Вашингтон се обложува на многу американска верзија на дигитални долари

Доларот има преживеано бројни некролози: крајот на златниот стандард, порастот на еврото, глобалната финансиска криза направена од Америка, искачувањето на Кина и годините периодични разговори за дедоларизација. Зелената банкнота останува во центарот на глобалната трговија, заземајќи се на едниот крај од речиси 90 проценти од трансакциите на девизниот пазар од 9,6 билиони долари дневно. На второ место? Еврото, на 30%. Сепак, семоќниот долар влезе во оваа деценија изгледајќи помалку непобедлив, делумно поради фискалното влошување на САД и санкциите на администрацијата на Бајден кон Русија по нејзината инвазија на Украина во 2022 година.  

Одговорот на Вашингтон за иднината на доларската хегемонија е впечатлив. Наместо да се потпира на дигитални валути на Централната Банка (ДВЦБ) или да чека јавните институции да ги модернизираат плаќањата, таа постави стратешки облог на приватни дигитални долари. Легислативата Genius Act, потпишанa во јули, ја создаде првата сеопфатна американска регулаторна рамка за платежни стабилни коини и му даде на американското Министерство за финансии централна улога во пишувањето на правилата. Законот „претставува можност еднаш во генерација да се прошири доминацијата на доларот и влијанието на САД во финансиските иновации“, рече секретарот за финансии Скот Бесент на X два месеца пред усвојувањето на законот. 

Логиката е јасна: ако следната ера на пари е дигитална, САД треба да се погрижат дигиталните пари да зборуваат со американски акцент. Гледано на тој начин Genius Act е повеќе од законодавство за финансиско управување. Тоа е индустриска полиса за доларот. Со прифаќање на стабилни коини, САД направија пресметан облог. Дали направија доволно за да се заштити фондацијата е друго прашање.

Новата криптополитика

Подемот на стабилните коини - дигитални токени обично врзани за доларот и поддржани од средства деноминирани во долари - и усвојувањето на Genius Act законот претставуваат извонреден пресврт во долгата дебата за крипто. Со години секторот беше третиран главно како проблем за финансиската регулација: царство на шпекулации, хакери, банкарство во сенка, либертаријанизам и слогани од технолошки сектор. Сега политиката е сменета. Стабилните коини сè повеќе се врамени не како закана за доларот, туку како негово можно продолжување.

„Верувам дека стабилните коини имаат потенцијал да ја задржат и прошират улогата на доларот на меѓународно ниво“, рече Кристофер Вoлер, гувернер на Федералните резерви, во говорот во февруари. „Стабилните коини од американски долари би можеле да бидат особено привлечни за оние во земји со висока инфлација или за оние кои немаат лесен или достапен пристап до готовина во долари или банкарски услуги“.

Случајот за облогот е лесно разбирлив. Испраќањето пари сè уште е мачна работа. Меѓународните плаќања остануваат скапи, бавни и нејасни. Малите фирми сè уште чекаат да се исчистат каналите. На готовина од долари се верува ширум светот, но традиционалните канали низ кои циркулираат доларите - технологиите, процесите и правилата кои го контролираат протокот на долари меѓу институциите - не го задржаа темпото и може да бидат незгодни. Стабилните коини ветуваат нешто поблиску до готовината на интернетот: секогаш вклучени, веднаш преносливи, програмибилни и гранични.

Тоа помага да се објасни зошто дури и неуспехот на проекти како „Либра“ („Libra“), обидот на Фејсбук (Facebook) во 2019 година да создаде глобална дигитална валута, не ја уништи категоријата. „Либра“ пропадна бидејќи дефицитот на доверба беше преголем за нов, приватно дизајниран глобален монетарен систем поддржан од технолошки гигант. Но, идејата кон која упатуваше - дека инструментите за плаќање базирани на блокчејн би можеле значајно да го подобрат движењето на парите - остана. „Либра“ изгубија, но стабилните коини преживеаја.

