text size
„Кога лицето на непозната жена го замени ликот на мајка ми, останав без зборови“, се присетува Линли, 26-годишната нараторка во дебитантскиот роман „Нова кожа“ (New Skin) на Сара Ванг. Таа непозната жена била нејзината мајка Фани, по фејслифтинг и операција на носот. Линли тогаш имала осум години, а промената толку многу ја вознемирила што почнала да назадува: оценките ѝ се влошиле, а престанала и да зборува. „Се вознемирував секогаш кога ќе ми се приближеше.“
Сè поголем број нови романи и телевизиски остварувања отвораат простор за перспектива која досега била малку истражувана: перспективата на семејствата и партнерите на луѓето кои се подложуваат на естетски операции. Родителите, љубовните партнери, децата и пријателите тешко прифаќаат кога нивните блиски ги отстрануваат препознатливите црти по кои ги паметеле и препознавале, а со нив и мигови од заедничкото минато.
Во романот „Нова кожа“, првобитното лице на Фани е толку длабоко врежано во најраните и најважни спомени на Линли што девојката почнува да чувствува дека операциите ѝ ја одзеле нејзината „вистинска мајка“.
Во филмот „Слантед“ (Slanted) на Ејми Ванг од 2025 година, Џоан, кинеско-американска средношколка која не успева да се вклопи меѓу врсниците, поминува бескрајни часови на социјалните мрежи восхитувајќи им се на своите русокоси и синооки соученички и филтрирајќи го сопственото лице преку апликацијата „Етнос“ (Ethnos). Кога ѝ нудат експериментална операција што ќе ја претвори во белкиња, таа не се двоуми ниту поставува логични дополнителни прашања како: „Зошто оваа операција се изведува зад трговски центар?“
Џоан е воодушевена од резултатите, но нејзините родители се згрозени и се закануваат дека ќе повикаат полиција кога непозната бела тинејџерка ја отклучува вратата од нивниот дом. Со текот на времето прифаќаат дека таа нова верзија на Џоан и понатаму е нивната ќерка, но тагуваат поради она што го доживуваат како нејзино отфрлање не само на самата себе, туку и на нив. Во една сцена, таткото на Џоан плаче додека вели дека во лицето на својата ќерка некогаш ги гледал очите на својата мајка.
Во серијата „Убавината“ (The Beauty) од 2026 година, на Метју Хоџсон и Рајан Марфи, научник открива „еднократен универзален лек за сè“ — вирус што средовечни луѓе и луѓе кои немале среќа со генетиката ги претвора во физички совршени суштества. Намуртениот милијардер Бајрон Форст се буди во телото на Ештон Кечер, додека дебел осаменик се претвора во Џереми Поуп.
„Разубавените“ стануваат непрепознатливи за своите пријатели и семејства, но во површниот свет на серијата „Убавината“ тоа не претставува голем проблем. Сосема поинаку е кога агентката на ФБИ Џордан Бенет, која на почетокот ја игра Ребека Хол (43), по случајна зараза со вирусот се претвора во ликот што го толкува Џесика Александер (26). Кога се појавува пред својот најдобар пријател и љубовник Купер, тој видно се вознемирува и ѝ вели дека за него таа отсекогаш била убава.
Depositphotos
Емоционалните ризици од естетските интервенции не се измислени
Сè поголем број истражувања укажуваат дека средствата за отстранување брчки можат да ја нарушат способноста за изразување емоции, но и самата емпатија. Во едно истражување, лицата кои примиле ботокс чувствувале помалку страв од контролната група додека гледале снимка од човек што јаде колбас полн со живи црви, а помалку се забавувале и додека ја гледале емисијата „Најсмешните домашни видеа во Америка“ (America’s Funniest Home Videos). Друго истражување покажало дека лицата кои примиле ботокс во челото потешко препознавале лутина на туѓи лица. Во романот „Нова кожа“, очните капаци на Фани се толку оштетени од повторени операции што ја губи способноста да плаче, што е реална, иако најчесто привремена, нуспојава од блефаропластиката.
