Реткиот супер Ел Нињо е се поизвесен - еве што се очекува

Ел Нињо се врати и се заканува да стане најсилниот досега регистриран.

Цикличниот климатски феномен што започнува кога атмосферата реагира на затоплувањето на екваторијалниот дел од Тихиот Океан ги менува временските обрасци ширум светот. Во некои региони може да се засилат горештините и сушите, додека во други се зголемува количината на врнежи и ризикот од поплави. Нарушувањата на пазарите на земјоделски производи и енергенти би можеле да поттикнат раст на инфлацијата и да го забават економскиот раст.

Американскиот Центар за климатски прогнози (Climate Prediction Center) во јуни соопшти дека Ел Нињо се вратил, а во август наведе дека постои 69-процентна веројатност условите до крајот на годината да бидат најинтензивни во евиденцијата што се води од 1950 година. Светската метеоролошка организација (World Meteorological Organization), агенција на Обединетите нации, соопшти дека е речиси сигурно оти Ел Нињо ќе трае до февруари и очекува тој да биде „исклучителен“ настан.

Овие прогнози поттикнаа многумина да очекуваат дека овој феномен ќе се покаже како „супер Ел Нињо“.

Што е Ел Нињо?

Ел Нињо првпат бил забележан од перуанските рибари во 17 век, кога забележале дека водите на Тихиот Океан во некои години биле невообичаено топли околу Божиќ. Овој природен феномен го нарекле „El Niño de Navidad“ („Божјото дете“ или „Малиот Исус“).

За време на Ел Нињо, пасатните ветрови, кои вообичаено дуваат од исток кон запад и ја потиснуваат топлата вода на Тихиот Океан кон Азија, почнуваат да слабеат или дури да го менуваат правецот. Не е целосно јасно што ја предизвикува оваа промена, но поради неа топлата вода почнува да се движи кон американскиот континент, загревајќи големи делови од централниот и источниот Тих Океан.

Дополнителната топлина ја менува атмосферата над океанот. Се менуваат патеките на бурите и моделите на врнежи.

Температурата на површината на Тихиот Океан во однос на просечната вредност во претходните 30 години за време на развојот на Ел Нињо во периодот 2015-2016 година. | Bloomberg

Колку често се јавува Ел Нињо?

Не постои утврден распоред според кој се појавува Ел Нињо. Вообичаено се јавува на секои две до седум години, а неговиот интензитет и времетраење се разликуваат од циклус до циклус. Последен пат беше забележан во периодот 2023-2024 година.

Ел Нињо е дел од поширокиот климатски циклус во Тихиот Океан познат како Ел Нињо-Јужна осцилација (ENSO - El Niño-Southern Oscillation). Овој циклус се менува меѓу фазата Ел Нињо, нејзиниот постуден пандан Ла Ниња и неутралната фаза меѓу нив.

За време на Ла Ниња, пасатните ветрови што дуваат од исток кон запад стануваат посилни, туркајќи ја топлата вода подалеку кон запад. Како резултат на тоа, во источниот дел на Тихиот Океан температурите се пониски од вообичаените.

Ел Нињо и Ла Ниња периодично се јавуваат во Тихиот океан | Bloomberg

Огромната површина на Тихиот Океан, кој покрива околу една третина од планетата, му дава на ENSO несразмерно големо влијание врз временските прилики во светот. Иако слични климатски обрасци постојат и во Атлантскиот и во Индискиот Океан, нивното влијание не е ниту приближно толку големо. Феномените Ел Нињо и Ла Ниња обично го достигнуваат својот врв меѓу декември и јануари, иако нивните последици можат да се чувствуваат со месеци потоа.

Што е супер Ел Нињо?

Ел Нињо се утврдува преку следење на температурата на Тихиот Океан, најчесто во регионот познат како Нињо 3.4. Прагот што го користи американската Национална управа за океани и атмосфера (NOAA) е температурата на површината на морето да биде најмалку 0,5°C над долгорочниот просек во текот на пет последователни преклопувачки тримесечни периоди.

Кај силен Ел Нињо, отстапувањето на температурата мора да биде најмалку 1,5°C, додека кај многу силен Ел Нињо треба да достигне најмалку 2°C.

Супер Ел Нињо не е официјален термин што го користат прогностичките институции како NOAA и Светската метеоролошка организација. Оваа година терминот стана популарен бидејќи постојат индикации дека би можел да се развие многу силен Ел Нињо.

Многу силните настани на Ел Нињо се ретки. Од 1950 година досега се забележани само неколку, а последниот се случи во периодот 2015-2016 година. Кога Ел Нињо е посилен, постои поголема веројатност за појава на екстремни временски настани, но нивната појава не е загарантирана.

Силен или многу силен Ел НИњо е се поизвесен | Bloomberg

Како Ел нињо влијае на времето?

Топлината што Ел Нињо постепено ја ослободува од Тихиот Океан во атмосферата често доведува до поставување нови рекорди на глобалните температури. Научниците очекуваат 2027 година да биде една од најтоплите досега забележани, а можно е дури и да ја надмине 2024 година, кога просечната глобална температура беше за 1,5°C повисока од прединдустрискиот просек, според податоците на американската Национална океанска и атмосферска администрација (NOAA).

Ел Нињо не ги погодува сите региони на ист начин. Неговите ефекти најпрво обично се манифестираат во тропските подрачја, пред да се прошират кон Австралија, Азија, Америка и Африка.

