Kоинoт на Трамп и моралниот хазард - кој ја плаќа цената на политичката моќ

Постојат финансиски балони и постојат политички скандали. Меѓутоа, ретко се случува тие два света да се испреплетат толку што веќе не е јасно каде завршува пазарот, а каде започнува злоупотребата на моќта. Токму тоа е случајот сега со криптопаричката на Трамп ($TRUMP).

Мемкоинот поврзан со претседателот на најмоќната светска економија изгуби 94 отсто од вредноста во однос на својот историски максимум, пишува „Фајненшл тајмс“ (Financial Times). Според податоците на „Коинбејс“ (Coinbase), $TRUMP достигна највисока вредност од околу 74 долари во средината на јануари 2025 година, веднаш по лансирањето, а на почетокот на февруари 2026 година неговата вредност се движи меѓу 4 и 5 долари по токен.

Со други зборови, токенот што во еден момент чинеше повеќе од 70 долари денес се тргува по цена што практично ја брише илузијата за „инвестиција“. За оние што влегоа во играта доцна, а тоа речиси секогаш се мали инвеститори, исходот беше предвидлив: масовни загуби. Но оваа приказна не е за уште еден пропаднат криптопроект, туку за тоа кој стои зад него и што значи тоа за тргувањето во услови на заматени граници меѓу политиката и берзата, односно меѓу дејствувањето и (не)одговорноста.

  Драматичен пад на паричката на Трамп од врвот на вредноста до денес

Foto: Coinmarketcap

Повеќето би рекле дека ваквите драматични падови се типични за криптовалутите, поради што и ги следи непопуларниот епитет „ризична имотна класа“. Меѓутоа, случајот со паричката на Трамп веќе не е само пазарен ризик, туку политички посредуван ризик.

Ако се навратиме на мемкоините како доџ, пепе или шиба, таму ризикот е очигледен и уште понагласен отколку кај поутврдените парички како биткоинот, бидејќи вложувачите знаат дека „купуваат шега“, односно еуфорија. Кај паричката на Трамп, од друга страна, ризикот е замаскиран со политички авторитет. Со други зборови, пазарот не се однесува исто кога токенот го носи името на претседателот на САД и кога го носи името на жаба или куче.

Не е дека немало предупредувања

Габор Гурбач, поранешен директор за стратегија за дигитална актива во инвестициската компанија „Ванек“ (VanEck) и основач на „Поинтс Вил“ (PointsVille), веднаш по лансирањето на криптопаричката на Трамп изјави дека мемкоините „ги чинат Америка, претседателството и неговото семејство многу кредибилитет“, додавајќи дека последиците од лансирањето на токените на Трамп и Меланија „сè уште не почнале“.

Повеќе од една година подоцна, последиците се тука.

 

 

Макс Кајзер, американски финансиски аналитичар, инвеститор и еден од најгласните, но и најконтроверзни поддржувачи на биткоинот, ја нарече паричката на Трамп со погрден израз. За дел од вложувачите, таквиот коментар можеби беше доволен сигнал, но тоа не значи дека оние што не го послушале Кајзер се „виновни“. На крајот на краиштата, колку и да е стручно мислењето на Кајзер во оваа област, тоа сепак останува само „едно мислење“. Еднакво наивно би изгледале и вложувачите што слепо ги следат, на пример, исклучиво советите на Кајзер

 

 

Навидум „најбезопасен“ политички инструмент

Паричката на Трамп не настана како технолошки експеримент или обид за унапредување на финансискиот систем. Нејзината вредност не почиваше на употребливост, иновација или дури на основна економска логика. Единствениот реален капитал на таа паричка беше - името. Оттука, уште на стартот можеше да се претпостави дека $TRUMP функционира повеќе како финансиски дериват на политички бренд отколку како самостоен финансиски инструмент. Со него не се тргуваше врз основа на очекувани приходи или деловен модел, туку врз основа на емоции - лојалност или антипатија, идентитет и култура на конфликти во длабоко поделеното американско општество.

Купувањето на овој токен, затоа, беше еднакво политичка порака колку и шпекулативен потег. Токму тука лежи клучната разлика во однос на другите криптобалони. Во случајот со $TRUMP, не стануваше збор само за обична потрага по брза заработка на крилјата на криптобумот туку и за користење на политичката моќ како двигател на финансиската еуфорија. А еден од основните проблеми во такво сценарио е асиметријата на ризикот.

Според анализа објавена од „Ројтерс“ (Reuters), проектот преку надоместоци и во раната фаза на тргување генерирал десетици милиони долари, додека стотици илјади мали инвеститори останале со загуби - што не било исклучок, туку образец.

Кај ваквите проекти, првите актери и оние што го контролираат интензитетот на „жешката приказна“ наедно се и тие што излегуваат први, и тоа со профит, додека мнозинството влегува подоцна - водено од доверба, а не од факти, и завршува со загуби. Гледано исклучиво финансиски, традиционално, таквиот однос веднаш би го отворил прашањето за манипулација на пазарот. Во криптосветот тоа често се оправдува со тезата дека станува збор за „ризик што инвеститорот свесно го прифаќа“. Меѓутоа, кога лицето на тој ризик е претседателот на САД, таквото релативизирање тешко се брани.

