Избори во Бугарија: Румен Радев ја претвора популарноста во политичка моќ

Во преполната спортска сала во древниот град Пловдив, Румен Радев ја разви својата главна тема кога ја започнуваше изборната кампања: „Време е да се ослободиме од корупцијата и да ја поставиме Бугарија на нов курс,“ рече тој.

„Нашата цел е јасна - да ја урнеме олигархијата,“ им порача поранешниот претседател на толпата од околу 3.000 луѓе на 21 март. „Да ја вратиме државата, да го зајакнеме владеењето на правото, демократијата и граѓанските слободи.“

Радев, 62-годишниот човек кој се обидува да ја скрши политичката склероза што ја доведе Бугарија до осми избори за пет години, е исто така фигура која може да биде непредвидлив фактор за сојузниците во Европската Унија која се обидува да ги балансира традиционалните интереси на земјата меѓу исток и запад.

Радев, кој беше шеф на државата девет години пред да поднесе оставка во јануари, според анкетите е на пат да победи на неделните избори во една од најсиромашните членки на ЕУ.

Румен Радев/Bloomberg Mercury

Гласањето доаѓа откако Унгарците минатиот викенд решија да го сменат Виктор Орбан како премиер, во голем пораз што и дава можност на опозицијата да ја прекине неговата 16-годишна власт наклонета кон Москва. Како и Орбан, Радев бил критичар на ЕУ и упатувал пораки кон Русија.

Јавајќи на бранот јавно незадоволство од доминантните политички фигури, Радев со години се обидува да ја добие поддршката на Бугарите наклонети кон Москва - популарен став во земја со блиски историски и економски врски со Русија. Неодамна, тој рече дека Бугарија треба да има посилен глас во ЕУ и НАТО за да им помогне на двата сојузи.

Но Радев повеќепати се спротивставувал на европските санкции против Москва, тврдејќи дека му штетат на континентот, и ги нарекувал поддржувачите на воената помош за Украина „воинственици“, исто како Унгарија под Орбан. Како гласен критичар на еколошките политики на ЕУ, повикувал да се обнови снабдувањето со нафта од Русија и се спротивставувал на затворањето на термоелектраните на јаглен.

„Геополитичката позиција на Бугарија е сè поголем ризик, бидејќи про-руското гласање во парламентот расте со секои избори,“ рече Горан Георгиев, висок аналитичар во Центарот за проучување на демократијата во Софија. „Следните избори може да бидат уште еден чекор во таа насока.“

Кампањата се одвива по масовни антикорупциски протести што урнаа уште една влада. Поранешниот генерал од воздухопловството и неговата партија ветуваат дека ќе ги ослободат бизнисите од политиката и ќе ја реформираат судската власт.

Бугарија постигна голем напредок откако се приклучи на ЕУ во 2007 година. Животниот стандард, мерен преку потрошувачка по глава на жител прилагодена на локалните цени, сега е речиси на исто ниво со оној на Унгарија. Земјата со 6,4 милиони жители го усвои еврото на 1 јануари, и покрај обидите на Радев да го одложи членството со референдум.

Bloomberg Mercury

Популарноста на Радев доаѓа во време кога земјата се бори да ја надмине долгогодишната политичка блокада. Поранешниот премиер во долг мандат, Бојко Борисов, сè уште ја води најголемата партија и може да заврши втор во недела. Но последните избори не успеаја да создадат стабилна коалиција, со сè помал одѕив на гласачи. Појавата на партијата „Прогресивна Бугарија“ на Радев се очекува да донесе мнозинство од електоратот на гласање.

Ако победи, прашањето за Европа е: што следува? Многу од поддржувачите на Радев го гледаат како алтернатива на мејнстримот. Георги Абрашев, пензионер, е меѓу оние кои се скептични кон сегашната елита на ЕУ и особено кон претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен.

Тој сака Бугарија да развие поблиски врски со американскиот претседател Доналд Трамп и рускиот Владимир Путин, нешто што Орбан во Унгарија го направи. Навистина, Радев повеќепати изјавил дека го почитува „силното лидерство“ на поранешниот унгарски премиер, кого го покани во Софија пред две години.

„Доста е од слушање на фон дер Лајен,“ рече Абрашев, 81, во преполниот Дом на културата во Самоков, неколку минути пред Радев да влезе во салата за да се сретне со своите поддржувачи. „Тој ќе може да ги задржи врските и со Трамп и со Путин, и ќе обезбеди евтин гас и нафта за нас од Русија.“

Радев го ублажи својот ентузијазам за Орбан по неделниот пораз. Тој им рече на поддржувачите во вторникот дека „унгарските избори докажаа дека ниту една влада не може да се спротивстави на масовниот народен глас“ и ги повика да излезат да гласаат за да донесат промена.

Години на неуспешни обиди за борба против корупцијата создадоа недоверба меѓу јавноста и политичките партии.

Иако речиси две децении членство во ЕУ помогнаа Бугарија да го намали јазот во богатството со остатокот од блокот, таа остана на дното во рангирањата за владеење на правото и слободата на медиумите. Врските меѓу политичари, криминалци и судски функционери доведоа до десетици истраги против високи лица без пресуди.

Постојат и проблеми со дезинформации. Минатиот месец, привремената влада на Бугарија го активираше Брзиот одговорен систем на ЕУ - механизам меѓу онлајн платформи, НВО и проверувачи на факти што ЕУ може да го обезбеди за да гарантира фер избори. Владата исто така создаде координациско тело.

Извештај на Балканската иницијатива за слободни медиуми и „Сенсика“, бугарска компанија за медиумски мониторинг, откри дека информативната средина „веќе се манипулира во голем обем“. Про-Радев содржини на некои социјални мрежи далеку ги надминале сите други политички сили во земјата, стои во извештајот. Не го обвини директно кандидатот, наведувајќи дека манипулацијата е толку софистицирана што е тешко „да се разликува од вистинското јавно расположение“.

Радев ја критикуваше владата, нарекувајќи ги напорите „кампања против претстојните избори“. Повторувајќи го потпретседателот на САД Џеј Ди Ванс, кој ја обвини ЕУ за мешање во изборите во Унгарија, Радев предупреди дека судбината на бугарското гласање треба да ја одлучат само неговите граѓани.

„Оние што ни ги испразнија џебовите сега посегнуваат по нашите демократски слободи,“ им рече на собраните во Самоков. „Знаат дека ќе бидат поразени, па се подготвуваат да ги дискредитираат изборите и тоа го прават отворено.“

Бојко Борисов /Bloomberg Mercury

Неуспехот да се обезбеди мнозинство може да доведе до нови избори во втората половина од годината, заедно со планираните претседателски избори. Освен ако не се одлучи за малцинска влада, Радев можеби ќе мора да се потпре на поддршка од проруски националисти или партии што повеќепати ги критикувал. Социјалистите - партија што е блиску до прагот за влез во парламентот - се исто така можен сојузник. Радев вети дека ќе ги избегнува своите главни ривали Борисов и Делјан Пеевски, поранешен медиумски магнат санкциониран од САД и Велика Британија за наводна корупција.

„Радев е генерал, му верувам,“ рече Абрашев, пензионерот. Тој работел на различни позиции во Министерството за одбрана пред да се пензионира на 55 години, а потоа поминал уште 20 години како обезбедување бидејќи пензијата му била премала. „Сите пред него само крадеа и ништо друго не правеа. Ако има мнозинство, имаме шанса.“