Дали е невозможно да се заработи од половна облека што чини неколку евра?

Северно од Стокхолм се наоѓа големо складиште преполно со користени фустани, панталони, маици, чевли и чанти, а тука и таму се наоѓа и по некој мобилен телефон или лаптоп. Минатата година низ него и низ уште три слични центри низ Европа поминале повеќе од 20 милиони предмети. Станува збор за работи што некому повеќе не му биле потребни, а некој друг заклучил дека едноставно мора да ги има.

Но поврзувањето на продавачите и купувачите бара многу работа. Секој предмет треба да се идентификува, прегледа, фотографира, опише, да му се одреди цена и да се складира, а ако некој го купи, повторно да се најде и да се испрати. Тоа е многу работа за нешто што на крајот можеби ќе се продаде за помалку од пет долари.

Со складиштето управува „Селпи“ (Sellpy), трговец со користена облека во кој „Ејџ-енд-ем“ (Hennes & Mauritz), односно H&M, има 82 процента сопственички удел. За разлика од „Депоп“ (Depop), „Винтед“ (Vinted) и другите конкуренти, „Селпи“ им овозможува на корисниците несаканите работи едноставно да ги стават во торба што компанијата ја продава за околу три евра за да ги покријат трошоците за испорака. За сè останато се грижи „Селпи“.

„Поентата е за купувачот да биде едноставно, а не за нас“, вели Мајкл Арнор, извршен директор на „Селпи“.

Арнор ја добил идејата по враќањето од САД во Шведска, кога ја затекнал својата детска соба полна со работи што повеќе не му биле потребни. Успеал да продаде ајпад, а потоа го изгубил интересот за понатамошна продажба. Тогаш помислил дека веројатно не е единствениот што би се откажал од дел од вредноста на своите работи само за да ја избегне маката околу нивната продажба. Врз основа на таа идеја, во 2014 година со двајца пријатели го основал „Селпи“.

Мајкл Арнор, извршен директор на „Селпи“ | Bloomberg

Заработката од продажба на стари работи не е лесна. По 12 години работење и со 2.700 вработени, „Селпи“ сè уште не е профитабилен, а компанијата не сака да открие кога очекува да работи со добивка. На продавачите им наплаќа 1,20 евра по предмет, плус провизија која може да достигне 60 проценти од конечната продажна цена. Сепак, Арнор тврди дека деловниот модел може да стане профитабилен и истакнува дека „Селпи“ минатата година продал речиси двојно повеќе предмети отколку во 2023 година.

H&M првпат инвестираше во стартапот во 2015 година, а мнозински сопственик стана пред седум години. Компанијата изгради еден од најголемите модни бизниси во светот продавајќи огромни количества евтина облека произведена во фабрики низ целиот свет. Но користената стока е сосема поинаков бизнис.

ВК (Vestiaire Collective), париската платформа специјализирана за користена луксузна мода, во текот на 2025 година продала стока во вредност од нешто помалку од една милијарда евра, а во 2026 година очекува скромна добивка, по 15 години работење. Американскиот „Тредап“ (ThredUp), компанија котирана на берза која работи според модел сличен на оној на „Селпи“, нема остварено добивка откако е основана пред 17 години.

Арнор смета дека вештачката интелигенција ќе му го отвори на „Селпи“ патот кон профитабилност. Компанијата користи ВИ за од фотографиите да препознае податоци како што се брендот, големината, материјалот, бојата и дезенот, а потоа да напише едноставен опис на производот и да одреди цена.

„Можеме истовремено да го зголемиме квалитетот и ефикасноста“, вели Арнор, иако не сака да открие колку ВИ ги намалила трошоците или времето потребно за обработка на поединечен предмет. Кај толку ниски цени, истакнува тој, „важна е секоја секунда“.

Сепак, автоматизацијата има граници. Некој и понатаму мора да ја отвори торбата со пратката, да ги испразни џебовите, детално да ја прегледа облеката за да пронајде дупки и други недостатоци што ВИ тешко ги препознава и да го подготви секој предмет за фотографирање.

„ВИ нема да ја здипли маицата и да ја стави во торба, но ние со задоволство ќе го направиме тоа“, вели Арнор. „На крајот, сè се сведува на тоа предметот да го обработиме поевтино отколку што можеме да заработиме од неговата продажба.“

Постои и еден основен проблем што технологијата не може да го реши. Фустанот или капутот огласени на „Винтед“ остануваат во плакарот на продавачот сè додека некој не ги купи, што платформата практично ништо не ја чини. Кај „Селпи“, компанијата веќе го обработила и фотографирала предметот, а тој потоа зазема простор на полица и можеби никогаш нема да се продаде. Предметите што предолго остануваат непродадени „Селпи“ му ги враќа на продавачот или ги испраќа на рециклирање.

Моделот на „Винтед“ бара „помали инвестиции и носи помал ризик“, вели Сара Розенгрен, професорка на ССЕ (Stockholm School of Economics). „Продавачите сами го завршуваат поголемиот дел од работата.“

Сепак, „Селпи“ би можел да стекне предност ако привлече доволно луѓе кои немаат време ниту волја самите да ја огласуваат и испраќаат облеката. Тоа би можело да му овозможи и поширока понуда од онаа на „Винтед“.

Bloomberg

„Моделот на целосна услуга би можел да донесе значајни предности ако овозможи собирање на поголем број парчиња облека“, вели Розенгрен.

На H&M проблемите со залихите не му се непознати. Компанијата со години се бореше со натрупување на непродадена облека во своето главно работење, а извршниот директор Даниел Ервер вели дека H&M може нешто да научи од „Селпи“.

„Селпи“ и препродажбата на користена стока преку други брендови на групацијата минатата година сочинувале помалку од еден процент од приходите на H&M. Сепак, овие бизниси ѝ даваат на компанијата увид во сè поважен дел од модниот пазар, а Ервер верува дека „Селпи“ може да стане профитабилен.

„Купувањето користена облека станува сè поприроден дел од начинот на кој купуваме“, вели тој. „За нас е исклучително вредно што имаме таков бизнис во рамките на групацијата. Така подобро го разбираме однесувањето на купувачите.“

Додека европските регулатори ги туркаат компаниите кон поголема повторна употреба и рециклирање на производите, трговците со облека низ целиот континент сè повеќе се вклучуваат на пазарот на користена мода, иако со различен интензитет. „Зара“ има своја платформа на која купувачите меѓусебно продаваат облека, „Заландо“ (Zalando) соработува со ВК (Vestiaire Collective), а „Маркс и Спенсер“ (Marks & Spencer) со „Ибеј“ (eBay).

Но регулаторите не се единствената причина поради која трговците влегуваат во овој бизнис. Според податоците на РБЦ (RBC Capital Markets), пазарот на користена облека расте повеќе од двојно побрзо од вкупниот моден пазар. Во последните пет години се удвоил на 290 милијарди долари и сега сочинува околу десет проценти од глобалната продажба на облека.

„Помладите потрошувачи сè почесто ја препознаваат вредноста на облеката што ја имаат во плакарите, а при купувањето сè повеќе размислуваат и за тоа колку подоцна ќе можат да добијат со нејзината препродажба“, напиша аналитичарот на РБЦ, Ричард Чемберлен, во извештајот објавен во јули.

Но за големите трговци овој тренд носи и ризик.

„Ризикот за целиот сектор е продажбата на користена облека да почне да ја одзема продажбата на нова мода“, предупредува Чемберлен.