Од Црниот понеделник до Иран, златото паѓаше секој пат - што е различно овој пат?

Златото падна под психолошката граница од 4.000 долари на крајот на јуни, што ги потресе пазарите и дел од инвеститорите кои го сметаа за знак на тревога и претпазливост. Сепак, поискусните знаат дека ваквите корекции не се невообичаени. Почнувајќи од Црниот понеделник во 1987 година, преку пукањето на дот-ком балонот, глобалната финансиска криза и пандемијата, па сè до војната во Иран, златото постојано поминуваше низ остри падови, но потоа релативно брзо се опорававуваше.

Сепак, интересно е што неодамнешната корекција на цените не го одразува целосно моделот на претходните големи кризи. За разлика од 1987, 2008 или 2020 година, кога падовите беа резултат на панична продажба во речиси сите класи на средства додека инвеститорите се бореа за готовина, овој пат пазарот не беше погоден од финансиски шок. Напротив.

Златото се најде под притисок поради променетите очекувања за политиката на Фед, зголемувањето на приносите на американските државни обврзници, посилниот долар и остварувањето профит по месеци силен раст. Ова покажува дека цената на златото не се движи исклучиво во насока на геополитичка неизвесност, туку дека во голема мера е одредена од очекувањата на инвеститорите во врска со каматните стапки, приносите и движењето на американската валута, која е воедно и главна валута на финансиските пазари.

Сепак, едно е сигурно - корекциите на цените речиси никогаш не го намалуваат статусот на златото како безбедно засолниште, туку само потврдуваат дека дури и заштитната актива не е имуна на краткорочните промени на пазарот.

„Златото е заштитна актива, но не е без волатилност. Кога цената силно расте на краток рок, некои инвеститори остваруваат профит, а притисокот може дополнително да се зголеми со силниот долар, зголемувањето на приносите на американските обврзници и очекувањата дека каматните стапки ќе останат високи. Важно е да се направи разлика помеѓу краткорочната корекција и промената на долгорочниот инвестициски тренд. Од почетокот на 2026 година до крајот на јуни, цената на златото значително падна, за околу 7-8 проценти, а во споредба со јануарскиот рекорд, падот беше уште поизразен. Сепак, ако ја погледнеме пошироката слика, од почетокот на 2025 година до крајот на јуни од тековната година, златото сè уште беше во плус за приближно 53 проценти. Ова покажува дека корекцијата се случила по исклучително силен раст, а не како резултат на губење на довербата во златото“, вели Георги Христов, директор на „Тавекс злато&себро“ и економски аналитичар.

Што е различно овој пат?

Кога ги разгледуваме претходните големи кризи, се појавува еден важен модел - златото не мора секогаш веднаш да порасне во првите денови од паниката. Во првата фаза од пазарниот шок, инвеститорите често продаваат сè што е ликвидно за да добијат готовина, да покријат загуби или да ги исполнат барањата на брокерите за дополнителен колатерал (маржински повици). Затоа златото понекогаш паѓа заедно со акциите на краток рок. Сепак, во месеците што следат, кога централните банки почнуваат да реагираат со намалување на каматните стапки, инјектирање ликвидност и мерки за поддршка, златото често ја продолжува својата улога како безбедно засолниште, објаснува Христов.

Потоа инвеститорите почнуваат да размислуваат не само за моменталната паника, туку и за последиците од кризата - инфлација, послаба доверба во валутите, раст на јавниот долг и монетарно олабавување. Ова беше забележано во неколку кризи. За време на падот на берзата во 1987 година, златото првично порасна, но потоа имаше многу нестабилно движење. За време на пукањето на дот-ком балонот, златото не беше веднаш главната актива за хеџирање, бидејќи расположението кон скапоцените метали беше слабо во тоа време, но подоцна, како што довербата во технолошките акции се намали, златото влезе во нов повеќегодишен раст. Во кризата од 2008 година, златото првично исто така претрпе притисок поради потребата на инвеститорите за ликвидност, но до крајот на годината беше меѓу ретките средства што завршија во „зелено“. Слично нешто се случи и во март 2020 година, кога скапоцениот метал падна накратко за време на најсилната паника од пандемија, а потоа брзо се опорави и до август истата година го достигна својот историски максимум.

