Гордан Спасовски триумфира на светски натпревар за композиција

„Изненадувачки фолклорен/класичен вовед, силна развојна линија на делото до самиот крај, впечатлива кулминација“. Вака претседателката на жирито, саксофонистката Марике ван Дајк, го сумираше извештајот на судиите за композицијата „Lioness“ (Лавица) на еминентниот македонски пијанист, композитор и аранжер Гордан Спасовски, која на почетокот на месецов беше прогласена за најдобра на Меѓународниот натпревар за биг бенд композиција што го организира џез-оркестарот „Милениум“ од Холандија.

На натпреварот учествуваа композиции на автори од Јапонија, САД, Италија, Франција, Австрија, Белгија, Србија, Германија, Финска, Швајцарија, Холандија и од Македонија, а делото на Спасовски жирито едногласно го избра за најдобро.

„Беше огромна чест и задоволство парчето музика што го имам напишано да биде препознаено и изведено на овој натпревар за џез-композиција. Ова признание за мене е дополнителен поттик да продолжам да се надградувам и да творам уште повеќе“, вели Спасовски за „Блумберг Адрија“.

Овој негов меѓународен триумф беше одличен повод да поразговараме не само за уметничката тежина на наградата туку и за нејзината реална вредност. Што конкретно значи ова признание од финансиски аспект? Дали ваквите успеси се само симболична сатисфакција или и суштинска поддршка? Колку навистина вреди џезот во Македонија и, ако несомнено е културна вредност, зошто толку тешко се претвора во економска? Ова се неговите одговори.

Како настана победничката композиција? Која е нејзината порака?

„Lioness“ е композиција инспирирана и посветена на лавицата - симбол на сила, храброст и достоинство, која наедно претставува и метафора за жената. Делото ги прикажува нејзината карактерна цврстина, внатрешна енергија и природна лидерска улога, но и елегантноста што постои зад силната надворешност. Композицијата започнува со јасно изразен карактер, претставувајќи ги самоувереноста и присуството на лавицата. Потоа музиката постепено се развива во подинамични и поинтензивни делови, кои ги отсликуваат тешките битки и предизвици низ кои таа поминува во животот. Ритмичката напнатост, силните акценти и енергичните линии го доловуваат постојаниот судир со околностите, борбата за опстанок и истрајноста. Оваа композиција е инспирирана и тесно поврзана со создавањето на македонскиот Национален џез-оркестар.

Фото: Nienke de Groot

 

Финалето се одржа во Зволе, главниот град на покраината Лимбург во Холандија. Како беше осмислен настанот и што најмногу ви остави впечаток?

Финалните три композиции, кои беа избрани од жири-комисијата, беа изведени на целовечерниот концерт на џез-оркестарот „Милениум“, кој наедно беше еден од концертите што се свиреа на целодневната програма на фестивалот „Биг бенд енд бионд“ (Big Band and Beyond). На овој фестивал настапија шест биг бенда, меѓу кои имаше детски оркестри, аматерски, како и професионални. Биг бендот „Милениум“ е составен од музичари од холандската и германската џез-сцена. Некои од нив се членови и на познатиот џез-оркестар „Метропол“ од Холандија. Најголем впечаток ми оставија нивното системско влијание врз најмладите изведувачи и начинот на кој тие го негуваат нивниот развој.

Триумфиравте во силна конкуренција со автори од целиот свет, со кои имавте можност да размените искуства. Какви се разликите во хонорарите, условите за работа и професионалниот третман во поразвиените земји во споредба со Македонија?

Земајќи го предвид фактот дека стандардот во западноевропските земји е значително повисок од нашиот, разбирливо е дека и хонорарите за авторски ангажмани, како за изведувачки, така и за компонирање и аранжирање, се значително повисоки. Со самото тоа, и третманот кон артистите е доста поинаков. Тоа беше една од темите на кои разговаравме со другите финалисти. Во една средина каде што постојат повеќе оркестри, се подразбира дека побарувачката за вакви ангажмани е поголема. Со тоа се зголемува и нивниот квалитет. Во Холандија, на пример, функционира еден од најреномираните студиски џез-оркестри во светот, а тоа е џез-оркестарот „Метропол“. Нивото на продукција таму е екстремно високо , па самиот тој факт го крева стандардот на целата средина, вклучувајќи ги и другите оркестри, солисти, композитори, аранжери...

