Невозможно е да се зборува за Нијагарините Водопади, а да не се спомене Никола Тесла, чија визија засекогаш го промени начинот на кој природната сила се претвора во енергија. Токму таму, каде што водата се спушта во еден од најмоќните природни спектакли во светот, е реализирана една од клучните пресвртници во современата електроенергетика и наследството на Тесла.
Според преданието, Тесла уште како дете, гледајќи фотографија од Нијагарините Водопади, замислил дека еден ден ќе ја скроти нивната огромна сила и ќе ја претвори во електрична енергија. Тој сон почнал да се остварува во 1893 година, кога „Вестингхаус“ (Westinghouse) го добил договорот за изградба на хидроелектрана што ќе ја искористи силата на Нијагара за снабдување на индустријата и поширокиот регион со електрична енергија.
Скулптурата на Никола Тесла во паркот „Кралицата Викторија“, со водопадите „Хорсшу“ во позадина. Споменикот го изработил вајарот Лес Драјсдејл/Depositphotos
И покрај бројните технички предизвици, големата електрана била изградена за три години во близина на горниот тек на реката Нијагара. Во 1896 година во комерцијална употреба била пуштена првата голема светска хидроелектрана на наизменична струја – „Електрана Нијагара бр. 1“ (Niagara Power Station No. 1), подоцна позната како „Електрана Адамс“ (Adams Power Plant). Во тој момент, пуштањето на системот овозможило прв голем пренос на електрична енергија од Нијагарините Водопади до градот Бафало, оддалечен околу 40 километри.
Од 13-те патенти што биле користени во работата на оваа електрана, дури девет му припаѓале на Тесла. Хидроелектраната работела повеќе од сто години, односно до 2006 година, а од 2021 година е отворена за посетители како едно од клучните места на индустриското и научното наследство на Тесла.
Нијагарините Водопади се наоѓаат на границата меѓу Канада и САД и се смета дека настанале пред повеќе од 12.000 години. Иако не се високи како Ангелските Водопади во Венецуела, познати се по својата широчина и исклучителната моќ – со проток од повеќе од шест милиони кубни стапки вода во минута, тие се меѓу најмоќните водопади во светот.
Се наоѓаат меѓу двата „близначки“ града – Нијагара Фолс во Онтарио (Канада) и Нијагара Фолс во Њујорк (САД), а ги сочинуваат три главни дела: водопадот „Хорсшу“ (Horseshoe Falls) на канадската страна, како и водопадите „Американ“ (American Falls) и „Брајдал Вејл“ (Bridal Veil Falls) на американската страна.
Годинава се одбележуваат 170 години од раѓањето на Никола Тесла, како и 130 години од примената на неговиот систем на повеќефазна наизменична струја на Нијагарините Водопади, каде што во 2006 година му е подигнат и споменик.
Моето патување, бидејќи започна од Торонто, почна од канадската страна, која често се смета за повпечатлива, па затоа не беше изненадување што тој ден пристигнуваа и организирани туристички групи од САД.
Симболот на водопадите на Нијагара/Nataša Kočiš
Туристички брод за разгледување на водопадите/Nataša Kočiš
Легендата за џиновската змија со рогови
Нијагарините Водопади имаат богата и интересна историја што се протега илјадници години и е обележана со значајни настани и пресвртници. Многу пред пристигнувањето на европските доселеници, овој регион бил дом на домородните народи, меѓу кои Ирокезите и Неутралната нација (позната и како Атавандарон, племенска конфедерација на ирокески народи), кои ги почитувале водопадите поради нивната моќ и убавина.
Најголемата група од Неутралната нација себеси се нарекувала Чононтон („Чувари на елените“). Друга група, Онгијахра („Во близина на големите води“, „Морски премин“ или „Порта“), го населувала јужниот дел на Нијагарскиот Полуостров, по што регионот и го добил своето име.
Во вртлогот на историјата и моќта на природата/Nataša Kočiš
Нијагарините Водопади имаат особено значење како природна знаменитост со голема духовна и симболична вредност и за народот Хауденосауни („Луѓето од долгата куќа“) и за Анишинаабег („Луѓето“), чие подоцнежно присуство ја потиснало Неутралната нација.
Кај народот Хауденосауни, племето Сенека (Онондова-га, или „Луѓето од големите ридови“) почнало да ја посетува Нијагара пред повеќе од илјада години и создало преданија за водопадите како место на голема моќ. Тие го замислувале светот како постојана борба меѓу силите на темнината, претставени со џиновски змии со рогови што живееле под водата, и добронамерните Громовни Суштества, кои живееле зад водопадите и се осмелувале да излезат само кога змиите ќе се обиделе да испливаат на површината и да ги нападнат луѓето.
