да обезбеди неколку драгоцени сантиметри вода, доволни за да се избегне целосно запирање на нуклеарната централа Чернаводе.

Во унгарските реактори на Дунав, инженерите внимателно го следеа нивото на водата буквално од минута во минута. Во контролната сала, главниот инженер на ноќната смена беше на само еден милиметар од тоа да нареди исклучување на последната преостаната турбина во централата која, кога работи со полн капацитет, обезбедува 40 проценти од електричната енергија на Унгарија. Но потоа водостојот на Дунав почна да расте, и тоа за значителни пет сантиметри, според премиерот Петер Маѓар. „Тоа беше огромна среќа“, изјави Тамаш Чех, пратеник од градот Пакш, каде што се наоѓа централата.

Нискиот водостој на Дунав не е погубен само за енергетиката и товарниот сообраќај туку и за туризмот. Дунав е популарна туристичка рута за крузери за одмор и патувања, а според најновите податоци на Дунавската комисија со седиште во Будимпешта, во 2024 година на линиите по Горен Дунав биле превезени 610.000 патници. Во моментов во Братислава повеќе од десетина пловни објекти се закотвени чекајќи дождови и пораст на нивото на реката за да можат да продолжат кон Виена или надолу кон Будимпешта.  „Се шегувавме дека всушност не сме на речен крузер, туку на куќа на вода“, рече Лу, туристка од Флорида. „Доаѓаме само да преспиеме на бродот. Ќе се обидеме максимално да уживаме. Одлично е, но нивото на реката е ниско и тоа е навистина тажно, додаде таа за „Блумберг“.

Клучните европски реки се погодени од топлотните бранови/Bloomberg Mercury

 

Македонија е многу изложена на климатските промени

И Македонија влегува во групата земји каде може да дојде до сериозни последици поради климатските промени, смета Илија Насов, претседател Соларната асоцијација на Македонија.

Според него, земјите од Медитеранот вклучително и Македонија се сè повеќе изложени на подолги сушни периоди, намалени врнежи и континуиран пораст на температурите. Македонија се соочува со зголемен ризик од суша поради што потребни се повеќе финансиски средства за реализација за мерки за адаптација. Според Центарот за климатски промени, најчувствителни подрачја се Скопската, Штипската котлина и Овчеполието.

„Според спроведените национални анализи и проценки, во Македонија значителен дел од Североисточниот, Скопскиот, Вардарскиот, Пелагонискиот и Југоисточниот регион се оценети како ранливи на суша. Овие резултати ја нагласуваат потребата од прилагодени политики, подобро планирање и инвестирање во зголемување на отпорноста на локалните заедници“, вели Насов за „Блумберг Адрија“.

Според повеќе извештаи, Македонија е високо ранлива на природни и климатски закани (особено пожари, свлечишта и поплави), а потенцијалните трошоци од недејствување се значителни. Земјата има историја на разорни поплави и се соочува со сè почести екстремни временски настани, како поројни дождови и топлотни бранови. Климатските промени го загрозуваат пристапот до свежа вода, го зголемуваат ризикот од болести пренесени преку вода, а екстремните температури го зголемуваат морбидитетот и морталитетот.

„Во последните 20 години, загубите од катастрофи и екстремни климатски настани се проценуваат на околу 667 милиони американски долари. Без инвестиции во климатска адаптација, очекуваните годишни штети би можеле да пораснат до  4 отсто од БДП во 2050 година (минимална проценка), според различни сценарија за концентрација на стакленички гасови“, објаснува Насов.

Инвестициите ќе донесат тројна добивка

Докажано е дека влијанието на човекот е најголемата причина за климатските промени и затоа токму човековите активности се и единствениот начин овој проблем да се реши. Ако не се преземат драстични мерки, последиците ќе бидат многу поголеми, предупредува нашиот соговорник.

„Во однос на цената на струјата во иднина, покрај војната меѓу Русија и Украина и конфликтот меѓу САД и Иран, кои доведуваат до дополнителни огромни емисии на стакленички гасови и создаваат несигурност во снабдувањето и цената на нафтата, потребни се бројни активности за цената да се одржува на сегашното ниво. Престанокот на работа на одредени нуклеарни централи или хидроцентрали поради пресушување на реките ќе претставува уште поголем проблем во иднина. За тоа не е потребна само заедничка акција и одговорност од сите светски ‘играчи’, туку и длабински студии и анализи на регионално ниво“, вели тој.

Инвестирањето во климатска адаптација, иако е скапо, носи значајни придобивки. Пресметките покажуваат дека земјава треба да инвестира 6.4 милијарди американски долари во следната деценија за заштита од последиците на климатските промени, што е еквивалентно на 0.8–1.2 отсто од БДП годишно до 2050 година.

„Но овие инвестиции носат т.н тројна дивиденда: избегнати загуби, забрзан економски потенцијал и засилени социјални и еколошки придобивки. Инвестициите во адаптација можат да поттикнат раст на вработеноста, подобрување на вештините и зголемување на трговските можности. Деталната анализа на трошоци и придобивки заклучува дека секое вложено 1 евро може да донесе 2–10 евра придобивки, при што регионалните системи за рано предупредување резултираат со уште поголеми награди“, вели претседателот на „Солар Македонија“.

Според него, не е доволно да се инвестира само во еден вид обновливи извори на енергија каде во таканаречените пик  периоди производството на електрична енергија е поголемо од потрошувачката. Потребни се комбинирани системи на ОИЕ каде таа енергија ќе се акумулира преку реверзибилни централи, како што е деценискиот проект „Чебрен и Галиште“. Потребни се и батериски системи, зелен водород, стимулирање на електрични возила, намалување на цените  за струја во периодите кога потрошувачката е најголема што ќе придонесе за балансирање на електричната мрежа.

„Со сите овие системи драстично ќе се намали емисијата на стакленички гасови, а за сите овие комбинирани ОИЕ имаме на располагање поволни финансиски инструменти од Европска унија, ЕБРД, Светска банка и други институции“, вели Насов.

Министерство за енергетика: Состојбата во земјава засега е стабилна

Македонското министерство за енергетика ја следи состојбата во регионот и во Европа, како и домашните хидролошки показатели. Според расположливите податоци, состојбата во Македонија е стабилна и во моментов не постојат индикации дека ниските водостои во Европа претставуваат ризик за сигурноста на домашното производство на електрична енергија, велат оттаму.

„Состојбата со акумулациите во моментов е стабилна и овозможува сигурно управување со домашниот хидропотенцијал. Хидропотенцијалот е со вкупна исполнетост на акумулациите од околу 70 проценти. Тоа овозможува да се одговори на актуелните потреби во рамките на планираното производство. Домашните акумулации се управуваат внимателно и согласно оперативните планови, што овозможува сигурно производство на електрична енергија и стабилно функционирање на електроенергетскиот систем. Истовремено, хидроелектраните продолжуваат да обезбедуваат и системски услуги неопходни за одржување на стабилноста на електроенергетската мрежа“, соопштија од Министерството.

„Последните глобални енергетски кризи уште еднаш потврдија дека енергетската независност денес претставува едно од најважните мерила за отпорноста на секоја современа држава. Државите кои инвестираат во сопствено производство и во диверзифицирани енергетски врски се поотпорни на надворешни шокови, поконкурентни и поуспешно ги штитат интересите на своите граѓани и економија. Климатските промени претставуваат сериозен фактор што мора да биде земен предвид при планирањето на националните енергетски политики“, стои во соопштението.