Во 2021 година бевте финалист и на Меѓународниот натпревар за биг бенд композиција во Хелсинки. Колку овие признанија навистина создаваат можности? Дали отвораат врати за нови договори, издавачи или фестивалски настапи?

Точно така, во 2021 година бев финалист на Интернационалниот натпревар за биг бенд композиција во Хелсинки, во организација на џез-оркестарот УМО. Тоа беше наедно и моја прва пријава на ваков тип натпревар и претставуваше едно прекрасно и исклучително позитивно искуство за мене. Секако, тоа дополнително ја валоризира вредноста на еден музички артист, особено кога станува збор за музика што во последните неколку години во Македонија доживува значителен развој. Особено кога станува збор за создавање и изведување нови музички дела, односно современа македонска џез-музика.

И домашната публика во континуитет ја вреднува вашата работа, а лани бевте прогласен за најдобар џез-музичар во Македонија. Дали врвниот џез кај нас е културен престиж или економски одржлива професија?

Според мене, џезот несомнено претставува културен престиж, како показател за уметничка зрелост на едно општество и како сцена на која се негуваат поинакви уметнички стандарди. Публиката што го следи е посветена и информирана и, наедно, претставува најголема поддршка и инспирација за самите уметници. Но, кога станува збор за економска одржливост, реалноста е значително посурова. Иако моментално сум вработен во македонскиот Национален џез-оркестар, повеќе од десет години работев како самостоен уметник. Од таа перспектива, воопшто не е лесно да се функционира исклучиво од џез-музиката. Таа дејност во реалноста најчесто е проследена со повеќе активности, како што се: настапи, педагогија, авторска работа, институционално поддржани проекти, ангажмани надвор од земјата итн. Сепак, токму тие уметнички врвови кон кои континуирано се стремиме претставуваат основа врз која би можело да се гради посериозна културна политика - доколку постои јасна стратегија и разбирање дека џезот не е луксуз, туку инвестиција во долгорочен културен капитал.

Спасовски: „Lioness“ е композиција инспирирана и посветена на лавицата, симбол на сила, храброст и достоинство, која наедно претставува и метафора за жената. Делото ги прикажува нејзината карактерна цврстина, внатрешна енергија и природна лидерска улога, но и елегантноста што постои зад силната надворешност / Фото: Огнен Ацевски

 

Од што се заработува најмногу?

Пред неколку месеци специјални гости на Националниот џез-оркестар беа светски познатите „Јелоуџекетс“ (Yellowjackets). Еден од нивните клучни членови е Боб Минцер - музичар со исклучително богата и респектабилна биографија, кој со децении соработувал со најголемите џез-оркестри во светот. Имав чест лично да разговарам со него токму на темата за современата позиција на џез-авторот и изведувачот. Му напоменав дека ми е особено драго што го гледам активен на повеќе различни фронтови: како саксофонист, аранжер, композитор и диригент, ангажиран со некои од најзначајните светски оркестри. Неговиот одговор беше многу јасен и искрен: токму таа разновидност на улоги и континуирана активност на повеќе полиња е единствениот реален начин еден џез-музичар денес да остане релевантен, да се развива уметнички и, наедно, да обезбеди достоинствен живот од својата професија. Сите овие дејности се активираат во различни периоди и бараат континуирана и долгорочна посветеност. Економската придобивка од нив не може да биде константна, туку постојано варира во зависност од контекстот, ангажманите и пазарните услови. Во исто време, овие дејности се меѓусебно тесно поврзани и се надополнуваат, поради што е тешко, а и нереално, да се издвојува една единствена област како најпрофитабилна. Она што со сигурност може да се тврди е дека, во моменталните услови во Македонија, живеење исклучиво од авторски права, поради низа структурни и системски причини, е практично невозможно.

Дали сте веќе во процес на создавање нов материјал?

Континуирано работам на создавање нова музика, како за моето пијано трио, така и за помали ансамбли и за биг бенд. Тоа е процес во кој навистина уживам и кој претставува суштински дел од мојата уметничка практика.