Голем број студенти имаа ретка можност да слушнат како преку долгорочно инвестирање во акции и други финансиски инструменти може да обезбедат поголема финансиска стабилност во иднината и да разберат колку е важно правилно да се управува со личните финансии во рамките на настанот „Од џепарлак до портфолио“ што неодамна се одржа на Економскиот факултет при УКИМ во Скопје. Настанот го организираа „Блумберг Адрија“, Македонската берза и Економскиот факултет при УКИМ, а беше поддржан од „Шпаркасе банка“.
Мијалче Санта, декан на Економскиот факултет при УКИМ рече дека живееме во време кога финансиските пазари се подостапни од кога било бидејќи технологијата сега овозможува со неколку клика да инвестираме, да тргуваме и да градиме богатства.
„Тоа го овозможуваат берзите и банките. Можеме да инвестираме во Македонија, можеме да инвестираме во светот. Затоа, таа достапност треба да ја искористиме. Но достапноста без знаење може да биде опасна“, рече Санта.
Блумберг Адрија
Тој додаде Економскиот факултет, како најстара и најголема образовна институтција од областа на економијата и бизнисот во нашата земја има одговорност на сегашните студенти, кои ќе станат идни генерации што креираат вредност во нашата земја и во светот да им овозможи не само само теоретско знаење, туку и практични вештини.
„Во таа насока, финансиската писменост не е луксуз, туку станува неопходност“, рече Санта, истакнувајќи ја важноста на работилницата што се одржа на факултетот.
Михаел Блажековиќ, главен аналитичар во „Блумберг Адрија“ зборуваше за тоа што треба секој млад човек да знае за инвестирањето, како на долгорочен план може да се креира финансиска стабилност и какво е значењето на диверзификацијата на инвестициите.
„Сите сме свесни дека живееме во свет полн со геополитички тензии, трговски бариери, војни и нестабилност на финансиските пазари. При толку многу несигурност, лесно е да се испаничи и да се реагира емоционално. Од друга страна, главниот принцип на долгорочното инвестирање е ‚останете долго, и игнорирајте ја краткорочната галама‘ бидејќи времето работи за вас“, рече Блажековиќ.
Блумберг Адрија
Тој додаде дека треба да запамети важноста на сложениот ефект при инвестирањето (реинвестирање на добивката/каматата за да добие уште поголем принос на долг рок).
Блажековиќ презентираше портфолио за млади лица изработено од аналитичакиот тим на „Блумберг Адрија“ кое се состои од акции, обврзници, стоки, крипто и готовина.
„Нашиот совет е портфолиото да биде сочинето од вложувања во акции (75 проценти), обврзници (10 проценти), готовина(10 проценти), стоки (4 проценти), крипто (1 проценти)“, рече Блажековиќ.
Тој укажа дека освен инвестирањето во акции на компании кои се дел од најпознати светски индекси како S&P500 и Nasdaq, се отвора голема можност за инвестирање на берзите во регионот на Централна и Источна Европа каде што котираат голем број силни мали и средни компании кои се потценети и можат да растат повеќе отколку компаниите од западните пазари односно американскиот пазар. При тоа тој нагласи дека некои од регионалните берзи во изминатиов период бележеле поголем раст отколку големите светски берзи и дека Македонската берза лани се најде во врвот на листата на берзи со најголем раст во светот.
„Најлесниот начин да го инвестирате вашиот џепарлак е преку ЕТФ-ови (фондови кои се тргувааат на берза). Преку, еден удел во ЕТФ можете да стекнете сопственост врз сто, па дури и илјада компании во светот, што овозможува тематска и географска диверзификација на вложувањата“, рече Блажековиќ.
Тој посочи личен пример од младоста кога прв пат почнал да инвестира и вложил пари во акции на „Ерсте банка“ нагласувајќи дека за десет години оваа инвестиција пораснала за четири пати.
Иван Штериев, главен извршен директор на Македонската берза објаснувајќи го пулсот на берзата посочи неколку важни причини зошто студентите од една страна треба да се вклучат како инвеститори на пазарот на капитал и да бидеат активни во креирањето на понудата и побарувачката на берзата, а од друга страна својата кариера да ја градат како посредници во оваа индустрија односно како вработени во брокерските куќи, фондовите и другите чинители на пазарот.
