Две нови лица на кафето: Да нè нахрани или да нè воодушеви?

Сè помасовната комерцијализација на протеинското кафе и сериозниот глобален пробив на виетнамското кафе значително ги менуваат потрошувачките навики во оваа индустрија. Станува збор за два големи тренда кои го преобликуваат начинот на кој го доживуваме и консумираме најпопуларниот утрински пијалок. Едниот совршено се вклопува во забрзаното секојдневие, а другиот сè уште се потпира врз традиционалниот ритуал, но со многу посвесно уживање. Без разлика на опцијата што ќе ја одберете, јасно е дека кафето повеќе не е едноставен стимуланс за будење и од него се очекува да понуди и дополнителна вредност.

Она што започна пред неколку години како експериментален бран на социјалните мрежи, денес веќе станува сериозна деловна можност за големите синџири и производители на кафе кои почнаа да инвестираат сериозен капитал за да ги задоволат специфичните потреби на потрошувачите.

Долгогодишниот раст на велнес-индустријата целосно се преслика во бизнисот со кофеин. Луѓето со брз животен стил веќе не го гледаат кафето само како будилник, туку и како хранлива замена за утринскиот појадок, а бројките покажуваат колку брзо расте овој сегмент.

Не само за будење - денес, шолја кафе содржи и протеини, трендови и сериозен бизнис. | Bloomberg

Глобалниот пазар на протеинско кафе се проценува на 6,67 милијарди долари во 2026 година, а до 2034 година би можел да достигне 11,53 милијарди долари, пишува во последниот извештај на „Форчн бизнис инсајт“ (Fortune Business Insights).

Во документот се наведуваат неколку клучни фактори поради кои расте интересот за овој производ - зголемена конзумација на кафе, растечки интерес за исхрана богата со протеини, развој на културата за специјализирани кафиња, поширока употреба на функционални пијалоци и експанзија преку модерните канали за дистрибуција, како што се супермаркетите, продавниците за брза храна и онлајн трговците.

Во исто време, пазарот на традиционалното виетнамско кафе, кој е примарен двигател на глобалната побарувачка за робуста, исто така урива рекорди. Според податоците објавени од Владата на Виетнам, земјата само во првите седум месеци од 2026 година извезла околу 1,2 милиони тони кафе, со што генерирала рекорден приход од дури 5,45 милијарди долари. Ова претставува зголемување на извозот за 10,8% во споредба со истиот период минатата година.

Примероци од почва во лабораториски епрувети за тестирање на нивоата на калиум во Институтот за земјоделски и шумарски научни и технички истражувања во Буон Ма Туот, Виетнам | Maika Elan/Bloomberg

Златни правила на подготовка

Протеинското кафе, на социјалните мрежи познат како „Proffee“, претставува функционален пијалок кој го комбинира кафето со додадени протеини од извори како што се сурутка, млечен протеин, соја или протеин од грашок. Достапно е во формати како што се готови пијалоци во шишиња и лименки, прашкасти мешавини и збогатени ладни напитоци од кафе. Овие производи главно се користат за енергија, практичност, чувство на ситост и нутритивна поддршка, што ги прави особено привлечни за потрошувачите кои се грижат за здравјето и за фитнес ентузијастите.

Најголемиот предизвик при правењето протеинско кафе дома е коагулацијата (таложењето) на протеинот. Ако истурите протеин во прав директно во врело кафе, протеинот ќе се згрутчи и ќе добиете непријатна, кремаста текстура со грутки. Баристите советуваат дека најдобро се подготвува во ладна (iced) варијанта. Доколку сакате топол напиток, протеинот мора претходно да се раствори во ладно млеко или вода, па дури потоа постепено да се додава во топлото кафе.

Ванила и кафе – добитна комбинација што ги комбинира горчината со сладоста | Depositphotos

Најпопуларниот рецепт на овој функционален напиток се потпира на балансиран сооднос помеѓу две шолји еспресо или околу 150 мл силно кафе, 200 до 250 мл протеински шејк со вкус на ванила или чоколадо и мраз.

Кафуле во градот Хо Ши Мин, Виетнам| Maika Elan/Bloomberg

Основата на виетнамското кафе, пак, е силното зрно од сортата робуста, чиј интензивен, речиси горчлив вкус со ноти на темно чоколадо идеално се балансира со додавање на густо, засладено кондензирано млеко. Овде клучот е во употребата на традиционалниот метален филтер наречен phin. Подготовката е едноставна, а техниката бара ново темпо на работа и побавен ритам. Кафето треба да биде покрупно мелено отколку за еспресо, а притискањето треба да биде благо. Премногу силното притискање го забавува капењето и му дава горчина на напитокот, додека преслабото притискање резултира со „тенок“ вкус. Целта е да се постигне стабилен тек, капка по капка, во процес што трае неколку минути.