Во Австралија, Југоисточна Азија, северниот дел на САД и Канада, вообичаено станува потопло и посуво, што го зголемува ризикот од суши и шумски пожари. Во Индија може да дојде до нарушување на монсунските дождови. Во јужниот дел на САД, Чиле, Аргентина и делови од Источна Африка, пак, почесто се јавуваат повлажни услови и поголем ризик од поплави.

Светскиот опсег на Ел Нињо | Bloomberg

Сезоната на урагани на Атлантикот често е помирна во години кога е присутен Ел Нињо, бидејќи промените во брзината и насоката на ветерот на различни височини можат да ги разбијат бурите додека се развиваат. Ураганите што сепак ќе се формираат можат да бидат многу разорни, но нивниот помал број би можел да ја намали штетата врз заедниците и инфраструктурата, како и да ги ограничи нарушувањата во работата на нафтените и гасните постројки во Мексиканскиот Залив.

Од јуни до ноември на Атлантикот вообичаено се формираат околу 14 именувани бури. Бурите добиваат име кога брзината на ветерот ќе достигне 39 милји на час (63 километри на час). Американската Национална океанска и атмосферска администрација (NOAA) очекува овојпат да се формираат само меѓу седум и 13 вакви бури, делумно поради влијанието на Ел Нињо.

Наспроти тоа, активноста на тајфуните во Тихиот Океан обично се зголемува во години со Ел Нињо. Потоплата вода обезбедува повеќе енергија за овие тропски бури, што значи дека Азија би можела да се соочи со поголем ризик од штети предизвикани од тајфуни.

Зошто промените што ги носи Ел Нињо се важни?

Ел Нињо е еден од највнимателно следените климатски показатели во светот бидејќи со месеци однапред дава насоки за можните бури, ризиците од суши, приносите на земјоделските култури и побарувачката за енергија.

Електроенергетските компании ги користат прогнозите за ENSO за да ја проценат побарувачката за греење и ладење. Повисоките температури ја зголемуваат потрошувачката на електрична енергија за климатизација. Тоа може дополнително да ги оптовари електроенергетските мрежи и да предизвика прекини во снабдувањето со струја. Помалите количества врнежи го намалуваат и производството на хидроелектраните, бидејќи нивото на водата во акумулациите и реките опаѓа.

Трговците со суровини внимателно ги следат ризиците за земјоделските култури, рударските операции, производството на нафта и гас, како и поморските транспортни рути. Сушите можат да го намалат нивото на водата во Панамскиот Канал, кој ги поврзува Атлантскиот и Тихиот Океан, со што се забавува товарниот сообраќај низ едно од најпрометните тесни грла во светската трговија.

Ел Нињо може да има и позитивни и негативни последици, но историски гледано, глобалните економски загуби ги надминувале регионалните придобивки. Научници од колеџот Дартмут (Dartmouth College) ги анализирале последиците од Ел Нињо во период од пет години и процениле дека феноменот во 1997-1998 година предизвикал загуба од 5,7 билиони долари од светскиот бруто-домашен производ (БДП).

Како Ел Нињо влијае на производството на храна?

Некои земјоделски култури имаат корист од Ел Нињо. Поголемото количество врнежи во Калифорнија, на пример, позитивно влијае врз приносите на авокадо и бадеми. Сепак, зголемените врнежи во Западна Африка можат да го намалат производството на какао и да го зголемат ризикот од појава на болести кај насадите. Многу основни земјоделски култури, вклучувајќи ориз, пченица, палмино масло, кафе и шеќер, се одгледуваат во региони кои најверојатно ќе бидат погодени од посуви и потопли услови, што доведува до намалување на приносите.

Покрај влијанието врз копнените области, Ел Нињо може да предизвика нарушувања и во рибарството. Топлата вода од Тихиот Океан што се движи кон исток ја задржува постудената вода богата со хранливи материи под површината на морето, со што се намалува количината на фитопланктон со кој се хранат рибите. Некои видови, како што се инќуните по должината брегот на Перу, можат да побараат постудени и подлабоки води, што ги прави потешки за улов, додека тропските видови може да се појават во подрачја кои вообичаено се премногу студени за нив.

Помалите приноси на земјоделските култури, послабиот улов на риба и угинувањето на добитокот поради екстремни временски услови можат да ја загрозат глобалната безбедност на снабдувањето со храна и да поттикнат раст на цените.
 

Дали климатските промени влијаат на Ел Нињо?

Научниците сè уште дебатираат како климатските промени би можеле да влијаат врз зачестеноста и интензитетот на Ел Нињо. Поранешните модели предвидуваа дека овој природен феномен би можел да стане почест како што планетата се затоплува. Сепак, во поголем дел од 21 век доминираа услови карактеристични за Ла Ниња, што покажува колку циклусот ENSO сè уште не е целосно разбран од научниците.

Постои и загриженост дека Ел Нињо би можел да биде преценет, а Ла Ниња потценета во услови на затоплување на океаните, бидејќи нивната јачина обично се определува преку мерење на невообичаените температурни отстапувања во однос на претходните децении.

Сè поголем е консензусот дека потоплата планета може да ги засили многу од ефектите на Ел Нињо. Повисоките температури можат дополнително да ги влошат сушите во веќе сувите региони, додека потоплиот воздух задржува повеќе влага, поради што врнежите за време на бури можат да бидат значително пообилни.