Истражување од 2018 година, кое опфатило речиси 2.000 пациенти по баријатриска хирургија (операција за лекување дебелина и намалување на телесната тежина) во Шведска, покажало дека оние кои биле во брак во моментот на операцијата имале зголемен ризик од развод. По трансформацијата на Бајрон, тој и неговата сопруга Франи, која ја игра Изабела Роселини, не само што се емоционално оддалечени, туку повеќе не си одговараат ниту физички. Тие вечераат на спротивни краеви од маса доволно голема за банкетна сала.
„Каква е оваа шега?“, прашува Франи кога Ештон КЕчер се појавува дома тврдејќи дека е нејзиниот сопруг.
„Единствената шега е што некој што изгледа толку добро сè уште е во брак со тебе“, одговара Бајрон.
Ова меѓучовечко отуѓување е иронично бидејќи една од најчестите причини за естетска хирургија е токму желбата за припаѓање. Пациентите се стремат кон идеалите на групи кои можеби никогаш целосно нема да ги прифатат, без разлика дали станува збор за раса, како во филмот „Слантед“, или за професионална елита како супермоделите во серијата „Убавината“.
Во романот „Нова кожа“, Фани е кинеска имигрантка која очајнички сака да се вклопи меѓу колешките во салон за нокти во Калифорнија. Нејзината прва операција на очните капаци води кон втора, потоа кон трета, сè додека нејзиното лице, гледано низ немилосрдниот поглед на нејзината ќерка, не почне да наликува на „кајгана“. Сепак, она што на крајот ѝ носи мир е заедницата на луѓе кои се опоравуваат од зависност од естетски операции.
По години минати со последиците од евтини зафати, Фани се пријавува во реалното шоу „Екстремна убавина на Америка“ (America’s Beauty Extreme), во кое жртви на неуспешни операции се натпреваруваат за корективни зафати. Откако за време на групните терапии покажува изненадувачко ниво на самосвесност, ја освојува главната награда од 200.000 долари.
Но наместо парите да ги потроши на нови операции, таа ѝ ги дава на Линли за школарина за постдипломски студии и се враќа дома со поинаков поглед на животот.
„Повеќе не лежам будна ноќе размислувајќи за следната операција што морам да ја направам“, вели Фани. „Стекнав вистински пријатели.“
Прифаќањето што доаѓа благодарение на вештачки унапредениот изглед, од друга страна, во филмови како „Супстанца“ (The Substance) е прикажано како минливо и несигурно.
„Те сакаме!“, „Овде секогаш ќе припаѓаш!“ извикуваат телевизиските продуценти кон танчарката Сју, која ја игра Маргарет Квали, додека таа излегува на сцена за да ја води новогодишната програма. Но кога нејзиното тело неколку минути подоцна почнува да се распаѓа, извиците се претвораат во: „Убијте го чудовиштето!“
Публиката која до пред малку ја обожува, тргнува кон сцената и ја напаѓа.
„Тоа сум сè уште јас“, лелека суштеството додека паѓа.
Во последните години, паралелно со појавата на овој жанр на „хорор на лицето“, естетската хирургија и инјекциите за слабеење станаа побезбедни и подостапни. Според податоците на Меѓународното здружение за естетска пластична хирургија, во текот на 2024 година низ светот биле извршени речиси 38 милиони естетски процедури, што претставува раст од 40 отсто во однос на 2020 година.
Во ноември 2025 година, истражување на организацијата „КФФ“ (KFF) покажало дека околу 12 отсто од возрасните Американци користеле ГЛП-1 лекови.