Затоа, вели Христов, клучно е да се разбере дека улогата на златото како безбедно засолниште не се мери само во првите неколку дена од паниката на пазарот, бидејќи тогаш често доминира потребата за готовина. Вистинската улога на златото најчесто се гледа во месеците по шокот, кога пазарот почнува да ги проценува долгорочните последици од кризата.

Денешната ситуација, сепак, се разликува од претходните по тоа што златото стана дел од поширока промена во однесувањето на централните банки и управувањето со девизните резерви, за што пишувавме неодамна. Имено, банките купуваат злато веќе четири години со темпо невидено во модерната историја, поточно од ерата на Бретон Вудс (1944-1971), кога глобалниот монетарен систем беше директно поврзан со овој скапоцен метал. Значи, тој период на посилно купување следеше две години по последната голема криза - пандемијата на ковид-19. Затоа сегашната криза се гледа низ поинаква призма од сите претходни.

„Во кризи како оние од 2008 или 2020 година, златото главно реагираше на финансиски стрес, опаѓање на довербата на пазарите и агресивно монетарно олабавување. Денес, сликата е поширока. Во исто време, имаме геополитички тензии, високи јавни долгови, промена во односот кон доларот и долгорочни купувања на злато од страна на централните банки. Светскиот совет за злато наведува дека од 2022 година, централните банки акумулирале, во просек, приближно 1.000 тони злато годишно, што е значително над просекот од околу 500 тони од претходната деценија. Ова значи дека денешната поддршка за цената на златото не се базира само на краткорочен страв од инвеститорите, туку и на структурна побарувачка“, вели Христов.

Тој понатаму појаснува дека банките не купуваат злато затоа што очекуваат дневна добивка, туку затоа што сакаат диверзификација, помала зависност од поединечни валути и заштита од секаков вид ризик. Според Советот за злато, централните банки минатата година купиле 863 тони злато, што е историски највисоко ниво. Друга важна разлика е променетата монетарна политика. Во претходната деценија, инвеститорите долго живееја во свет на ниски каматни стапки и евтини пари. Меѓутоа, денес, каматните стапки, инфлациските очекувања и фискалниот долг се многу поважен дел од сложувалката. Златото повеќе не реагира само на кризата, туку и на прашањето колку инвеститорите им веруваат на валутите, обврзниците и способноста на владите да го контролираат долгот и инфлацијата.

Зошто Фед речиси секогаш ја поместува цената на златото?

Иако неодамнешната корекција на цената е резултат на комбинација од неколку околности - од зајакнувањето на доларот и зголемувањето на приносите од американските државни обврзници до остварувањето профит по силниот раст - Христов верува дека одлучувачка улога одиграла промената на очекувањата во врска со идните потези на Фед.

„Кога пазарот очекува каматните стапки да останат високи подолг временски период, тоа врши притисок врз златото. Причината е едноставна: златото не исплаќа камата, па во периоди на повисоки приноси некои инвеститори го насочуваат капиталот кон инструменти што нудат принос, како што се државните обврзници. Друг важен фактор беше посилниот американски долар. Бидејќи златото се котира глобално во долари, посилниот долар го прави поскап за купувачите што користат други валути, што на краток рок може да ја намали побарувачката и да изврши притисок врз цената. Посилниот долар може да биде под влијание и на растот на цените на енергијата. Нафтата и голем дел од енергетските суровини на светскиот пазар се плаќаат во долари, па кога цените на горивата растат, земјите увознички имаат поголема потреба од долари за финансирање на купувањата. Сепак, овој фактор е само дополнителен притисок, а не главната причина за падот на цените на златото“, објаснува соговорникот на „Блумберг Адрија“.

Како трет важен фактор, Христов го споменува реализацијата на профитот. Имено, пред неодамнешната корекција и стагнација на 4.500 долари, златото имаше многу силен раст - од околу 5.500 долари, па затоа беше логично и очекувано дел од инвеститорите да го заклучат профитот. Кога таквата реализација на профитот се совпаѓа со посилен долар, повисоки приноси и промена во очекувањата за каматните стапки - корекцијата може да биде поостра, што се случи во јуни.