Според нивната легенда, една таква змија, пливајќи спротивно на течението, била смртоносно погодена од гром што го фрлиле Громовните Суштества. Нејзиното огромно рането тело струјата го однела до работ на водопадите, каде што роговите и опашката ѝ се закачиле за карпите. Додека умирала, телото се вкочанило и се стврднало во облик на лак, создавајќи ги така полумесечестите водопади.
Пристигнувањето на Европејците и почеток на туризмот
Кога Французите пристигнале во 17 век, Нијагарините Водопади се наоѓале околу 100 метри посеверно отколку денес. Постојаната ерозија довела до тоа работ на водопадите постепено да се повлекува низ вековите. Меѓутоа, пред околу 12.000 години, кога првите домородни народи ги виделе водопадите, тие се наоѓале во близина на местото каде што денес е мостот Луистон–Квинстон (Lewiston–Queenston Bridge), кој ја премостува меѓународната граница меѓу Канада и САД, на оддалеченост од приближно девет километри од нивната денешна локација.
Кулата Скајлон/Nataša Kočiš
Се смета дека најраниот европски запис за Нијагарините Водопади потекнува од францускиот истражувач и признат основач на градот Квебек, Самуел де Шамплен, за време на неговото прво патување во Новиот свет уште во 1604 година.
Белгискиот истражувач и свештеник Луј Енепен прв ги опишал водопадите во својата книга „Ново откритие“ (A New Discovery), објавена во 1697 година. Неговите записи предизвикале голем интерес и љубопитност, но водопадите станале популарна туристичка дестинација дури на почетокот на 19 век.
Првата позната личност што ги посетила водопадите била Теодосија Бар Алстон, ќерката на третиот потпретседател на САД, Арон Бар. Нејзе ѝ е посветена баладата „Драга Теодосија“ („Dear Theodosia“) во познатиот мјузикл „Хамилтон“.
До средината на 19 век, водопадите станале главна туристичка атракција, привлекувајќи посетители од целиот свет. Денес Нијагарините Водопади годишно ги посетуваат меѓу 12 и 14 милиони луѓе, што ги прави едни од најпосетуваните водопади во светот.
Поглед од кулата Скајлон/Nataša Kočiš
Излет исполнет со хедонизам и ледено вино
Од Торонто до Нијагарините Водопади со организиран превоз се патува околу час и половина, а овие еднодневни тури нудат излет што долго ќе се памети. Патувањето до водопадите вклучува и поминување низ живописното гратче Нијагара на Езерото на брегот на езерото Онтарио, кое се смета за едно од најживописните места во Канада. Ова шармантно гратче е основано во 1781 година како населба за лојалистите на Обединетото Кралство и било првата престолнина на Горна Канада. Познато е и како дом на првата јавна библиотека, како и по најстарата печатница во Горна Канада, каде што бил објавен првиот весник, „Газета“.
Езерото Онтарио/Nataša Kočiš
Денес ова гратче е полно со мали занаетчиски и специјализирани продавници, како и со ресторани. Тука се наоѓа и аптеката „Нијагара“, која работела од 1820 до 1964 година, театарот „Ројал Џорџ“ (Royal George Theatre), како и хотелот „Принцот од Велс“ (The Prince of Wales Hotel), препознатлива зграда изградена во 1864 година.
Тука се и Старата судница и Спомен-кулата со часовник (Cenotaph of Niagara-on-the-Lake), а веднаш надвор од Националниот парк ќе најдете уште многу историски знаменитости, меѓу кои тврдините „Форт Џорџ“ (Fort George) и „Форт Мисисага“ (Fort Mississauga), соседни крајбрежни утврдувања од 19 век што служеле како главно британско воено седиште.
Замрзнато грозје подготвено за производство на ледено вино – традиција на производство што потекнува од 1794 година во Франконија, Германија/Depositphotos
Излетот беше дополнително збогатен со посети на винарии и дегустација на различни вина, меѓу кои и ајсвајн, односно ледено вино (Eiswein, Ice Wine), чие потекло датира од 1794 година во Франконија, Германија, кога неочекуван мраз ги принудил винарите или да го фрлат замрзнатото грозје или да се обидат да произведат вино од него. По цедењето откриле дека сокот е исклучително концентриран, што резултирало со извонредно вино какво што претходно не произведувале. Ова откритие довело до создавање традиција што трае со векови и денес претставува еден од најсложените и највредните начини на производство на вино.