Во филмот „Супстанца“ (The Substance), Деми Мур ја толкува Елизабет Спаркл, која откако нејзиниот продуцент, кого го игра Денис Квејд, ја отпушта поради нејзините години, користи супстанца од црниот пазар за да создаде помлада верзија од себе, која ја игра Маргарет Квали, но со неочекувани и застрашувачки последици/Depositphotos
Голем дел од стигмата, исто така, исчезна. Модифицирањето на телото денес често се претставува како израз на лична автономија и зајакнување. Познатите личности кои некогаш тврдеа дека нивниот изглед е природен, сега јавно зборуваат за своите хирурзи. Кога Кајли Џенер на ТикТок ги откри деталите за своите импланти во градите („445 кубни сантиметри, умерен профил, половина под мускулот!!!!! силикон!!!“), обожавателите ја нарекоа „икона“ и ја пофалија нејзината „транспарентност“. Неколку месеци подоцна, Симон Бајлс откри дека направила зголемување на градите, а коментарите гласеа: „Инспиративна си“ и „Браво што го правиш она поради што се чувствуваш добро“.
Иако модификацијата на телото стана нормализирана, некои потајно посакуваат отпор кон тој тренд. ГЛП-1 лековите се препишуваат уште од средината на 2000-тите години, а пациентите главно се задоволни од резултатите. Сепак, многумина и натаму се сомневаат дека слабеењето може да се постигне без огромен напор или скриени последици. Комичарката Челси Хендлер изјави: „Ќе им се удри од глава, нешто лошо ќе се случи.“ Телевизиската ѕвезда Бетани Франкел предупредуваше на Инстаграм дека последиците од ГЛП-1 лековите можеби нема да се видат „со месеци и години“, иако за таквото тврдење не понуди медицински докази.
Иако катастрофите по естетските операции често добиваат големо медиумско внимание, истражувањата покажуваат дека мнозинството пациенти се задоволни од резултатите. Студија од 2023 година покажала дека меѓу 85 и 95 отсто од жените кои направиле зголемување на градите биле задоволни од исходот. Анализа на 380 пациенти по ринопластика од 2024 година покажала дека 89,5 отсто биле позадоволни од својот изглед шест месеци по операцијата отколку пред неа.
Фикцијата ни нуди безбеден простор да ги истражиме нашите стравови поврзани со овие нови можности и да му угодиме на стариот протестантски инстинкт според кој секое подобрување на себеси мора да биде проследено со страдање. Резултатите што на почетокот изгледаат чудесно, неизбежно завршуваат со понижување. Во „Слантед“, Џоан ја добива круната за матурантка на годината токму кога кожата почнува да ѝ се лупи во восочни парчиња. Во „Супстанца“, лицето на Сју почнува да се топи под рефлекторите. Во „Убавината“, луѓето кои претходно не се сметале за привлечни добиваат совршен изглед што трае две години, а потоа спонтано експлодираат. Фикцијата ни дозволува да му се препуштиме на сомнежот дека тие кратки патишта се погрешни, дека станува збор за добивка без жртва. Тоа се фантазии за одмазда, казнување на трансформираните затоа што не страдале доволно.
Додека го гледав „Супстанца“ – искуство што ми беше толку одбивно што филмот морав да го гледам неколку дена – постојано мислев на друг познат филм за замена на тела: „Откачен петок“ (Freaky Friday). Тој филм е топол и шармантен таму каде што „Супстанца“ е студен и злонамерен. Не се занимава многу со физичкиот аспект на замената на телата меѓу Линдзи Лохан и Џејми Ли Кертис; повеќе го интересираат лекциите што една фрустрирана тинејџерка и нејзината преоптоварена мајка можат да ги научат една од друга.
За жал, тоа беа поедноставни времиња.
Во продолжението од 2025 година, „Уште пооткачен петок“ (Freakier Friday), тинејџерката Лили се буди во телото на својата маќеа, која ја игра Џејми Ли Кертис, се погледнува во огледало и вреска:
„Има брчки по целото лице! Погледни ги тие брчки!“
.webp){kind=icon}