Блумберг Адрија
Во однос на прашањето зошто треба да се инвестира во акции односно во финансиски инструменти тој рече дека емпириски е докажано дека тоа на долг рок носи супериорно поголеми приноси односно поголема заработувачка отколку банкарските депозити или недвижностите. Штериев посочи дека просечниот годишен принос на најпознатиот американски и светски индекс S&P500 е од 10 до 12 проценти годишно.
„Ако имате долг инвестициски хоризонт, а не краток, вие секако добивате со вложување во акции и тоа носи супериорни приходи односно приноси на вашите вишоци на средства“, рече Штериев.
Како втора придобивка од вложувањата во хартии од вредност, тој го посочи таканаречниот „compound effect“ кој всушност ја изразува можноста за акумулирање односно оплодување на средствата на долг рок. Како трета позитивна карактеристика на вложувањето во хартии од вредност тој ја потенцира можноста да се победи инфлацијата.
„Инфлацијата е неминовна економска појава, некогаш е повисока, а некогаш пониска. Инвестирањето во акции е одличен начин да се зачува вредноста на парите во услови на висока инфлација за разлика од чувањето на пари под перница или во банкарски депозити со ниски камати“, рече Штериев.
Тој нагласи дека вложувањето на берзите овозможува голема диверзификација на средствата во различни индустрии и земји, а исто така овозможува многу поголема ликвидност на средствата за разлика од инвестирањето во недвижности. Како уште една предност на инвестирањето на долг рок, тој ја посочи отпорноста на пазарите на економските шокови односно дека без оглед на тоа колкав е моменталниот пад на цените на акциите тие на долг рок повторно се враќаат.
Во однос на можноста за кариера во финансискиот свет и посредништвото на берзите, тој рече дека тоа нуди влез во сектор каде што се вклучени многу други креативни луѓе и кој нуди можност за сестрано развивање на вештини бидејќи има допирни точки со целата економија. Штериев додаде дека станува збор за сектор во кој вообичаено платите се меѓу највисоките на глобално ниво и дека нуди бонуси за сите вработени, како и дека овозможува контакти со различни компании.
Маја Илиоска Златков, самостоен соработник за маркетинг и комуникации во Шпаркасе банка рече дека една од главните цели на банката е финансиска едукација на клиентите и воопшто на младите лица, а со цел да знаат како правилно да управуваат со своите финансии. Таа ја презентиреше првата и единствена платформа за финансиска едукација на млади на „Шпаркасе банка“ наречена vibeonedu, која нуди два модули – за лични финансии и за започнување бизнис.
Блумберг Адрија
Нејзиниот колега, Петар Хаџиев, тим лидер - координација на тим и развој на бизнис за микро клиенти во „Шпаркасе банка“ информира дека 80 проценти од сите успешни луѓе имале неков вид финансиска едукација. Тој рече дека 70 проценти од проблемите во животот се поврзани со финансиските одлуки односно незнаење како да се постапи при носењето на вакви одлуки и дека управувањето со финансисите носи стрес кој би сакале да го немаме.
„Колку подобро управуваме со нашите финансии, толку е помал стресот во животот и поголема можноста да се фокусираме на убави работи“, рече Хаџиев.
Тој укажа дека во ефикасното управување со личните финансии околу 20 проценти удел има знаењето, а останатите 80 проценти отпаѓаат на дисцплината. Хаџиев нагласи дека многу е важно да се евидентираат секојдневните трошоци бидејќи тоа е клучно за правилно буџетирање и располагање со личните финансии на месечно ниво и при тоа потенцира дека треба да се направи дистинкција меѓу желбите и реалните потреби.
Хаџиев го презентира правилото 50/30/20 за распределба на приходите објаснувајќи дека од месечните приходи 20 проценти треба да се инвестираат или да се искористат за подмирување на долгови, 30 проценти да се одвојат за исполнување на желби (купување на облека, излегување и слично.), а 50 проценти за задоволување на основните потреби.