Леденото вино пристигнало во Канада во раните 1970-ти, кога започнало и неговото производство таму, а пионер во производството бил германскиот имигрант Валтер Хајнле. Денес Канада е призната како најголем светски производител на ледено вино. Овој специфичен, но исклучително пријатен вкус е толку популарен во Канада што може да се најде во чаеви, чоколади, сладоледи и други десерти, а се користи и како основа за различни сосови.
Ovde smo imali degustaciju javorovog sirupa | Nataša Kočiš
Неизоставен дел од излетот беше и дегустацијата на јаворов сируп, како и запознавањето со начинот на неговото производство. Станува збор за сладок природен сируп добиен од сокот на шеќерниот јавор, познат по својот богат вкус. Тој е исклучително популарен во Северна Америка, но сè повеќе добива популарност и во другите делови на светот, вклучувајќи го и Балканот. Интересно е што постојат два степена на јаворов сируп – А и Б. Степенот А дополнително се дели според бојата – светол, средно килибарен и темно килибарен – и најчесто се користи како прелив за палачинки или како замена за шеќер, слично на медот. Најтемниот сируп припаѓа на степенот Б и најчесто се користи при печење.
Канада во моментов е убедливо најголемиот светски извозник на јаворов сируп, со околу 84 до 85 отсто од глобалниот извоз.
Обиколка на водопадите
Кога станува збор за самите водопади, убедливо најдобриот начин да ги доживеете е со брод – ќе бидете на самата вода и буквално ќе ја почувствувате нивната моќ. Од канадската страна има само една бродска компанија што плови до Нијагарините Водопади, а возењето трае околу дваесет минути.
Бидете подготвени дека ќе се намокрите, иако ќе добиете заштитна кабаница. Сепак, нема да зажалите – искуството е навистина фантастично.
Поглед од туристичкиот брод – не плашете се и задолжително понесете кабаница/Nataša Kočiš
Освен водопадите, во градот можете да ја посетите и изложбата на цвеќе, која се состои од три павилјони во кои се изложени цветни аранжмани и тропски растенија. Во текот на целата година се организираат различни цветни изложби со кои се одбележуваат годишните времиња и празниците.
Тука се наоѓа и Ботаничката градина, која се простира на околу 40 хектари и нуди патеки за прошетка, ливади, арборетум (ботаничка градина посветена на дрвјата), градини со билки и зеленчук, градината со ружи, како и Школата за хортикултура на Нијагарините паркови.
За најдобар поглед, искачете се на кулата „Скајлон“, од чија опсерваторија во ведар ден се гледа на далечина до 125 километри/Nataša Kočiš
За најдобар поглед, искачете се на кулата „Скајлон, од чија опсерваторија во ведар ден видливоста достигнува и до 125 километри. Кулата се издига 235 метри над клисурата на Нијагарините Водопади, а нејзината висина од подножјето изнесува 157 метри. Во кулата се наоѓа и „Музејот на смелите“ (Daredevil Barrel Museum), во кој се изложени вистински буриња и приказни за луѓето што се осмелиле да ги минат водопадите во нив и преживеале за да ја раскажат својата приказна. Според историските извори, досега 19 лица се обиделе да ги минат Нијагарините Водопади во буре или слична направа. Од нив, девет успешно го преживеале падот, четворица загинале при обидот, а шестмина биле запрени од властите пред да успеат да го реализираат својот потфат.
Првата личност што успешно ги минала водопадите во буре била 63-годишната учителка Ени Едсон Тејлор во 1901 година.
Depositphotos
Од 1925 година, Нијагарините Водопади навечер се осветлуваат со шарени светла, кои ги менуваат боите во текот на целата ноќ. Точното време на вклучување на осветлувањето се менува во зависност од периодот од годината, па затоа е најдобро однапред да се провери распоредот.
Покрај тоа, од средината на мај до средината на октомври секоја вечер над Нијагарините Водопади се организира огномет. Иако трае само околу пет минути, сепак е атракција што вреди да се види.
Што се однесува до најдобриот период за посета, тоа е крајот на пролетта или почетокот на есента. Летото е најпопуларниот период за посета, но тогаш треба да се смета на големи гужви, високи температури и повисоки цени. Во зима, пак, многу од активностите околу водопадите не се достапни, па посетителите пропуштаат дел од најинтересните содржини.
.webp){kind=icon}
