Девалвацијата на валутите има долга историја. Кога Римската Република почнала да кова денари во вториот век пр. н.е., секоја монета содржела 98 проценти сребро. Со текот на вековите на монетите им се додавале помалку вредни метали, а до третиот век од н.е. секоја монета содржела помалку од пет проценти сребро.
Оваа девалвација на валутата е буквално видлива. Ставете ги кованите пари во музејска витрина, подредени хронолошки, и ќе видите како го губат својот сјај, се намалуваат и почнуваат да добиваат патина како што минуваат годините. Долгиот пад на римската валута се совпаднал, се разбира, со долгиот пад на империјата што ја издала. Според оваа приказна, земја со девалвирана валута е исто така корумпирана и на пат кон неизбежен пад.
Во прилог на ова, интернетот нуди цитат од Едвард Гибон, автор на делото „Падот и пропаста на Римската Империја“.
„Пет обележја на падот на римската култура: Опсесија со прикажување богатство наместо создавање богатство. Опсесија со перверзни сексуални односи. Уметност што станува бизарна и сензационалистичка наместо креативна и оригинална. Проширување на јазот меѓу богатите и сиромашните и сѐ поголемата желба да се живее на грбот на државата.“
На прв поглед, ова е зачудувачки; паралелите помеѓу декадентниот Рим и критиката на американската империја се очигледни. На втор поглед, јасно е дека е премногу добро за да биде вистинито. Гибон беше брилијантен писател, но неговото перо создаваше афоризми во 18 век, со тогашни изрази и архаичен речник. Овој цитат е напишан со точки, како список. Доаѓа како од некој што е навикнат на аргументи презентирани на Пауерпоинт (PowerPoint).
Малку подолго пребарување на интернет открива историчари што можат да го побијат. Но девалвацијата на римската валута совршено се вклопува во пошироката приказна за пропаѓањето, толку примамлива што е невозможно да ѝ се одолее, толку што речиси и е неважно што Гибон никогаш не ја кажал. Рим навистина ги девалвираше своите монети, а неговата империја навистина се распадна. Гибон пишуваше за овие работи, иако неговата најголема и најконтроверзна поента беше дека Рим ослабна со прифаќањето на христијанството.
Рим повторно се смета за релевантен бидејќи девалвацијата се врати и создаде нова застрашувачка приказна. Цената на златото достигна серија рекорди. Дури и со неодамнешниот остар пад, цената оваа година порасна за 55 проценти, далеку надминувајќи ја берзата, и е на добар пат да ја оствари својата најсилна година од 1979-та. Со други зборови, вредноста на доларот изразена во злато падна најмногу од ерата на стагфлација, кризата со заложниците во Иран и советската инвазија на Авганистан.
Ова е уште позначајно бидејќи златото обично бележи такви скокови само кога другите инвестиции се лоши, како што беше во 1979 година. Нема преседан дека златото, омилениот избор на песимистите, расте толку силно додека оптимистите истовремено остваруваат големи профити од акциите.
Највпечатлива е приказната за девалвацијата што го следи движењето на пазарот. Сите на Волстрит сакаат да зборуваат за девалвација. Само овој месец зборот се појави во 1.619 стории објавени на терминалот на „Блумберг“ (од сите извори). Од 2015 година просекот за цел месец е 383, а претходниот рекорд беше 1.299. Пребарувањата за „debasement“ (обезвреднување) исто така достигнаа невидени нивоа и на „Гугл трендс“ (Google Trends).
Depositphotos
Во буквална смисла американскиот долар (наследникот на римскиот денар во современиот свет) оваа година купува многу помалку злато отколку порано, што значи дека е девалвиран. Промените во куповната моќ на парите сега се мерат во податоците за инфлацијата. Никој не тврди дека парите имаат внатрешна вредност. Ако вредноста во однос на благородните метали е тоа што е важно, тогаш доларот девалвираше во одреден момент во август 1971 година, кога Ричард Никсон ја прекина врската на американската валута со цената на златото.
Алтернативно, оттогаш можеме да ја користиме цената на златото изразена во долари како мерка за обезвреднување. Повторно, тоа сугерира дека обезвреднувањето на доларот е речиси целосно. Во Рим тежината на среброто во денарот падна за повеќе од 95 проценти во текот на три века. Од Никсон до денес, тежината на златото што може да се купи со долар падна за над 99 проценти за нешто повеќе од половина век. Девалвираната вредност веќе се случи. Па зошто оваа приказна добива толку големо внимание сега?