Постојат докази дека пазарот е веќе доволно голем за да биде важен. Обемот на трансакциите на стабилните коини достигна рекордни 33 билиони долари во 2025 година, според податоците собрани од „Блумберг“. Залихите на стабилни коини се многу помали отколку што имплицира главниот број на проток, но сепак е значителен: приближно 250 до 300 милијарди долари до крајот на 2025 година, во зависност од мерката. Околу 98 до 99 проценти од тој пазар е деноминиран во долари. Бесент минатата година процени дека пазарот може да достигне 3 билиони долари за неколку години. Други аналитичари ја проценуваат бројката на 2 билиони долари, иако многу зависи од тоа дали регулаторниот пејзаж на САД го отвора патот за усвојување.

Стабилните коини се поддржани главно од благајнички записи со краток датум и инструменти слични на готовина. Издавачите на стабилните коини, „Серкл и Тедер“ („Circle and Tether“) станаа екстремно големи сопственици на американските ризници, а во некои случаи поседуваат износи споредливи или поголеми од оние што ги поседуваат неколку суверени земји. Ова создава нова класа на структурни купувачи за американскиот државен долг во период кога на Вашингтон му се потребни.

Тоа е една од причините зошто администрацијата на Трамп ги прифати стабилните коини како еден вид зрак за поддршка на приватниот сектор за фискалната архитектура на Америка: начин да се генерира дополнителна побарувачка за сметки исто како што издавањето на долгови продолжува да се зголемува. Всушност, издавачите на стабилни коини стануваат нов преносен појас помеѓу глобалната побарувачка за дигитални долари и потребата на американската влада да се финансира себеси. „Оваа новооткриена побарувачка може да ги намали трошоците за задолжување на владата и да помогне во зауздувањето на националниот долг“, посочи Бесент на X.

И нема да има недостаток на задолжување. Се очекува САД да забележат годишен буџетски дефицит од околу 6 отсто од бруто домашниот производ во текот на следната деценија, според непартиската Конгресна Буџетска Канцеларија, при што соодносот на долгот и БДП ќе достигне 108 проценти до 2030 година. Бипартискиот консензус бара дури и да се започне со решавање на тоа што веќе не постои. Гледано на тој начин, Genius Act законот е повеќе од законодавство за финансиско управување. Тоа е труд да се понапредат обидите да се замени доминацијата на доларот со технологија.

Има многу такви обиди: Кина тргна по пат на дигитална валута предводена од државата. Европа се приклони кон регулатива, претпазливост и дискусии за дигитално евро. САД ја избраа капиталистичката опција: поставија заштитни бариери, дозволија приватните фирми да се размерат и да ги користат пазарните сили за да ги шират дигиталните долари побрзо отколку што би можела јавна бирократија.

Критичарите на ДВЦБ помогнаа да се расчисти патот. Во САД, јавниот сомнеж за ДВЦБ беше моќен и упорен, вкоренет во основната аверзија да се дозволи државата да седи премногу блиску до паричниците на луѓето. Стабилните коини ја решаваат таа недоверба со ставање на воздушен јаз помеѓу владините и малопродажните плаќања. Тие му дозволуваат на Вашингтон да ги обликува стандардите без да стане оператор на самиот паричник. Тоа може да им даде предност на САД во трката за дигитални плаќања.

Се чини дека така мислат и функционерите во странство. Европските креатори на политики предупредија дека широката употреба на стабилни коини поврзани со долар може да го наруши монетарниот суверенитет и да го ослабне финансирањето на банките. Во работен документ од Европската централна банка (ЕЦБ) овој месец се вели дека широкото усвојување на стабилни коини може да претставува голем ризик за банките во еврозоната и контролата на ЕЦБ врз монетарната политика, особено ако монетите се врзани за странски валути како доларот. Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), исто така, предупреди дека стабилните коини би можеле да го загрозат традиционалното кредитирање, да ја попречат монетарната политика и да предизвикаат продажба на резервни средства доколку се прекине довербата.

