Инфлацијата не удира сегде исто, ама тешко на сите ако САД и Иран не ги закопаат секирите

Македонија и земјите од регионот се соочуваат со нов ризик од забрзување на инфлацијата откако САД и Иран ги интензивираа воените дејствија што предизвика повторен раст на цената на нафтата над границата од 100 долари за барел. Тоа е уште еден удар врз обидите на монетарните власти во земјава и во Европа да ја зауздаат инфлацијата до посакуваната граница од два проценти, иако тоа им оди тешко уште од почетокот на војната во Украина. Во изминативе години сведоци сме на континуирано зголемување на трошоците на животот односно поскапувањата на основните прехранбени производи. Нашата анализа покажа дека висината на поскапувањата се разликува во зависност од градовите и регионите, но и дека ако не дојде до мировен договор на Блискиот Исток на есен не очекува нов силен инфлаторен удар.

Во црвено цените на повеќето прехранбени производи

Податоците на Државниот завод за статистика откриваат раст на цените на повеќе основни прехранбени производи во изминатава година. Некои производи како чоколадото, кафето, дел од месните производи и некои зеленчуци веќе слободно може да се сметаат за луксузни стоки.  

Забележително е дека статистичките податоци откриваат и големи разлики во цените кај дел од производите во зависност од градот во кој се продаваат. На пример, килограм леб од пченично брашно во мај 2026 година во Скопје чинел во просек 95,7 денари,  а во Куманово околу 72 денари.

Големи разлики има и кај цените на месните производи. Така, килограм телешко месо со коски во Куманово во мај 2026 година се продавало во просек за над 1.081 денари, а во Штип за само 379,3 денари.

  

 

Слични трендови и во регионот

Инфлацијата ги мачи повеќето земји од регионот Адрија, а слични трендови на разлики во цените од место во место има и во другите земји. Тоа го покажа и приказната што деновиве ја објавија нашите колеги од словенечката редакција во која се укажува дека жителите и туристите на хрватските острови се принудени да плаќаат многу повисоки цени отколку оние на копното и дека некои од нив поради тоа пазарат во соседна Словенија.

Островите се меѓу областите со највисоки цени, бидејќи трговците, покрај сезонски зголемената побарувачка, се повикуваат и на повисоките трошоци за логистика и снабдување.

Разликите во цените помеѓу копното и островите ги покажува и анализата на хрватскиот весник „Нови лист“. Новинарите ги споредиле цените на пет идентични основни прехранбени производи - шунка, моцарела, пилешко филе, свежо млеко и житарки - во продавниците во Риека, Задар и островите Угљан, Пашман, Дуги оток, Вир, Лошињ, Цреш и Крк. Тие ги споредиле најниските достапни цени за поединечни производи и откриле дека просечната вредност на кошничката во Риека и Задар е за дури 28,4 проценти пониска отколку на островите.

Од сите анализирани дестинации, најскап е островот Крк, иако тој е поврзан со копното со мост, за кој повеќе не се потребни патарини односно нема трошоци за ферибот. Најниската можна цена во споредбената кошничка била 17,45 евра, додека купувач кој не ги споредил цените меѓу продавниците можел да плати дури 26,15 евра за истите пет производи - најмногу меѓу сите анализирани локации. Анализата покажува дека разликите во цените не можат да се објаснат само со логистичките трошоци, туку дека помалата конкуренција меѓу трговците и ограничениот избор за потрошувачите исто така играат важна улога.

Разликите ги посочи и хрватскиот премиер Андреј Пленковиќ, кој рече дека не е прифатливо истиот производ да биде значително поскап на брегот или на островите отколку на копното.

Неизвесност

„Блумберг Адрија“ веќе пишуваше дека економските аналитичари анкетирани од Народната банка во однос на очекувањата за инфлацијата неодамна посебно ја нагласија зголемената неизвесност поврзана со случувањата на Блискиот Исток, којашто директно влијае врз цените на нафтата и енергентите, како и нивното прелевање врз транспортните и производствените трошоци.

„Повисоките трошоци за енергија и транспорт би се пренесле и врз цените на останатите производи и услуги, што би довело до посилни инфлациски притисоци, имајќи ја предвид увозната зависност на домашната економија“, наведоа од Народната банка.

Како фактори што би можеле да предизвикаат дополнителни нагорни притисоци врз инфлацијата и натаму се истакнуваат продолженото времетраење и неизвесноста околу војната во Украина, како и неизвесноста поврзана со трговските политики.

„Овие фактори може да доведат до натамошно зголемување на трговските препреки и нарушувања во синџирите на снабдување. Како домашни фактори со слично влијание се посочуваат потенцијалните зголемувања на платите и пензиите над законското усогласување, како и растот на трговските маржи и цените на дел од услугите“, соопшти НБМ.

Од друга страна, како фактори што би можеле да придонесат за пониски стапки на инфлација се наведуваат: брзиот прекин на воениот конфликт, постепеното стабилизирање на цените на храната и енергентите, како и мерките преземени од носителите на економските политики, меѓу кои и последното зголемување на каматната стапка од страна на Народната банка

Какви се прогнозите на нашите аналитичари?

Аналитичкиот им на „Блумберг Адрија“ во последната макроекономска анализа за првото полугодие од 2026 година насловена „Отпорност тестирана од надворешни ризици“ констатираа дека монетарната политика поради инфлациските притисоци стана порестриктивна односно дека ЕЦБ ги зголеми каматните стапки за 25 базични поени на 2,25 проценти, по што Македонија следеше со зголемување од 25 базични поени на 4,25 проценти, додека Србија ги задржа каматните стапки непроменети.

„Централните банки остануваат многу зависни од податоци, при што инфлацијата, цените на енергијата и геополитичките случувања претставуваат главни ризици за раст“, се наведува во анализата.

Во однос на економскиот раст тие укажаа дека регионот Адрија остана отпорен на почетокот на 2026 година.

„Домашната побарувачка поддржана од растот на платите, отпорната потрошувачка и стабилните пазари на трудот останаа клучен двигател на растот, додека надворешната побарувачка остана слаба, а извозот продолжи да има послаби резултати во повеќето земји“, посочија аналитичарите.

Според нив, економскиот раст во регионот во идниот период главно ќе зависи од извозот.

„Клучни разлики во регионот има во структурата на извозот. Словенија останува единствената економија со извоз што го надминува увозот, со покриеност на извоз-увоз над 100 проценти, додека Хрватска останува најмалку извозно ориентирана економија со покриеност под 60 проценти. Германија продолжува да биде меѓу трите најголеми извозни дестинации во сите економии од регинонот Адрија, што ги прави европските услови за раст клучна детерминанта за регионалните перспективи“, се наведува во анализата.