Најдоброто објаснување може да се најде во новата област позната како „наративна економија“, термин што го измислил економистот на Универзитетот „Јејл“, Роберт Шилер. Тој тврди дека пазарите и цените често се водени од приказни и наративи што се однесуваат како епидемиологија, одеднаш се шират и „стануваат вирални“. Пазарите можат да предизвикаат верижна реакција (како што е порастот на цената на златото), што, пак, ги активира другите пазари.
Ова важи дури и за златото, кое Шилер го опишува како „релативно бескорисен метал, споменат околу 300 пати во Библијата“.
Тој додава: „Може да има и долгорочни и краткорочни зарази; заразната идеја дека златото има вредност постои илјадници години“.
За да биде заразен, наративот мора да има некаков впечатлив и визуелен елемент. Неговиот омилен пример е Лаферовата крива, економски концепт според кој намалувањето на даночните стапки може да го зголеми износот на данок што го собира владата. Оваа идеја стана популарна благодарение на приказната за тоа како економистот Артур Лафер првпат ја нацрта кривата на заднината од салфетка во ресторан. Тој детаљ го направи концептот уште позаразен.
Како што јасно покажуваат воведните реченици од овој есеј, сè што е поврзано со благородните метали, а особено со падот на Римското Царство, има потенцијал да стане вирален наратив. И уште повеќе ако може да се поврзе со перспективите на владата на САД под водство на Доналд Трамп, човек што дели и поттикнува мислења како никој друг во поновата историја. Кога ќе се собере сето ова, наративот ја добива тежината на лажниот цитат што му се припишува на Едвард Гибон.
Цената на златото се чини дека расте првенствено како одговор на одлуките на менаџерите на резерви во големите централни банки да ја намалат својата изложеност на доларот и да ги зголемат своите резерви на злато. Со оглед на тоа што златото е во толку ограничена резерва (целото злато некогаш ископано би се вклопило во огромна вредна коцка од околу 20 метри од секоја страна), дури и најмалата промена од долари кон злато може да предизвика големо движење на цената.
Фактот дека тие се одлучиле да го направат овој потег е несомнено загрижувачки. Тоа е само еден од многуте подвижни делови во глобалниот финансиски систем, бидејќи различни актери се обидуваат да најдат одговор на огромните промени во американската економска политика под Трамп. Само по себе ова не е доволно за да се оправда огромниот интерес за девалвација, како што неодамнешниот пад на цената на златото не значи дека алармот поминал.
Робин Брукс од Институтот „Брукингс“ тврди дека „трговијата со девалвација“ не е ограничена на благородните метали, туку ги одразува обидите на пазарот однапред да се предвиди тоа што тие го сметаат за неизбежна монетизација на огромните долгови во многу развиени економии. Балонот на скапоцените метали е само еден симптом на ова, како и ненадејната фасцинација со девалвацијата.
Веројатно други фактори се поважни сега кога златото нема формално финансиско значење, особено во светот на валутите и приносите од обврзниците. Ќе поминат многу години пред да се намалат стравовите за државниот долг. Со оглед на тоа што побарувачката за злато се базира на страв, Брукс верува дека „балоните како неодамнешниот биковски тренд кај скапоцените метали се неизбежни“.
Веројатно е подобро да се обрне внимание на показателите што немаат толку привлечни историски паралели како што е порастот на цената на златото. Владите се финансираат од обврзници. Кога пазарот ќе ја изгуби довербата во нив, нивната цена паѓа, што значи повисоки приноси и, со самото тоа, повисоки трошоци за задолжување на владите. Обврзниците сега почнуваат да добиваат наративи што би можеле да ги направат заразни, како што е приказната за несреќната британска премиерка Лиз Трас, која беше соборена од востание на пазарот на позлатени обврзници или таканаречените „чувари на пазарот на обврзници“ што бараат фискална одговорност.
Државната обврзница е еквивалент на римскиот денар во 21 век, а Вашингтон јасно стави до знаење дека сака да најде начини да ги одржи приносите ниски, преку маневри што имаат техничко име „финансиска репресија“ (financial repression). Обврзниците со принос што владата вештачки ги држи на минимум може да кажеме дека се модерните наследници на римскиот денар, кој со текот на времето е намален и „позеленет“.
Или, повторно да се вратиме на Едвард Гибон: тој тврдел дека „вредноста на парите е утврдена со општ договор за да ги изразиме нашите потреби и нашиот имот, како што буквите се измислени за да ги изразат нашите мисли“. Парите се единица мерка и вредат онолку колку што сите се согласуваме дека вредат. Употребата на злато и сребро, според мислењето на Гибон, „во голема мера е измислена“.
.webp){kind=icon}