Дегустација на кафе во фабриката „Три Ан“ на „Нестле Виетнам“ во Донг Наи. Виетнам е најголемиот производител на робуста во светот | Maika Elan/Bloomberg

На дното на чашата најпрво се дозира кондензирано млеко, обично во количина од 20 до 30 мл, коешто го формира првиот, густ слој. Директно над чашата се позиционира phin филтерот, во кој се додава покрупно мелено кафе коешто суптилно се притиска со внатрешниот диск. Со преливањето на врелата вода започнува бавниот процес на екстракција, каде темно кафе капка по капка се таложи врз светлата база на дното, создавајќи препознатлив визуелен контраст. Откако капењето ќе заврши, течноста се промешува за да се добие хомогена, кремаста текстура со карамеласт вкус, а напитокот се комплетира со додавање на коцки мраз.

Капка по капка до профитабилен бизнис со кофеин | Bloomberg

Cà phê sữa đá (се изговара ка фе суа да) е најпозната верзија на виетнамското кафе. Станува збор за силно кафе кое капка по капка преку phin филтерот истекува директно врз слој од кондензирано млеко, а потоа се сервира со мраз. Со мешањето се добива кремаст напиток кој е истовремено силен и сладок. Постои и поедноставна варијанта, а тоа е црно ладно кафе без млеко кое се нарекува cà phê đen đá (ка фе ден да) и кое често служи како база за модерни интерпретации со цитруси, кокос или тоник.

Течен десерт?

Откако трендот на протеинско кафе стана исклучително популарен поради брзиот животен стил и фитнес-културата, сè повеќе луѓе почнаа да го користат напитокот како замена за појадокот. Со тоа се продлабочи и дебатата дали навистина станува збор за поздрава опција. Нутриционистите велат дека може да биде добар начин за внес на протеини, особено кај луѓе кои спортуваат или тешко внесуваат доволно протеини преку храната, но дека не треба да биде замена за балансиран појадок.

Додека кај протеинскиот бран фокусот на дебатата е насочен кон нутритивната оправданост на утринската замена за оброк, виетнамското кафе се соочува со еден поинаков скептицизам. Нутриционистите предупредуваат на неговата висока калорична вредност, а главниот „виновник“ за ова е засладеното кондензирано млеко, кое му ја дава препознатливата десертна текстура, но истовремено го полни напитокот со брзи шеќери и заситени масти. Поради тоа, често го нарекуваат „течен десерт“ кој треба да се конзумира умерено.

Од Тикток до машина за пари

Она што започна како вирален тренд на социјалните мрежи, денес е целосно етаблиран деловен модел. Протеинското кафе од домашен експеримент стигна до менијата на големите ресторански синџири и полиците во супермаркетите, а глобалните корпорации веќе сериозно ја монетизираат побарувачката.

Протеинските опции се достапни во речиси 90 проценти од пијалоците на „Старбакс“ | Linh Pham/Bloomberg

Најдобар пример за овој корпоративен пресврт е „Старбакс“, кој во 2026 година го прошири протеинското портфолио и со готови пијалаци. Новата линија „Старбакс кафе и протеин“ (Starbucks Coffee & Protein) содржи 22 грама протеин по шише, заедно со пребиотички влакна, витамини и минерали. Уште поинтересно е што протеинот веќе не е само дополнителна опција на менито. Според податоци што компанијата ги сподели со Axios, протеински опции се достапни во речиси 90 отсто од пијалаците на „Старбакс“, а нивен најпопуларен додаток е токму пената која додава околу 15 грама протеин. Побарувачката за протеински додатоци особено се зголемува во петок наутро, околу 8 часот, а најбаран протеински пијалак е „ванила протеин лате“ (Vanilla Protein Latte), пишува во извештајот.

Додека „Старбакс“ профитира од растечката побарувачка за протеинско кафе, во Виетнам традиционалното кафе добива сопствена комерцијална експанзија. Најголемиот синџир за кафе во земјата, „хајлендс кофи“ (Highlands Coffee), во 2025 година остварил ЕБИТДА од околу 41,5 милиони долари (добивка пред камати, даноци, амортизација и обезвреднување), што е раст од шест отсто за една година. Во истиот период синџирот отворил 134 нови локации, достигнувајќи 985 продавници и денес опслужува повеќе од 100 милиони клиенти годишно.