Работа оддома, па преместување во САД: Функционира и на Балканот

Американскиот сон никогаш не бил поскап, а патот до него никогаш не бил толку подложен на строги контроли. Откако Доналд Трамп во септември 2025 година воведе услов за одредени нови визи H-1B (за кандидати што се надвор од САД) да се приложат и уплатат 100.000 долари, работодавците ја добија пораката дека влезот на глобалните таленти повеќе не е само прашање на документи туку и на буџет.

Пазарот одговори прагматично, работата од далечина повеќе не е само алтернатива за канцелариите туку и филтер за потенцијална релокација на други пазари, како што е Америка. Компаниите сè почесто го користат Балканот како полигон за тестирање на компатибилноста. Довербата се гради на далечина, а скапите визни процедури почнуваат дури откако ќе се покаже дека кандидатот испорачува и дека ризикот од лошо вработување е сведен на минимум.

Како изгледа во практика процесот на издавање виза

На тој крстопат меѓу работата од далечина и имиграцијата се наоѓа „Мигрејт Мејт“ (Migrate Mate), платформа  од Њујорк што ги поврзува вработувањето, работата на далечина и визните процеси.

„Мигрејт Мејт“ денес има повеќе од 30.000 корисници од над 100 земји, а покрај работни места со визна поддршка, во својата база има и околу 40.000 огласи за работа од далечина, вклучувајќи приближно 6.600 позиции за софтверски инженери. Компанијата во првата рунда на финансирање собра три милиони долари, а следната фаза на развој е насочена кон дигитализација и поевтинување на визните процедури.

Според зборовите на основачот и извршен директор Михаил Божиќ, компаниите сè повеќе се оддалечуваат од визите H-1B и се насочуваат кон пофлексибилни опции. „Гледаме јасно поместување кон алтернативни визи.  Компаниите сè почесто ги користат визите J-1 и O-1, бидејќи се побрзи, пофлексибилни и финансиски поодржливи од моделот H-1B“, вели Божиќ, но токму тука започнува реалноста, која често се губи во приказната за „флексибилноста“.

Визата O-1 не е универзална алтернатива, туку опција за мал број луѓе. Американската имиграциска служба ја дефинира O-1 како виза за лица со „исклучителни способности“ и бара доказ за „трајно национално или меѓународно признание“ преку строги критериуми. Со други зборови: за просечен софтверски инженер, O-1 често е недостижна, па моделот според кој лицето прво работи од далечина, па потоа добива можност за преселба (remote-to-relocate) во практика зависи од тоа дали кандидатот навистина може да изгради профил што го минува тој праг.

Слични ограничувања постојат и кај J-1: некои од учесниците потпаѓаат под правилото 212(e), обврска за двегодишен физички престој во матичната земја по програмата, освен ако не се добие изземање (waiver). Тоа значи дека J-1 може да биде брз влез, но не и сигурен мост кон H-1B, зелена карта или долгорочен останок.

Сепак, J-1 отвора можност кога лицето е физички во Америка и со специјализирана адвокатска помош полесно да ја достигне визата O-1 и да ги исполни сите ригорозни услови, а таквите услуги чинат меѓу 15 и 25 илјади долари. Затоа моделот „работа од далечина, па преместување“ сè почесто се сведува на ладна математика на трошоците: работата од далечина како пробен рок пред компанијата воопшто да разгледа дали кандидатот спаѓа во малиот круг на оние за кои вреди да се почне сложениот и скап процес.

Балканот работи оддома -  но зошто го има малку во визните бази?

Во Хрватска во 2023 година 4,8 проценти од вработените работеле оддома, додека во Словенија тој удел бил 6,4 проценти (со поголем процент на оние што повремено работат оддома), според „Евростат“. Во Србија, според податоците од Анкетата за работна сила за 2024 година, оддома работеле 219.100 вработени, што покажува дека инфраструктурата и навиките постојат. Но кога се преминува од „работам на далечина“ во „одам кон преместување“, Балканот во базата на Божиќ останува речиси невидлив: околу 0,4 проценти од корисниците доаѓаат од регионот, што е статистичка маргина.

Прашањето е – зошто?

Сите овие причини објаснуваат зошто „прво работа од далечина, а потоа виза“ е рационален избор.

„Работа од далечина, па преместување“ е реален модел – само многу поселективен отколку што звучи, бидејќи на крајот се сведува на две работи: кој навистина може да го помине визниот праг и дали за фирмата е финансиски рационално да го плати тој праг.