Македонците сѐ повеќе користат банкарски сефови – слободни речиси нема

Во време на геополитичка неизвесност, висока инфлација и зголемена недоверба во дигиталната безбедност, старата банкарска услуга – закуп на сеф – повторно се враќа во фокусот на клиентите во Македонија. Иако со децении важеше за услуга резервирана за мал круг клиенти, денес сè почесто се користи од граѓани што сакаат физички да ги заштитат своите највредни предмети: готовина, накит, злато, важни документи, тестаменти, па дури и дигитални носачи со чувствителни податоци.

Банките, од своја страна, тивко забележуваат раст на побарувачката, особено по кризите од последните неколку години – пандемијата, војната во Украина и растот на каматните стапки, кои ја зголемија склоноста кон „материјална сигурност“.

„Интересот на граѓаните за оваа услуга е доста висок, особено последниве години забележуваме зголемен интерес“, велат од „Халкбанк“. Оттаму објаснуваат дека во последно време бројот на слободни сефови во банките во земјава е многу мал, па затоа тие изминативе две години направиле значителни инвестиции во дополнителен број на сефови. 

Bloomberg Mercury

 

„Набавивме и автоматизирани сефови што работат 24/7, од реномиран германски производител, како и полуавтоматизирани сефови од домашен производител“, истакнаа од „Халкбанк“.

Дека побарувачката навистина е зголемена, а сефови нема доволно сведочи и искуството на мој близок пријател, кој едвај нашол слободен сеф во една од поголемите домашни банки.

„Во банката кај што имам сметка ми рекоа дека немаат слободни сефови, барем не од помалата димензија, која мене ми е потребна. Се јавив уште во две банки, од кои во едната услов за да користам сеф беше да примам плата преку нив“, вели тој.

Од прегледот што го направивме на веб-сајтовите на неколку домашни банки гледаме дека некои нудат само годишен закуп, а други и месечен, тримесечен итн. Цените зависат од големината на сефот, како и од временскиот период. Па така, најевтиниот закуп на сеф може да чини од околу 360 денари за едномесечен закуп, од 2.500 до 5.000 денари за шестмесечен, па до 5.000-15.000 денари за годишен закуп, со што кај некои банки најмувањето сеф на правни лица во однос на физички лица е поскапо. Најскап е закупот на веќе спомнатите автоматизирани сефови што засега единствена на пазарот  ги нуди „Халкбанк“ од средината на 2024 година, кои се достапни 24 часа седум дена во неделата, без присуство на овластено лице од страна на банката. Во зависност од големината, шестмесечниот закуп на овие сефови се движи од 9.440 до 18.880 денари, а годишниот од 16.520 до 25.370 денари.

 

 

Од банките велат дека зголемен интерес за сефовите се појавува особено во летните месеци, кога граѓаните заминуваат оддома на повеќе денови и се зголемува бројот на провалните кражби, па повредните работи, како накит и слично, ги оставаат во сеф, некои и само на еден месец, онаму каде што е достапна таа услуга.

„Сефовите се една од постарите услуги што банката ги нуди и имаат стабилен интерес за користење. Клиентите самостојно ги отвораат и затвораат сефовите, а банката нема ниту пристап ниту увид во содржината на сефовите и, оттука, не можеме да кажеме за какви сѐ потреби клиентите ги користат, но веруваме дека главниот мотив е зголемената безбедност за предмети и средства што се од вредност за клиентите“, ни рекоа од „Стопанска банка – Скопје“.

А, од она што можевме да видиме на веб-страницата на една од домашните банки, како работи што можат да се чуваат во сеф се наведени: лични документи (извод од матична книга на родени, државјанство, дипломи, уверенија, документи за сопственост); вредносни документи (договори, хартии од вредност, штедни книшки); вредни предмети (накит, скапоцени камења, медали, ретки поштенски марки, други видови на колекторски материјали, сувенири); предмети од посебно значење (негативи, фотографии, слики и видеа што се дел од домашниот инвентар) итн. Пристап до своите сефови во банките граѓаните имаат вообичаено за време на работните часови на банките, од 8 до 16 часот.

Од економска перспектива, растот на интересот за сефови е дел од поширок тренд: зголемена свесност за ризикот. Додека дигиталното банкарство и онлајн плаќањата доминираат во секојдневието, паралелно расте и потребата за физички безбедни решенија, коментираат аналитичарите.

И во развиените економии, слично како и во Македонија, до сеф во банка сѐ потешко се доаѓа, но причината таму е што банките почнуваат и да ја намалуваат понудата на сефови, некои дури и ја укинуваат оваа услуга. Според некои процени, во моментов има околу 20 отсто помалку банкарски сефови во САД во однос на периодот од пред пет-шест години, кога нивната бројка изнесувала околу 40 милиони.

„Блумберг“, на пример, уште пред три години извести дека една од најголемите американски банки, „ЏП Морган“ (JPMorgan Chase & Co.), почна пополека да ги редуцира сефовите од понудата, односно престана да нуди нови. Трендот на дигитализација и префрлање на банкарските работи онлајн доведе и до затворање одреден број банкарски експозитури. Од банката донесоа одлука доколку се затвори експозитура што имала опција за сефови, тие сефови повеќе нема да постојат, а нивните сопственици нема да добијат можност да отворат нов сеф во друга подружница.

Во принцип, на банките се помалку им се исплатува да ја нудат оваа услуга, затоа што трошоците се високи. Да се изградат, одржуваат и обезбедуваат овие масивни, утврдени „бункери“ е доста скапо и, во ера на дигитално банкарство, трошоците за ваков физички простор стануваат сѐ помалку оправдани. 

Сѐ повеќе побогати луѓе во светот купуваат домашни сефови во кои сакаат да го заштитат својот скапоцен накит, часовници, хартии од вредност, уметнички дела и слично. Фото: Марија Павлек/Лична архива

 

Но затоа, пак, истовремено се забележува еден друг тренд, а тоа е зголемена побарувачка за домашни сефови, особено од најбогатите поединци, кои сакаат да го заштитат својот скапоцен накит, часовници, хартии од вредност, уметнички дела и слично. Домашните сефови имаат неколку предности во однос на банкарските, пред сѐ затоа што работите што ги чувате во нив ви се достапни 24/7, а најквалитетните сефови од поновите генерации нудат перфектна заштита од пожари и провали. Според анализата на „Рисрч енд маркетс“ (Research and Markets), во 2024 година глобалниот пазар за домашни сефови бил проценет на околу 8,6 милијарди долари, со потенцијал раст до над девет милијарди долари за 2025 година. Се очекува овој пазар да достигне вредност од речиси 12 милијарди долари до 2030 година.