Значи, на прашањето дали инвеститорите знаеле во што влегуваат, одговорот е краток - знаеле. Но оваа приказна не може да се гледа само од „технички“ агол. Од една страна паричката на Трамп немаше деловен модел, не ветуваше приходи, дивиденди или употребливост и јасно ѝ припаѓаше на категоријата мемкоини со екстремна волатилност; од друга страна ризикот не беше неутрален, туку политички мотивиран - преку името и авторитетот што ја менуваа перцепцијата за тоа во што, всушност, се вложува.

Накусо, одговорноста на инвеститорите постои, но не е симетрична со одговорноста на оние што политичката моќ ја претворија во пазарен сигнал. Можеби е полесно да се каже дека инвеститорите излегле наивни, но поискрено е да се каже дека волатилноста на паричката на Трамп всушност ги (раз)откри границите на системот што дозволува политичката моќ да се користи како финансиски мотор, без јасни правила, одговорност и последици.

 

Институционален вакуум

Да замислиме обратна ситуација - претседателот на Федералните резерви да промовира приватен финансиски производ; или американскиот министер за финансии да лансира шпекулативен инструмент наменет за пошироката јавност. Такво сценарио би било незамисливо, особено во актуелната американска политика, во која Трамп постојано ја поткопува довербата во првиот човек на Фед, Џером Пауел, затоа што „тој (Трамп) смета“ дека Пауел не си ја врши добро работата.

Претседателот на САД, инаку, има навика своите неистомисленици да ги напаѓа користејќи го авторитетот и навреди, а не аргументи. Кога монетарната политика не му служи на неговиот политички интерес, претседателот на Фед веднаш престанува да биде значајна фигура на една толку важна институција - и станува „некомпетентна цел“.

Ако Џером Пауел, во некој случај, издадел сопствен мемкоин, Трамп тоа би го доживеал како скандал, провокација и злоупотреба на функцијата - не затоа што верува во институционалната етика, туку затоа што тоа директно би го поткопало неговиот наратив.

Лидерот на САД очекува две работи од Фед: да биде моќен, но не премногу независен, и да влијае врз пазарите, но во насока што нему (на Трамп) му одговара. Оттука, мемкоин на Пауел би бил „крајно неприфатлив“.

Прво, би ги разоткрил двојните стандарди. Ако претседателот на Фед не смее ни да твитне за каматните стапки без внимателно одмерен тон, како тогаш би можел да лансира шпекулативен токен? Токму тоа би ја соголило фактичката состојба дека Трамп си го дозволува она што на другите им го оспорува. Второ, Пауел со тоа би демонстрирал политичка моќ - способност со едно единствено име да поттикне пазарна еуфорија. Реакцијата на Трамп, најверојатно, не би била расправа за етиката, туку обвинување дека Пауел е „опасен“ за пазарите или „политички мотивиран“. И трето - веројатно најважно - коин на Пауел би ја поткопал основната хиерархија што Трамп се обидува да ја воспостави, а тоа е дека политиката има право да влијае врз пазарите, но институциите немаат право да ги користат пазарите за лични интереси.

Bloomberg

Меѓутоа, во сивата зона на криптосветот, каде што регулативата често се повлекува пред наративот за „иновација“ (феномен, манија, еуфорија), границите со текот на времето се заматија. Паричката на Трамп јасно покажа колку далеку може да оди нормализацијата на судирот на интереси кога е добро спакувана во еуфорија.

Дури и ако формалноправна одговорност не постои, политичка и морална би требало да постојат. Во овој случај, меѓутоа, тие изостанаа. А, ако ваквиот модел не се доведе под знак прашалник, тогаш вложувачите во крипто или во други поризични облици на имот ќе останат трајно заробени во облак од огромен ризик - без никаква одговорност. Тоа е лудо возење за кое никој разумен не би купил билет.

Во моментот кога политичката моќ, без последици, станува финансиска мамка, пазарот престанува да биде неутрален и се претвора во средство за експлоатација. Со други зборови, пазарот повеќе не ја наградува процената на ризикот, туку припадноста - а цената на крајот ја плаќаат поединците со трајно нарушена доверба во системот.

Падот на цената е најмалиот проблем

На крајот, иронијата е што падот на паричката на Трамп за повеќе од 90 отсто можеби и не е најлошото што се случи. Пазарите ќе заборават, графиците ќе се израмнат, ќе дојдат нови токени.

Она што останува е фактот дека е можно да се спои највисоката политичка функција во светот со најнискиот облик на финансиска шпекулација - а притоа тој спој да не предизвика некаква сериозна институционална реакција. Во таа смисла, паричката на Трамп не е само пропаднат мемкоин туку и симптом на нова пазарна болест - безгрижно уживање на моќта без контрола, одговорност и етика.

Ако тоа е иднината на криптото, тогаш проблемот не е во волатилноста. Проблемот е во вредностите на системот.