Енергетскиот притисок врз ЕУ ќе трае повеќе години

Европската Унија се подготвува за долготраен енергетски ценовен шок откако Иран ја парализираше клучната гасна фабрика во Катар, зголемувајќи ја можноста за повеќегодишен недостиг на снабдување.

За време на самитот во Брисел во четвртокот, лидерите на ЕУ изразија загриженост за влошената економска состојба и повикаа на „мораториум“ на напади врз енергетски постројки во војната меѓу САД и Израел со Иран. Во салата, италијанската премиерка Џорџа Мелони предупреди дека енергетската ситуација е сериозна, според лица запознаени со состојбата.

„Сите земји ќе бидат негативно погодени ако ситуацијата продолжи,“ изјави кипарскиот претседател Никос Христодулидис во интервју за ТВ Блумберг. „Ако не ја деескалираме, не знаеме како ќе се развие ситуацијата, а сигурно последиците ќе бидат сериозни во сите аспекти на економијата.“

Цените на гасот во четвртокот скокнаа на нивоа невидени во последните три години, додека Европската централна банка објави дека долготрајно нарушување би ја поттикнало инфлацијата во еврозоната на 6,3 отсто и би предизвикало кратка рецесија. Зголемувањето на цените веќе додаде 7 милијарди евра (8,1 милијарди долари) на енергетските сметки на Европа во последните две недели, според Европската комисија.

Неповолната перспектива доаѓа во лош момент, бидејќи континентот штотуку започна да се справува со нискиот раст и проблематичните врски со САД и Кина. Овие планови зависат од намалување на енергетските цени во Европа, кои се неколкукратно повисоки од оние што ги плаќаат конкурентите - без да се земе предвид ценовниот шок од војната со Иран.

Вчерашните настани само потсетија колку континентот е изложен на глобалните пазари и колку малку алатки има ЕУ за да направи нешто во краток рок.

„Ова е апсолутно загрижувачка ситуација,“ изјави претседателот на Еврогрупата Киријакос Пиеракакис пред да се приклучи на лидерите на ЕУ. „Апсолутно ги разгледуваме сите сценарија, подобрите или полошите.“

Последното зголемување на цените произлезе од ирански ракетен напад врз комплексот Рас Лафан во Катар, кој предизвика големи оштетувања на најголемата фабрика за течен природен гас во светот. Две постројки што произведуваат 17 отсто од извозот на ЛНГ на земјата, или околу 13 милиони тони годишно, беа погодени и ќе им требаат три до пет години за поправка, изјави извршниот директор на „Катар енерџи“, Саад ал-Кааби, за „Ројтерс“.

„Ако самите производствени капацитети се уништени, ќе има многу потрајно влијание од оваа војна,“ рече францускиот претседател Емануел Макрон во четвртокот.

Групата за координација на нафта на ЕУ, која вклучува претставници од земјите членки, откри длабока загриженост на сопствениот состанок.

Од почетокот на американско-израелските напади врз Иран, официјалните лица тврдеа дека кризата на Блискиот Исток ќе влијае на цените, но нема да го загрози снабдувањето.

Вчера, групата првпат призна дека можеби наскоро ќе треба да го преиспита тој став.

„Во случај на долготрајно нарушување на енергетските текови преку Ормускиот теснец, безбедноста на снабдувањето со нафта на ЕУ ќе биде повторно оценета,“ стои во записникот од состанокот. Посебно внимание се посветува на снабдувањето со дизел и авионско гориво - каде зависноста на ЕУ е поголема, се додава.

На самитот, лидерите на ЕУ побараа од извршната власт на блокот итно да предложи насочени, привремени мерки за справување со скокот на цените на увозот на фосилни горива. Сепак, очекуваните опции носат недостатоци. Земјите членки би можеле, на пример, да ги намалат даноците на електричната енергија, но тоа носи значителен фискален удар за државите кои веќе се борат со високи дефицити.

Група од 10 земји на ЕУ, меѓу кои Италија и Полска, предложија разредување на системот за тргување со емисии на блокот (ЕТС), кој наметнува цена на загадувањето со јаглерод, за да се олесни товарот врз индустријата. Но тоа би значело жртвување на важни приходи, како и попречување на стимулот за инвестиции во обновливи извори, кои официјалните лица тврдат дека нудат долгорочно решение за намалување на енергетските цени.

Претседателот на Кипар, Христодулидис, рече дека сите мерки за ограничување на цените на енергијата мора да бидат „специјално прилагодени, насочени и привремени.“

Во своите конечни заклучоци, лидерите ја притиснаа комисијата до јули да предложи поширок преглед на системот за тргување со емисии, кој наметнува ограничувања на загадувањето за околу 10.000 постројки во сопственост на производители на енергија и индустриски компании.

„Ние не го доведуваме EТС во прашање,“ рече германскиот канцелар Фридрих Мерц. „Ова се само прилагодувања, и во својата суштина не се фундаментални промени.“

Во меѓувреме, економските предупредувања стануваат сè погласни со оглед на тоа што клучниот Ормуски теснец е речиси затворен поради ирански закани, што ги нарушува глобалните синџири на снабдување. Клучното прашање е колку долго ќе трае војната и колку брзо ќе се отвори теснецот откако ќе заврши конфликтот.

Светската трговска организација во четвртокот предупреди дека глобалните текови на стоки се соочуваат со подлабоко забавување ако војната ги задржи цените на енергијата високи подолг период. Тоа сценарио би одземало 0,5 процентни поени од прогнозата за стоки во 2026 година и би ја намалило за 0,7 процентни поени прогнозата за трговијата со услуги, се наведува.

Неколку дена претходно, економскиот шеф на ЕУ, Валдис Домбровскис, им рече на министрите за финансии на блокот дека долготрајниот скок на цените на енергијата би можел да го намали економскиот раст во 2026 година за до 0,4 процентни поени, што е значителен пад од предвиденото темпо од 1,4 отсто.

Зборувајќи во Франкфурт во четвртокот, шефицата на ЕЦБ, Кристин Лагард, ги предупреди владите да не претеруваат со економски интервенции засега.

„Секој фискален одговор на енергетскиот ценовен шок треба да биде привремен, насочен и прилагоден,“ рече таа.