Апсењето на Мадуро е модел што Кина може да го примени со Тајван

Апсењето на венецуелскиот лидер Николас Мадуро од страна на американскиот претседател Доналд Трамп предизвика широка дебата на кинеските социјални медиуми, при што некои корисници велат дека операцијата нуди модел за тоа како Пекинг би можел да се справи со тензиите со Тајван.

Операцијата на Трамп против венецуелскиот автократ се искачи на врвот на кинеската мрежа Веибо (Weibo), а темата собра околу 440 милиони прегледи на платформата Х-лајк (X-like). Многу коментатори брзо направија споредби помеѓу судбината на јужноамериканската земја и самоуправната демократија што Пекинг вети дека ќе ја „врати“.

„Предлагам истиот метод во иднина да се искористи за враќање на Тајван“, напиша еден корисник. „Ако САД не го сфаќаат сериозно меѓународното право, зошто нам би ни било грижа за тоа?“, рече друг.

„Нападот на американските империјалисти врз Венецуела за да го заробат Мадуро и неговата сопруга обезбедува совршен план за нашата војска да започне изненадувачки напад врз Тајван и да го зароби Лаи Чинг-те“, напиша еден корисник.

Кинеското Министерство за надворешни работи ги повика САД да ги ослободат Мадуро и неговата сопруга и да ја осигураат нивната безбедност. Нападот врз Венецуела очигледно ги крши меѓународното право и основните норми на меѓународните односи, како и целите и принципите на Повелбата на ОН, се вели во соопштението.

Министерството претходно го осуди нападот на Трамп, велејќи дека е „длабоко шокирано од отворената употреба на сила против суверена држава“. Министерството за надворешни работи на Тајван не одговори на барањето за коментар по работното време.

Претседателот на Кина, Шји Џјинпинг, неодамна го засили воениот притисок врз Тајван со одржување воени вежби. Сепак, Пекинг досега се воздржа од употреба на сила, претпочитајќи тактики на принуда во комбинација со дипломатски напори за изолирање на Тајпеј на меѓународната сцена.

Доналд Трамп, претседател на САД и Шји Џјинпинг, претседател на Кина | „Блумберг“

Изливот на националистички чувства во Кина не мора да значи дека Шји ќе ја промени својата стратегија кон Тајван, една од најголемите точки на нестабилност меѓу двете најголеми економии во светот. Но, нападот на Трамп би можел да му даде простор на Пекинг да ја засили воената агресија во сопственото соседство.

„Не очекувам денешните настани во Венецуела драматично да го променат пристапот на Пекинг кон Тајван“, напиша на мрежата Х Рајан Хас, поранешен американски дипломат и виш соработник во Институтот Брукингс. „Пекинг не се воздржуваше од кинетички или други потези кон Тајван од почитување на меѓународното право и норми. Приватно очекувам Пекинг да му даде до знаење на Вашингтон дека очекува ист опсег на исклучоци од меѓународното право на големите сили како што САД преземаат за себе“, додаде тој, осврнувајќи се на операциите на Кина во Јужното Кинеско Море, каде што Кина има територијални спорови со сојузниците на САД и другите соседи.

Со децении САД, кои се главен снабдувач со оружје на Тајван, дејствуваа како фактор за одвраќање на кинеската агресија, заканувајќи се со санкции и воена интервенција на САД во случај на инвазија. Лидерот на Кинеската комунистичка партија мора да го земе предвид и внатрешното расположение, воената подготвеност и економските последици.

Потезите на Трамп му нудат на Шји нова можност да ја прикаже Кина како чувар на меѓународниот поредок базиран на правила, во чие создавање САД помогнаа, но сега се оддалечуваат од тој пат.

„Тоа што го направија САД целосно ги игнорираше ограничувањата со меѓународното право, враќајќи го светот во колонијалната ера на варварски грабежи“, објави во коментар денеска новинската агенција „Синхуа“ (Xinhua). „Дополнителната изјава на претседателот на САД целосно ја искина лицемерната маска на таканаречената 'борба против наркотероризмот' и го разоткри вистинското лице на ресурсниот империјализам“.

Неколку часови пред апсењето, висока кинеска делегација се сретна во Каракас со Мадуро, кој на Инстаграм објави и фотографии. Не е јасно дали дипломатите, вклучувајќи го и специјалниот претставник на кинеската влада за латиноамерикански прашања, Чиу Сјаоки, биле во земјата во времето на нападот.

Лаи Чинг-те, претседател на Тајван | „Блумберг“

Кина е во добра позиција да соработува со тие кои моментално ги држат уздите на власта во Венецуела, изјави Маргарет Мајерс, виша советничка за Програмата за Азија и Латинска Америка при тинк-тенкот „Интер-американ дојалог“ (Inter-American Dialogue).

„Пекинг постојано се стреми да соработува со сите одржливи политички актери, без оглед на идеологијата, и веројатно ќе остане присутен колку што може подолго, со оглед на големите инвестиции и стратешката важност на Венецуела“, додаде таа.

Во последните години Кина ги зајакна врските со Венецуела, обезбедувајќи му на Мадуро силен сојузник и можност да продава нафта. Венецуела има најголеми познати резерви на нафта во светот, но е под меѓународни санкции. Кина е најголемиот купувач на венецуелска нафта, а извозот на нафта сочинува околу 95 проценти од приходите на земјата.

Администрацијата на Трамп го засили притисокот врз трговијата во последните денови, санкционирајќи компании со седиште во Хонгконг и континентална Кина, како и поврзани танкери за нафта кои ги обвинува за заобиколување на ограничувањата.

Операцијата на Трамп за соборување на Мадуро следеше по повеќемесечна кампања на воздушни напади врз бродови за кои се тврди дека превезуваат нелегални дроги.

Политика на големите сили

„Потезите на Трамп Шји може да ги смета за конзистентни со практиката на големите сили да интервенираат во соседните земји во име на националната безбедност“, рече Лајл Морис, виш соработник во азискиот Институт за општествена политика, истакнувајќи дека Пекинг на ист начин ја гледа и руската инвазија на Украина. „Потенцијалната кинеска инвазија на Тајван би можела да спаѓа во истата категорија“, додаде тој.

„Не мислам дека е претерување да се шпекулира дека ова му отвора врата на Шји да размисли за воена акција против Тајван, особено ако глобалниот одговор на американската акција остане млак“, рече Морис.

Сепак, други се скептични дека Пекинг има доволно воено знаење и искуство за таква операција.

Американскиот напад беше резултат на повеќемесечна разузнавачка работа и се изврши со повеќе од 150 авиони, рече претседателот на Здружениот штаб, генерал Ден Кејн, на брифингот во саботата. Хеликоптерските сили се приближија до комплексот на Мадуро во Каракас кратко по два часот наутро пред да бидат нападнати, додаде тој. Мадуро и неговата сопруга потоа се предадоа, рече Кејн.

Американските сили вклучени во операцијата веројатно имале богато искуство во дејствување во непријателски средини, рече Дру Томпсон, виш соработник на Школата за меѓународни студии „С. Раџаратнам“ (S. Rajaratnam School of International Studies) во Сингапур.

„Не мислам дека Народноослободителната армија има такво искуство“, рече тој, осврнувајќи се на кинеската војска. „Пекинг има други опции за неутрализирање на тајванскиот лидер“, додаде тој, тврдејќи дека Кина би имала поголеми шанси за успех со атентати.