Иран во одмазничка офанзива, Израел и Заливот се под силен ракетен оган

Блискиот Исток е погоден од бран напади без преседан, додека Иран најавува жестока одмазда, а конфликтот добива нова, поопасна динамика.

Во Израел, службите за итни случаи соопштија дека шест лица загинале во ирански ракетен напад врз градот Беит Шемеш, што е најсмртоносниот инцидент досега. Повредени се уште 28 лица, посочува службата за итна помош „Маген Давид Адом“ (Magen David Adom). Со тоа, бројот на жртви во Израел се искачи на осум, откако жена била убиена во ракетен напад врз Тел Авив претходната вечер. Израелската полиција претходно соопшти дека во друг напад загинале пет лица, а 18 биле повредени.

Оваа рунда борби се разликува од претходните и по начинот на предупредување. Наместо сирените да се огласат пред експлозиите, во некои случаи детонациите одекнале пред алармите. Израелските власти велат дека системите за противракетна одбрана сега во реално време го следат распрснатиот материјал од пресретнатите балистички ракети, кој и при пад од голема височина може да биде смртоносен. Радарите ги детектираат, пресметуваат каде ќе паднат и активираат локализирани сирени во тие подрачја.

Израел исто така тврди дека Иран користи ракети чија боева глава пред ударот распрснува повеќе експлозивни елементи, создавајќи опасно поле од експлозиви, што може да објасни зошто во дел од случаите предупредувањата доаѓале со задоцнување.

Последиците се чувствуваат и надвор од Израел. Кувајт соопшти дека делови од јужниот дел на земјата претрпеле делумни прекини на струја откако остатоци од пресретнати ирански дронови погодиле далноводи. Министерството за електрична енергија, вода и обновлива енергија наведе дека екипите работат на нормализирање на снабдувањето и дека состојбата останува под контрола.

Саудиска Арабија го повика иранскиот амбасадор по нападите врз кралството и порача дека ќе направи сè што е потребно за да се заштити.

Обединетите Арапски Емирати дополнително ја засилија критиката кон иранските напади низ Заливот. „Бидете разумни, погледнете околу себе и однесувајте се кон соседите со разум и одговорност пред да се прошири кругот на изолација и ескалација“, изјави Анвар Гаргаш, висок советник за надворешна политика на претседателот на ОАЕ, Мохамед бин Зајед.

Изјавите во неделата укажуваат на растечка изолација на Иран, додека возвраќа на американските и израелските бомбардирања со напади врз цели во Израел и соседните арапски држави.

Ставот на Саудиска Арабија кон Иран очигледно се заострува како што продолжуваат нападите врз земјите од Заливот. Кралството предупреди на можни последици од иранските напади врз регионот и повика на „цврст“ меѓународен одговор на прекршувањето на суверенитетот.

Ова претставува чекор понатаму од претходните соопштенија, кога Саудиска Арабија ги осудуваше нападите и наведуваше дека го задржува правото на одмазда во случај на напади врз саудиската држава. 

Ескалацијата има и директно влијание врз трговијата. Компанијата „ДП Ворлд“ (DP World) привремено ги суспендираше операциите во пристаништето Џебел Али во Дубаи како мерка на претпазливост, според известување испратено до клиентите. Работата е запрена на сите терминали на најголемото контејнерско пристаниште на Блискиот Исток и еден од клучните столбови на економијата на Дубаи.

Потенцијално затворање на Ормускиот теснец би предизвикало сериозни нарушувања во снабдувањето со нафтени деривати, бидејќи низ него минуваат околу пет милиони барели дневно, вклучително и течен нафтен гас. За разлика од суровата нафта, нема алтернативни цевководи што би овозможиле лесно пренасочување на извозот на деривати, а надвор од земјите членки на Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД), како и Јапонија и Јужна Кореја, нема значајни стратешки резерви од овие производи.

Растат и стравувањата во Европа од воена ескалација, и иако засега е надвор од директните напади, некои од европските лидери ценат дека конфликтот би можел да се прелее и на европско тло доколку Иран продолжи со неселективно лансирање ракети.

Министрите за надворешни работи на Европската Унија ќе одржат неформална видеоконференција во недела попладне, додека ситуацијата на Блискиот Исток продолжува да се развива. Истовремено, претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен свикува специјален состанок на Колеџот за безбедност в понеделник. „За регионалната безбедност и стабилност од најголема важност е да нема натамошна ескалација преку неоправданите напади на Иран врз партнери во регионот“, порача таа.

И покрај драматичниот развој на настаните, берзите во Заливот засега покажуваат ограничена реакција, што укажува дека инвеститорите сè уште очекуваат конфликтот да остане контролиран.

Клучното прашање е дали ескалацијата ќе се задржи на тактичко ниво или ќе премине во пошироко нарушување на енергетската инфраструктура, логистиката и производството, сценарио што би имало далеку посериозни последици.