Tрошоците за обновливи извори на енергија се намалуваат, но колку чини зелената транзиција во Македонија?

Аргументот што важеше повеќе години дека обновливите извори (ОИЕ) не се сигурни, веќе не важи. Според најновиот извештај на Меѓународна агенција за обновливи извори на енергија, ИРЕНА (International Renewable Energy Agency - IRENA), овие извори може да обезбедат сигурна енергија нонстоп.

Освен тоа, обновливите извори обезбедуваат исплатлива енергија. Според процените на ИРЕНА, трошоците на компаниите што инвестираат во вакви извори значително се намалуваат, а тоа е особено важно во време кога пазарите на нафта и гас остануваат изложени на геополитички шокови, пред сѐ поради нарушувањата во Ормускиот Теснец.

Обновливата енергија и батериските системи за складирање покрај тоа што ја намалуваат изложеноста на ценовна нестабилност, можат да ги задоволат и зголемените потреби за енергија на најголемите потрошувачи, како што се центрите за вештачка интелигенција и центрите за податоци. Бенефиција плус е употребата на чисти горива, што е чекор кон побрза декарбонизација.

„Економијата на целиот енергетски систем се промени: револуцијата со батериите ги намали трошоците и го забрза напредокот во складирањето. Предноста на обновливите извори не е само економска туку и стратешка - тие ги зајакнуваат отпорноста, стабилноста и енергетската безбедност во време на криза“, се наведува во извештајот објавен минатата недела.

Се намалуваат фиксните трошоци за инвестирање во ОИЕ

Фиксните трошоци на компаниите што инвестираат во сончева енергија и складирање во 2020 година изнесувале над 100 долари за мегават-час (MWh), а во 2025 година се движеле од 54 до 82 долари во региони со висококвалитетни ресурси. Фиксните трошоци за инвестиции во ископување нов јаглен во Кина изнесуваат од 70 до 85 долари за MWh и над 100 долари за MWh за нов гас глобално.

Во извештајот на ИРЕНА се наведува дека фиксните трошоци брзо се намалуваат, поттикнати од падот на цените на сончевата енергија, ветерната енергија и батериското складирање. Од 2010 година вкупните инсталациски трошоци паднаа за 87 отсто кај сончевата енергија и за 55 отсто кај ветерниците на копно. Трошоците за батериско складирање паднаа уште подрастично – за 93 отсто.

Временските рамки за изградба исто така се скратуваат, проектите обично завршуваат за една-две години по добивањето дозволи и приклучокот на мрежа, што е многу побрзо од новите гасни централи на повеќето пазари.

Цените и натаму ќе паѓаат

Според ИРЕНА, трошоците и натаму ќе се намалуваат. Прогнозите се дека намалувањето ќе изнесува околу 30 отсто до 2030 година и околу 40 отсто до 2035 година. Тоа значи дека фиксните трошоци ќе паднат под 50  долари за MWh на најдобрите локации до 2035 година.

„Комплексот Ал Дафра во ОАЕ, кој комбинира сончеви панели со батериско складирање, веќе покажува што значи тоа во практика: таму се обезбедува сигурен 1 гигават чиста електрична енергија по околу 70 долари за MWh. Системите ветер плус складирање исто така стануваат сè поконкурентни. Процените на ИРЕНА за 2025 година покажуваат дека трошоците за овие инвестиции се движеле околу 88–94  долари за MWh во Бразил, Германија и Австралија, а проекциите се дека до 2030 година ќе се намалат на околу 49–75 долари за /MWh до 2030 година“, се наведува во извештајот.

Трошоците уште повеќе се намалуваат кога ветерот се комбинира со сонце, искористувајќи комплементарни профили на производство за да се намалат барањата за складирање и вкупните системски трошоци, наведува ИРЕНА.

Половина од струјата до 2030 година во земјава треба да биде од ОИЕ

Инвестициите во ОИЕ, особено во соларни електроцентрали, се интензивираат и во земјава. Инвестицискиот бум што започна од енергетската криза во 2022 година придонесе бројот на фотонапонски електроцентрали од 222 во 2021 година да стигне до 1.458 лани.

Само во 2025 година, според податоците на Регулаторната комисија за енергетика, бројот на соларни електроцентрали се зголемил за 111. Интересот за изградба на вакви капацитети за оваа година ги надминува капацитетите што се предвидени со Националниот план за енергија и клима.

Според Националниот план, до 2030 година се очекува инсталираниот капацитет на енергија од обновливи извори да се зголеми на околу 4.000 MW, што е двојно повеќе од постојниот капацитет на енергија од обновливи извори. Најголемо зголемување се очекува кај сончевите и ветерните централи. Зголемувањето на инсталираниот капацитет на енергија од обновливи извори на енергија ќе го зголеми учеството на обновливите извори на енергија во финалната потрошувачка на електрична енергија на 51,2 отсто во 2030 година.

Инвестиции во батериски системи за складирање

Расте и бројот на издадени лиценци за батериски системи за складирање. Досега  РКЕ има издадено осум лиценци за батериски систем за складирање електрична енергија од обновливи извори во рамките на постојни фотонапонски електроцентрали со вкупна инсталирана моќност од 8 MW и тие се веќе изградени и се во функција.

„Носители на лиценци се ‘МД2С-Соларпро’, со инсталирана моќност на батерискиот систем од 900 kW, ‘Енерго солар системи’ има две лиценци за два батериски системи, со вкупна инсталирана моќност од 2.600 kW, и ‘Централ инвест’ има пет лиценци за пет поединечни батериски системи, со вкупна инсталирана моќност од 4.500 kW“, велат од РКЕ за „Блумберг Адрија“.

Според Националниот план, очекувањата се дека стационарните батерии до 2030 година ќе достигнат инсталиран капацитет од најмалку 200 MW и капацитет за складирање од 400 MWh. Понатаму, до 2035 година се очекува реверзибилната хидроцентрала Чебрен од 333 MW да биде поврзана со мрежата, се наведува во Планот.

Ќе бидат потребни близу 40 милијарди евра инвестиции до 2050 година

Националниот план за енергија и клима предвидува голем број инвестиции во сите сегменти, за што до 2050 година би биле потребни 39,4 милијарди евра.

Освен инвестиции во обновливи извори, изградба на Чебрен, модернизација на мрежата, проширување на централизираните системи за греење и одржлив транспорт, предвидува и создавање можности за употреба на водород, зголемување на енергетската ефикасност на постојните објекти и изградба на нови според современи стандарди.

Вкупните инвестиции помеѓу 2025 и 2030 година се проценуваат на 10,1 милијарди евра, додека во периодот од 2031 до 2050 година и од 2041 до 2050 година се предвидуваат преостанатите 29,3 милијарди евра.

„Анализата претпоставува дека инвестициите се линеарно распределени низ годините; просечно годишно се инвестираат 1,7 милијарда евра во првиот период и 1,5 милијарда евра во вториот период“, се наведува во Националниот план.