Ѕирнавме во фабрика каде што ниту еден дел од автомобил не останува неискористен

Производителите на автомобили со години се на удар на критичарите и регулаторите поради загадувањето што го создаваат возилата и нивното производство. Притисокот не изненадува, ако се има предвид дека, според податоците на Европската агенција за животна средина, автомобилите се одговорни за околу една четвртина од вкупните емисии на јаглерод диоксид во Европската унија. На тоа треба да се додадат и загадувањето од самото производство, трошењето природни ресурси и отпадот што го создава целата индустрија.

Во потрага по решенија што би го намалиле негативното влијание врз животната средина, дебатата за одржливоста на оваа индустрија најчесто се сведува на електрификацијата, што го отвора прашањето дали со тоа навистина може да се реши подлабокиот проблем.

Додека електричните автомобили доминираат во јавниот дискурс како речиси единствено решение за климатските предизвици, малкумина забележуваат дека познат производител на автомобили со години развива поинаков модел на одржливост.

Имено, „БМВ“ (BMW Group) веќе со децении го применува принципот на кружна економија во производството — пристап што во иднина би можел да има сè поважна улога за целата индустрија, не само од аспект на одржливоста, туку и поради заштедите при набавка на материјали.

Во минхенското предградие Унтершлајсхајм, „БМВ“ има сопствен систем за рециклирање, во кој делови од возилата што инаку би завршиле како отпад добиваат нова вредност.

Сето тоа покажува дека одржливоста во автомобилскиот сектор не зависи исклучиво од видот на погонот, туку и од одговорното управување со ресурсите во текот на целиот животен век на возилото — од дизајнот и производството, преку користењето, па сè до неговото згрижување.

Во минхенското предградие Унтершлајсхајм, „БМВ“ (BMW Group) има сопствен систем за рециклирање. | BMW Group

Како се рециклираат возилата?
За што точно станува збор? Во рамките на „БМВ“ во Германија веќе 30 години работи Центарот за рециклирање и демонтажа - ЦРД (Recycling and Dismantling Centre – RDC), каде што се расклопуваат предсериски возила.

Станува збор за автомобили што не можат да се пуштат на пазарот, но без овој процес би станале дел од отпадот. Наместо тоа, преку ЦРД, како што наведуваат од компанијата, секоја година поминуваат неколку илјади такви возила, од кои се вадат сите искористливи материјали и повторно се враќаат во производството.

Целиот процес на рециклирање започнува со контролирано деактивирање на безбедносните системи и испуштање на сите течности. Во следната фаза, акцентот е на повторната употреба на одделни компоненти: функционалните делови во добра состојба и со сериски статус не се третираат како отпад, туку се доставуваат до овластени трговци за понатамошна продажба.

Потоа, со помош на специјален багер се издвојуваат одредени материјали, како бакарот од кабелските снопови. Кога ќе се отстранат моторниот блок и менувачот, преостанатиот дел од возилото се пресува и се дроби во постројка за рециклирање.

Насоченото расклопување на металите овозможува отпадот повторно да стане суровина, објаснуваат од „БМВ“, што е важно не само од еколошки, туку и од финансиски аспект.

„Нашата цел е возилата на крајот од својот животен век, кој во Германија во просек изнесува 21 година, да станат извор на суровини за нови возила“, истакнуваат од компанијата.

Во центарот, делови од возилата што инаку би завршиле како отпад добиваат нова вредност.| BMW Group

Со оглед дека електричните автомобили, специфични по батерискиот погон, добиваат сè поголемо значење во производството, „БМВ“ во 2024 година започна паневропско партнерство со компанијата „СК тес“ (SK tes), водечки снабдувач на решенија за целиот животен циклус на технологијата.

Во соработка со нив, преку посебен процес на рециклирање се извлекуваат кобалт, никел и литиум од користени батерии, кои потоа повторно се враќаат во производствениот синџир за изработка на нови батерии.

Овој затворен систем, како што соопштија од компанијата, треба во текот на годинава да се прошири и во САД, Мексико и Канада.

Важноста на штедењето материјали

Постојат повеќе причини зошто ваквиот пристап е важен, а првата и најочигледна, секако е одржливоста.

Александар Шил, раководител на ЦРД, нагласува дека одржливоста мора да биде појдовна точка на секоја сериозна индустриска трансформација, бидејќи само тогаш, како што вели, може да се зборува за навистина кружен начин на размислување.

