Климата удира по храната - што поскапи најмногу во македонските маркети

Супер Ел Нињо ќе предизвика шок на цените на храната кој се очекува да трае до 2028 година. На геополитичките тензии сега се надоврзува и климатскиот феномен што дополнително ќе ги оптовари и така кревките глобални системи за снабдување со храна.

Ако геополитичките тензии влијаеа на цените на храната преку отежнатото снабдување и недостигот на вештачките ѓубрива, Ел Нињо дополнително ќе ги искомплицира состојбите затоа што ќе ги наруши земјоделските приноси, се наведува во најновиот извештај на меѓународна истражувачка компанија „Зеро карбон аналитикс“ што се однесува на цените на храната во периодот од 2022 до 2026 година.

Bloomberg Mercury

Светската програма за храна проценува дека само Ел Нињо во 2026-2027 година би можел да доведе до тоа најмалку уште 49 милиони луѓе да се соочат со акутна несигурност во снабдувањето со храна до крајот на 2027 година.

Извештајот ги цитира пресметките на „Голдман“ според кои „глобалните цени на прехранбените производи би можеле да пораснат за 15,8 отсто, што би ги оптоварувало буџетите на домаќинствата сè до 2028 година. Можноста за нов инфлациски шок би можела да значи дека каматните стапки ќе останат високи, создавајќи дополнителен притисок врз домаќинствата“, стои во извештајот.

Климатската инфлација во Македонија трајно ја поскапи храната

Референтниот индекс на светските цени на прехранбените производи порасна во август, бидејќи високите температури и другите ризици поврзани со временските услови ја зголемија загриженоста за изгледите за снабдувањето, покажуваат последните податоци на Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации (ФАО).

„Августовскиот раст на глобалните цени на храната е предупредување дека премијата за ризик се враќа на пазарите на храна: климатските шокови, геополитичките тензии и нарушената трговска логистика истовремено ги влошуваат очекувањата за снабдувањето, покажувајќи дека отпорноста, отворената трговија и сигурните текови на инпути сега се клучни за стабилноста на глобалните цени на храната“, изјави главниот економист на ФАО, Максимо Тореро.

Во истиот месец во земјава индексот на трошоците на живот изнесуваше 2,6 отсто на годишно ниво.

„Не би рекол дека кај нас инфлацијата има голем замав, два месеца по ред е контролирана и е под европскиот просек. Ќе видиме како ќе биде во септември. Се што е од 2 -  3 отсто е во рамки на очекуваното“, изјави вчера премиерот Христијан Мицкоски.

Споредбата на просечните августовски цени на поединечни прехранбени производи покажува дека климатските промени и сите останати ризици се веќе вградени во цените на храната. И покрај забавувањето на инфлацијата, основните прехранбени производи постојано поскапуваат. Компирите во август годинава биле за близу 40 отсто поскапи во споредба со пред две години.  Јајцата се поскапи за над 24 отсто исто како и маслото за јадење. Јунешкото и телешкото месо поскапеле над 25 отсто. Поевтинување од 5 отсто има само кај свинското месо.

„Климатската инфлација претставува трајно зголемување на секојдневните трошоци за живот, поттикнато од зависноста од фосилни горива и уништувањето предизвикано од екстремните временски услови, создавајќи постојана инфлација која ги оптоварува буџетите на домаќинствата ширум светот“, вели Џоан Бентли-МекКјун, климатски научник и главен автор на анализата на „Зеро карбон аналитикс“.

Рекордно ниски приноси и високи цени на глобално ниво

Климатските промени предизвикани од човекот ја исушија почвата и тоа стои зад голем дел од штетите врз земјоделските култури. „Блумберг“ пренесува дека сушите сега се околу пет пати поверојатни во западна Европа и 11 пати поверојатни во источна Европа.

Таквите услови ги опустошуваат фармите низ Франција, убедливо најголемиот земјоделски производител во ЕУ, а пченката е меѓу најтешко погодените култури. Земјата сега е на пат да ја има најмалата жетва на пченка најмалку од 1980 година. Цените за потрошувачите пораснале за 16 отсто. Но последиците одат многу подалеку од трпезата: пченката е клучна состојка во добиточната храна, што значи дека одгледувањето кокошки, крави и свињи може да стане поскапо.

Поскапувањата не завршуваат тука. Цените на тиквичките скокнале за 32 отсто на годишно ниво, а веднаш зад нив се доматите со раст од 31 отсто. Боранијата е поскапа за речиси една четвртина.

Цените на американското говедско месо достигнаа рекордно ниво во април, бидејќи бројот на говеда се намали на најниско ниво во последните 75 години. Падот делумно е поврзан со сушата и други временски притисоци, но и со смртоносен паразит што се храни со живо ткиво, пренесува „Блумберг“.

САД во 2026 година го забележаа најтоплиот март досега, што ги остави планинските западни сојузни држави без нивната вообичаена зимска снежна покривка. Рекордната жештина пристигна во последните денови од зимата, ја исуши областа и го забрза недостигот од вода многу пред почетокот на летото.

Слична е ситуацијата и во Големите Рамнини. Со тревата изгорена од рекордните горештини и недоволното топење на планинскиот снег, цените на американското говедско месо пораснаа за речиси 15 отсто во однос на минатата година, при што многу сточари беа принудени предвреме да го намалат бројот на грла.

Bloomberg Mercury

Климатската инфлација посилно удира по здравата храна

Според посебна анализа спроведена од ЕЦИУ (Energy & Climate Intelligence Unit ) растот  на цените дури и на мал број прехранбени производи можат да бидат доволни за да ја поттикнат пошироката инфлација. Истражувачите утврдиле дека мала група производи, меѓу кои путерот, говедското месо, млекото, кафето и чоколадото, учествувале со 30 до 40 отсто во инфлацијата на цените на храната.

Екстремните временски услови, исто така, го нарушуваат производството и достапноста на клучните производи за здрава исхрана, како овошјето, зеленчукот и протеините, за разлика од преработената, калорична храна. Тоа, пак, значи дека климатските нарушувања ги загрозуваат квалитетот, разновидноста и хранливоста на исхраната на луѓето, наведуваат авторите на извештајот на „Зеро карбон“.

До 2035 година, велат тие, проектираното затоплување се очекува секоја година да додава до 3,23 процентни поени на инфлацијата на цените на храната и 1,18 процентни поени на вкупната инфлација.