Bloomberg

Потенцијално сценарио за една година

Доколку се случи нова глобална рецесија или посериозен финансиски шок во следната година, можеме ли да очекуваме златото да го повтори моделот од претходните кризи или секако би се однесувало поинаку, имајќи ги предвид другите фактори што го обликуваа периодот помеѓу последната голема криза (2020) и сегашната ситуација во светот?

„Во тој случај, моето основно сценарио би било златото да го повтори моделот од претходните кризи, но со можност реакцијата овој пат да биде уште поизразена. Во првата фаза од шокот, не би исклучил краткорочен пад на цената. Историјата покажува дека во моментите на најсилна паника, инвеститорите имаат тенденција да го намалат ризикот. Затоа златото не мора веднаш да порасне во првите денови од кризата. Сепак, во втората фаза, кога централните банки ќе почнат да реагираат, златото веројатно би ја продолжило својата улога како безбедно засолниште. Тогаш инвеститорите би почнале да ја гледаат пошироката слика - послаб економски раст, потенцијално пониски реални каматни стапки, раст на јавниот долг, притисок врз валутите и зголемена потреба за заштита на капиталот“, објаснува Христов, но повторно ја нагласува диференцијацијата во околностите тогаш и сега.

„Структурната поддршка за златото е многу посилна сега отколку порано. Според анкетата на Светскиот совет, дури 89 проценти од централните банки очекуваат глобалните резерви на злато да продолжат да растат во текот на следните 12 месеци, потврдувајќи дека интересот за злато останува силен и на институционално ниво. Затоа, постои можност златото овој пат да реагира побрзо или посилно отколку во некои претходни кризи, особено ако финансискиот шок би бил поврзан со пад на довербата во валутите, зголемување на јавниот долг или геополитичка ескалација.“

Корекција на цената - можност или аларм?

„Кога ги гледаме историските циклуси и сегашните околности, би сакал да ја гледам оваа корекција како можност за долгорочните инвеститори отколку како сигнал дека повеќегодишниот раст на златото е завршен. Секако, ова не значи дека цената не може дополнително да падне на краток рок, но самата корекција по силниот раст не е невообичаена. Златото претходно имаше многу силен раст, па затоа е природно пазарот да помине низ фаза на остварување профит и смирување на цената во одреден момент. Ваквите корекции честопати изгледаат драматично кога се гледаат од ден на ден, но во поширокиот циклус тие можат да претставуваат здрава пауза“, вели Христов.

 

И она што секој инвеститор би требало да се запраша е зошто сè уште чува злато во своето портфолио, а не дали цената ќе се зголеми или намали малку. Според Христов, нема недостаток на причини да се чува златото.

„Геополитичките ризици, високите јавни долгови, неизвесноста околу инфлацијата, променетата монетарна политика и потребата од диверзификација на резервите продолжуваат да ја поддржуваат долгорочната улога на златото. Дополнителен сигнал е дека централните банки сè повеќе размислуваат каде физички ги складираат своите златни резерви. Не станува збор само за тоа колку злато купуваат, туку и за тоа дали сакаат да биде достапно, под нивна контрола и во нивна јурисдикција. Во последниве години, видовме тенденција кај некои централни банки да вратат дел од златото од традиционалните финансиски центри, како што се Лондон и Њујорк, или да ги диверзифицираат локациите за складирање. Ова покажува дека златото не е само инвестициска актива за нив, туку и стратешка резерва.“

Како заклучок, периоди како овој на кој сме сведоци сега честопати можат да бидат можност за постепено купување, особено ако го гледате златото како капитална заштита, а не како краткорочна шпекулација. Не секоја корекција на цената е знак на тревога, туку тоа значи дека прегреаниот пазар се консолидира, односно влегува во позрела фаза на раст. Можеби понатамошниот пат нема секогаш да биде линеарен, но сè додека постојат структурни фактори што го поддржуваат златото - не можеме да зборуваме за крајот на циклусот, туку за осцилации во рамките на поширока долгорочна тенденција.