Целиот процес на рециклирање започнува со контролирано деактивирање на безбедносните системи. | BMW Group

Но токму кружната економија би можела да реши и други проблеми што ја мачат индустријата. Во последните години, секторот се соочува со предизвици во синџирите на снабдување, а високата инфлација и растот на цените на суровините влијаат врз деловните резултати на бројни производители на автомобили.

Токму затоа, ваквиот принцип на работа може значително да ја намали зависноста од суровини до кои сè потешко се доаѓа.

Како? Да го земеме примерот што го наведуваат од „БМВ“, според кој модерните возила содржат меѓу 1,5 и три километри кабли, најчесто изработени од бакар, чија цена и достапност силно варираат.

Бакарот е еден од најраспространетите метали во светот и се користи речиси во сè што е поврзано со електрификација, поради што побарувачката расте.

Истовремено, далеку од сигурно е дека ќе има доволна понуда на овој метал, поради низа застои во производството во последните неколку месеци, тешкотии во отворањето нови рудници и проширувањето на постојните капацитети.

Модерните возила содржат меѓу 1,5 и три километри кабли, најчесто изработени од бакар — материјал што може повторно да се искористи во понатамошното производство.

Освен тоа, многу делови од автомобилите се богати со алуминиум, додека катализаторите содржат благородни метали како платина, родиум и паладиум. Станува збор за материјали чија експлоатација се поврзува со високи еколошки трошоци, но и со растечки пазарни цени.

Кога ќе се отстранат моторниот блок и менувачот, преостанатиот дел од возилото се пресува и се дроби.| BMW Group

Токму затоа нивното рециклирање и повторна употреба стануваат стратешко прашање, а не само еколошки гест.

„Промовирањето на кружната економија е важна стратешка тема за „БМВ“. Развојот на производи што може да се рециклираат, зголемувањето на уделот на секундарни материјали во нашите компоненти и затворањето на циклусот играат подеднакво важна улога“, вели Надин Филип, потпретседателка за одржливост во мрежата на добавувачи во „БМВ“.

„Преку кружната економија ја зголемуваме и нашата отпорност во синџирите на снабдување“, додаде таа.

Регулативата како дополнителен притисок

Дополнителен притисок врз индустријата доаѓа и од Европската унија преку климатските политики. Иако кон крајот на минатата година европските регулатори ублажија една од најамбициозните одлуки - забраната за продажба на нови автомобили со бензински и дизел мотори од 2035 година, обврските за производителите и понатаму остануваат високи.

Според новите правила, 90 отсто од новите патнички и лесни комерцијални возила ќе мора да имаат нулта емисии, со што се остава ограничен простор за приклучни хибриди и помал број возила со класични мотори.

Делот од производството што нема да биде климатски неутрален ќе мора да се компензира со други зелени мерки во рамките на фабриките.

Токму затоа, рециклирањето и штедењето материјали во производството со текот на времето би можеле да добијат сè поголемо значење.

За промената навистина да се случи, од компанијата објаснуваат дека стекнатото знаење од ЦРД го користат за прилагодување на производствените процеси во фабриките на „БМВ“.

Затоа, при развојот на нови возила сè поголема предност им се дава на методите што го олеснуваат подоцнежното расклопување и раздвојување на материјалите според видот. На пример, класичните постапки на лепење се заменети со иновативни решенија за спојување, кои овозможуваат полесно одвојување на деловите.

Така, во контекст на кружната економија, ЦРД не се занимава само со рециклирање, туку и со завршната фаза од животниот циклус на автомобилите: како во иднина да се рециклираат побрзо, поефикасно и со поголема вредност, но и како да се дизајнираат така што ќе се овозможи повторна употреба, поправка или обновено производство на што поголем број компоненти.

Низ центарот секоја година поминуваат неколку илјади возила, од кои се вадат сите искористливи материјали и повторно се враќаат во производството.| BMW Group

Свесни за значењето на овој пристап, во „БМВ“ поддржуваат и надворешни истражувања насочени кон развој на иновативни процеси за рециклирање што штедат ресурси и ја зголемуваат економската ефикасност.

Во својата работа ги документираат потребните чекори и ги складираат во меѓупроизводствена база на податоци, која бесплатно ја споделуваат со околу 3.000 рециклирачи во 41 земја.