Прашањето за размерот

Има и проблем со скалирање. Застапниците на пазарот на стабилни коини од 2 билиони долари често ги заматуваат акциите и протокот. Таа бројка би била голема за нова финансиска технологија, но сепак би била мала во однос на огромната залиха на средства во долари. На девизниот пазар се тргува со 9,6 билиони долари дневно; пазарот на американските трезори е 30 билиони долари; пазарот на репо е околу 13 билиони долари. „ЏП Морган Чејс & Ко.“ („JPMorgan Chase & Co.“) тврди дека усвојувањето на стабилни коини може да доведе до големи приливи во доларот, но исто така забележа дека многу зависи од тоа дали растот на стабилните коини претставува вистинска нова странска побарувачка или само реконструкција на постојните резерви во долари од банкарските депозити и паричните фондови. Ако тоа е во главно ротација, ефектот на доларот е помал отколку што сугерираат ентузијастите.

„Дури и под претпоставка за многу брз раст, стабилните коини би генерирале само доволно нова побарувачка за американските трезори за да апсорбираат до една третина од новото издавање на федералниот долг во следната деценија“, вели Стивен Џен од „Еуризон СЛЏ Капитал Лтд.“ („Eurizon SLJ Capital Ltd.“)

Затоа најсилната верзија на оптимистичкиот аргумент е потесна. Стабилните коини нема сами да го спасат доларот. Наместо тоа, тие можат да модернизираат еден канал преку кој доларот веќе ја остварува моќта, со тоа што валутата ќе биде полесна за користење на интернет скала. Тие може да ја продлабочат неформалната доларизација на пазарите во развој, каде што луѓето и фирмите сакаат пристап до долари, но немаат сигурна банкарска пристапност. Може да создадат нов значаен купувач на државни записи или да им помогнат на САД да проектираат монетарно влијание врз технологијата за плаќање на следната генерација.

„Спротивните ветрови што се соочуваат со пазарот на државни трезори и долар од 29 трилиони долари ја надминуваат секоја нова иновација“, вели Џош Липски, претседател на меѓународна економија во „Атлантскиот Совет“ („Atlantic Council“). „Нема ништо што можат да направат стабилните коини за да стигнат до темелите на доларот, а тоа се довербата, фискалните процеси, владеењето на правото и независноста на монетарните власти“.

Ова гледиште укажува на основната слабост во оптимистичката прогноза. Стабилните коини може добро да ја зајакнат побарувачката за дигитални долари, но тие автоматски не го решаваат подлабокото прашање зошто доларот може да ја изгуби контролата. Статусот на резервна валута не е само погодност. Таа се потпира на довербата во институциите, владеењето на правото, отворените пазари на капитал, предвидливоста во надворешната и економската политика на САД, кредибилитетот на централната банка и понудата на сигурни средства доволно големи за светот да ги поседува. Статусот на доларот зависи пред се од силата на американските правни институции и од независноста на централната банка. Стабилните коини засновани на доларот не се однесуваат на ништо од ова.

Во 2026 година најголемиот ризик за владеењето на доларот доаѓа од САД. Постои, се разбира, застрашувачката фискална траекторија на Америка. Но, претседателот Доналд Трамп ја додаде таа загриженост со обидот да влијае на Федералните Резерви, барајќи одмазда за политичките непријатели и расправии со геополитичките сојузници. Наспроти оваа позадина, Genius Act помалку изгледа како лек за неволјите на доларот, а повеќе како паметно засилување. Тој признава дека иднината на парите ќе биде повеќе дигитална, поприватна и поспорна геополитички. Исто така, признава дека најголемата компаративна предност на Америка е сè уште капацитетот на нејзиниот приватен сектор да ги зголеми алатките што ги прифаќа остатокот од светот. Тоа треба да му даде предност на доларот. 

Но, старата вистина сè уште важи: владеењето на доларот никогаш не беше обезбедено само со технологија. Тоа беше обезбедено со доверба. Стабилните коини може да и помогнат на Америка да извезува дигитални долари со брзина на интернет. Можеби дури и купуваат време. Но, тие не можат да создадат политички и институционален кредибилитет на кој на крајот почива статусот на резервната валута.