Зошто цената на златото не расте и покрај војната на Блискиот Исток

Војните вообичаено, може да се каже, имаат многу предвидлив ефект врз финансиските пазари. Инвеститорите ги продаваат ризичните средства, бараат заштита, а парите се влеваат во таканаречени безбедни засолништа. Златото е опција што речиси секогаш е на врвот на листата во оваа приказна, но сега, во оваа војна на Блискиот Исток, за изненадување на многумина, се случува нешто сосема спротивно.

Конфликтот меѓу САД, Израел и Иран трае веќе две недели, ризикот за глобалните резерви на енергија е очигледен, а Ормускиот Теснец, низ кој минува околу една петтина од светската нафта, стана една од клучните геополитички точки на планетата. Сепак, златото не се однесува како што повеќето инвеститори би очекувале во овие околлности.

Почетниот скок брзо исчезна

Првичната реакција на пазарот беше целосно во согласност со правилата. Откако беа започнати воздушните напади врз Иран на 28 февруари, цената на златото брзо се зголеми од околу 5.296 долари на околу 5.423 долари за унца. Инвеститорите реагираа инстинктивно, повлекувајќи капитал од поризични средства и во традиционални хеџинзи против геополитички шокови.

Но тој замав беше краткотраен, а само неколку дена подоцна следуваше бран на продажба. На 3 март цената на златото падна за околу 6,5 проценти за еден ден, на околу 5.085 долари за унца. Оттогаш, се тргуваше во релативно тесен опсег помеѓу околу 5.050 и 5.200 долари, и покрај тековниот конфликт и континуираниот притисок врз енергетските пазари. Во таква средина би се очекувало златото да го тестира својот највисок рекорд од околу 5.600 долари наместо да забележи таков пад.

На прв поглед, ова изгледа како парадокс. Војната добива на интензитет, а златото стагнира. Сепак кога ќе ја погледнете пошироката слика, пазарот всушност реагира на многу поважен фактор од самиот конфликт.

Клучот е во каматните стапки

Во срцето на ова движење на златото се каматните стапки.

Златото е специфична актива бидејќи не носи принос, односно, за разлика од обврзниците или депозитите, поседувањето злато не генерира камата. Затоа неговата привлечност зависи од тоа колку инвеститорите можат да заработат од други инструменти, бидејќи кога каматните стапки се ниски, златото станува привлечно затоа што опортунитетниот трошок за поседување на металот е речиси непостоен. Кога каматните стапки растат, ситуацијата се менува. Државните обврзници почнуваат да нудат реален принос и капиталот природно почнува да се движи кон нив. Растечките цени на нафтата го зголемуваат ризикот инфлацијата повторно да добие замав, особено ако има сериозни прекини во снабдувањето преку Ормускиот Теснец.

Европските очекувања веќе се менуваат

Во Европа, ова сценарио веќе полека се вклучува во очекувањата на инвеститорите. Европската централна банка (ЕЦБ) неодамна сигнализираше дека циклусот на намалување на каматните стапки е практично завршен, што значи дека следниот потег би можел да биде или да се задржат стапките на нивното сегашно ниво или дури и повторно да се заострат. Иако референтната каматна стапка на ЕЦБ во моментов не е висока и изнесува 2 проценти, пазарите не само што го набљудуваат нејзиното сегашно ниво туку пред сè очекувањата за идните движења на каматните стапки.

Таквата порака го менува начинот на кој пазарите го гледаат златото. Доколку постои реална можност каматните стапки да останат на нивното сегашно ниво подолго од тоа што пазарите го очекуваа претходно или дури ако бидат зголемени, државните обврзници повторно ќе станат сериозна конкуренција за скапоцените метали.

Парадоксално, ова значи дека златото би можело да почне да расте само кога каматните стапки всушност ќе почнат да растат, бидејќи пазарите честопати реагираат однапред на настани што сè уште се очекуваат. Цената веќе реагирала на самите очекувања - златото падна дури и без вистинско зголемување на каматните стапки - па ако се случи зголемување, некои инвеститори би можеле повторно да влезат во позиции, искористувајќи ги пониските нивоа на цени.

Интересно е што промените во очекувањата може да се видат дури и на места каде што инвеститорите директно тргуваат со веројатности за идни настани. На платформата „Полимаркет“ (Polymarket), за која веќе пишувавме, учесниците на пазарот се обложуваат на исходите што може да ги предизвика војната - се обложуваат на времетраењето на конфликтот, на движењето на инфлацијата, но и на каматните стапки, цените на нафтата и златото. Токму таму веројатноста за сценарио во кое европските каматни стапки повторно ќе се зголемат расте во последните денови. Ваквите очекувања влијаат директно против златото.

Кога пазарот продава сѐ

Постои уште една причина зошто пазарот во моментов не реагира на конфликтот како што би се очекувало. Во време на големи шокови, често се јавува феномен што професионалните трговци го нарекуваат „флаш“ („flush“ - во буквален превод од англиски е плакнење). Кога волатилноста нагло расте, инвеститорите продаваат речиси сè за да обезбедат ликвидност. Во таква средина, дури и традиционалните безбедни засолништа може да паднат на краток рок.

Третиот елемент од приказната е поедноставен, но еднакво важен за разбирање на целокупната слика, а тоа е дека златото забележа силен раст во текот на изминатата година. По таквото поместување, многу институционални инвеститори ги користат геополитичките шокови како можност за заклучување на профитот, односно наместо војната да биде сигнал за ново купување, понекогаш станува причина за остварување профит. Тоа може да објасни зошто почетниот бран многу брзо беше заменет со бран на ликвидации.

Златото веќе беше скапо, но долгорочната приказна останува

Сепак, долгорочната приказна за златото останува релативно стабилна. Големите инвестициски банки продолжуваат да одржуваат оптимистички проекции за наредните години. Некои процени ја гледаат цената на златото близу 6.000 долари до крајот на оваа година, додека некои сценарија дури зборуваат за 6.300 долари за унца до крајот на 2026 година. Причините за таквиот оптимизам не се поврзани само со војните туку и со многу пошироки трендови: растот на јавниот долг, фрагментацијата на глобалната економија и купувањето злато од страна на централните банки.

Затоа, актуелниот конфликт на Блискиот Исток открива важна промена во начинот на кој функционираат финансиските пазари. Геополитиката сè уште има големо влијание, но таа веќе не е единствениот фактор што ги одредува движењата на цените, бидејќи во свет во кој монетарната политика доминира во инвестициските одлуки, дури и војна од големи размери можеби нема автоматски да предизвика нов раст на цената на златото.

За инвеститорите, поважното прашање во моментов не е кој ќе победи во конфликтот, туку колку долго ќе има очекувања дека каматните стапки ќе останат на сегашното ниво или дури ќе бидат зголемени поради потенцијалното враќање на инфлацијата. Доколку се покаже дека централните банки навистина мора да одржуваат рестриктивни политики подолго од очекуваното, а тоа особено се однесува на Фед, чиј план за понатамошно намалување на каматните стапки потенцијално е прекинат од ескалацијата на овој конфликт, златото ќе мора да почека за својот следен голем пораст. И ако инфлацијата повторно излезе од контрола, пазарот би можел многу брзо да се врати на старото правило според кое секој геополитички шок повторно води кон истиот метал.