Васко Богдановски од „Опфолио“ кој зборуваше на тема како професионалците анализираат акции посочи дека при изборот на акција во која ќе се инвестира треба да се размислува и за иднината односно да се претпостави како ќе работи одредена компанија и соодветно на тоа како би можела да се движи цената на акцијата во наредните 12-18 месеци. Во однос на придобивките од инвестирањето во акции, тој даде пример во кој јасно се гледа дека приносот ја победува инфлацијата односно каматите на банкарските депозити.
Блумберг Адрија
„Ако сте имале 10.000 евра во депозит во 2022 година, сте изгубиле куповна моќ од околу 1.767 евра. Ако сте имале пет години депозит сте изгубиле 26 проценти од куповната моќ. Значи парите номинално ги имате, и можеби дури се зголемиле, меѓутоа количеството предмети и услуги што можете да ги купите со тие пари значајно се намалиле“, рече Богдановски.
Тој раскажа личен пример за тоа како решил да инвестира во акции.
„Моето семејство пред десет години целиот имот што го имаше го ставаше во депозити, а каматите беа 10 проценти. Меѓутоа, следната година депозитот беше 8 проценти, а потоа 6 проценти и веќе 2015/2016 година добивма понуда од 4 проценти. Тоа беше црвено знаме за мене. И јас кажав дека нема зошто парите да бидат врзани 12 или 18 месеци со толкава камата и дека наместо тоа е подобро да се инвестираат во акции од банката“, рече Богдановски.
Тој посочи дека успеал да го убеди семејството парите наместо да ги чуваат во депозити да ги вложат во акции од неколку банки.
„Од тогаш до денес нашето портфолио во банките се зголеми за 11 пати односно за 1.100 проценти“, рече Богдановски.
Тој укажа дека во нашите банки се чуваат депозити од 10,2 милијарди евра и дека трендот на штедење континуирано расте по 10 проценти секоја година.
„Прашањето веќе не е дали да се инвестира, туку дали имате доволно знаење и алатки тоа да го правите сами или да го препуштите на професионалци“, рече Богдановски.
Тој потоа презентираше како во „Опфолио“ ги носат одлуките за тоа во кои акции да се инвестира. Богдановски информираше дека во светот има околу 160.000 компании кои котираат на берзите и дека плаќаат алатки кои им даваат податоци поврзани со 125 показатели за секоја од овие компании. Тој кажа дека во „Опфолио“ прво се интересираат само за оние компании коишто имаат некаква конкурентска предност и дека тоа се само 865 компании или само 0,5 проценти од вкупниот број котирани компании.
Тој посочи неколку примери за конкурентска предност, меѓу кои и „Мета“, сопственик на „Фејсбук“ која доминира на пазарот на социјални мрежи бидејќи има над 4 милијарди корисници што е недостижно за која било друга компанија во наредните десет до дваесет години, како и „Луи Витон“, која постои 200 години и има откупено 75 проценти од модните брендови, што исто така ја прави недостижна во наредните години.
Како второ, во „Опфолио“ го гледаат минатиот раст и прогнозите за раст во наредните три до пет години (на приходи, нето добивка, слободен паричен тек). Како трето се разгледува каков е менаџерскот тим што ја води компанијата односно колку е искусен, на кој начин е компенизиран, дали зад него има некој скандал и слично. Потоа следува вреднувањето, односно дали одредена акција е потценета или преценета. На крајот се ризиците кои би можеле да влијаат врз планираниот поврат на нашата инвестиција.
„Тоа значи дали работењето на компанијата подлежи на регулаторно тело што може да и изрече казна или, пак таа би можела да добие антимонополска тужба или пак можеби подлежи на геополитички ризици“, рече Богдановски.
Блумберг Адрија
Владимир Спасовски, раководител во одделението за инвестициско банкарство при Дирекцијата за услуги со хартии од вредност во „Комерцијална банка“ на крајот на настанот даде практични совети за сите чекори потребни за отпочнување со тргување на Македонската берза и за начинот на кој работат посредниците на пазарот на капитал.
.webp){kind=icon}
