Кога работниот ден нема крај - која е скриената цена на работа од далечина

Работата оддома, која стана нешто сосема нормално по ковид-пандемијата што ја донесе како нужност за голем дел од вработените, долго време се промовираше како симбол на флексибилност, подобар баланс и поголема автономија. Но, искуствата на некои професионалци кои со месеци, па и со години работат од далечина, покажуваат поинаква слика: работниот ден станува подолг, границите меѓу приватното и професионалното се намалуваат, а чувството на постојана достапност станува новата норма. Анкета што ја спроведов меѓу вработени кои работат од далечина, дел од нив повеќе од една година, а некои и повеќе од три години, укажува дека првичниот ентузијазам, „супер, ќе работам од дома по пижами“ постепено се претвора во хроничен замор, психолошка напнатост и чувство дека домот се претвора во канцеларија која е постојано отворена.

Психолозите предупредуваат дека овие промени не се индивидуален проблем, туку последица од модел на работа кој, без јасни правила и граници, може да има сериозни последици врз менталното здравје.

Bloomberg

Искуствата се менуваат со времето

Одговорите на испитаниците во анкетата што ја спроведов покажуваат дека искуството со работа од далечина не е исто кај сите и значително се менува со текот на времето.

Кои се најголемите предизвици кога работите од дома?

Кај вработените кои релативно кратко време работат од дома, првичните предизвици најчесто се поврзани со губење на јасните граници меѓу работното и приватното време.

„Еден од најголемите предизвици е тоа што на почетокот сакаш да се докажеш како навистина вреден и посветен работник, па самиот не си поставуваш јасна граница меѓу почетокот и крајот на работното време. Поради природата на задачите, постојано сум ‘во приправност’ и цел ден го следам телефонот или лаптопот да не стигне некоја итна обврска. Како изминуваат месеците, тоа создава чувство на постојан притисок, дури и за време на викендите, бидејќи нема вистински момент кога можам да се исклучам. Дополнителен предизвик е недостатокот на физичка активност, често нема време ни за кратко истегнување, што негативно се одразува и физички и психолошки. Поради силното чувство постојано да бидам достапен, дури и кога одам на вежбање, однапред најавувам дека нема да бидам онлајн барем 3 часа“.

Социјалната изолација и недостатокот од непосредна човечка комуникација со колеги само го засилува чувството на оптовареност. Иако работата од далечина има свои предности, постојаната достапност е навистина исцрпувачка.“

Како долгорочната работа од далечина го менува доживувањето на домот?

Кај оние што со години работат од далечина, сѐ почесто домот престанува да се доживува како простор за одмор и раздвојување од работата.

„Кога работам од дома, понекогаш имам чувство дека живеам во канцеларија што никогаш не се затвора. Домашните обврски постојано ги оставам за „подоцна“, а тоа подоцна обично значи доцна навечер. Многу често се случува и работодавците, односно, менаџерите да бараат: ‘кога веќе ти е отворен компјутерот, погледни уште ова, заврши уште она’ и тоа не секога, но често по официјално завршеното работно време. А ако целосно се исклучам, веднаш се појавува чувство на вина, како да не сум доволно посветен и сериозен работник.“.

Колку често чувствувате вина дека не сте доволно продуктивни?

• Никогаш
• Ретко
• Повремено
• Често
• Речиси секојдневно

 

На ова прашање најчестите одговори се „повремено“ и „често“. Анкетираните често чувствуваат вина дека не се доволно продуктивни. Дел од оваа вина, како што појаснуваат, потекнува од фактот што при работа на далечина „не се гледа“ колку навистина се вложуваат во работата, нема присутност во канцеларија, нема сведоци на трудот, ниту на часовите поминати зад екранот. Многумина велат дека токму таа невидливост создава притисок постојано да докажуваат дека работат, за никој да не помисли дека се опуштаат, одложуваат задачи или се занимаваат со нешто друго. Така, и кога реално се продуктивни, останува потиснато чувство дека можеби не изгледа така и дека секогаш треба уште малку повеќе.

Дали во изминатиот период почувствувавте некој од следниве симптоми?

• Анксиозност
• Намалена концентрација / „brain fog“
• Раздразливост
• Пад на расположение
• Нарушен сон
• Телесна напнатост / болки

 

Голем дел од испитаниците што работат на далечина признаваат дека во последниот период почувствувале сериозни психолошки и физички последици од ваквиот начин на работа. Најчесто наведувани одговори се анксиозност, намалена концентрација и чувство на „brain fog“, зголемена раздразливост и пад на расположението. Дел од нив пријавуваат и нарушен сон, особено оние кои работат со тимови во различни временски зони и имаат сменети работни навики, како и постојана телесна напнатост и болки, што дополнително го зголемува заморот и чувството на оптовареност.

Bloomberg

Работата од далечина станува сѐ почеста причина за барање психолошка поддршка

Психологот Калина Тодоровска, за „Блумберг Адрија“ објаснува дека и во Македонија има сѐ повеќе вработени кои работат од далечина и бараат психолошка помош преку платформата Разговор.мк, каде што може да се закаже разговор со психолог, нагласувајќи дека истражувањата во последните неколку години покажуваат дека ова е тренд што станува сè почест.

Според неа, причините најчесто се повторуваат: чувството на постојана достапност, губењето на јасни рамки во текот на денот и изолацијата која, со време, станува психолошки исцрпувачка. Работата од далечина носи флексибилност, но кај многумина значи и повисок степен на стрес.

„Најчестите први симптоми се пад на концентрацијата, раздразливост и хроничен замор. Потоа следуваат нарушен сон, намалена мотивација и чувство дека работните и приватните обврски „се слеваат една во друга“. Симптомите се појавуваат суптилно, но со тек на време се засилуваат.

Освен тоа, истражувања покажуваат дека дисбалансот помеѓу природниот биолошки ритам на телото (циркадниот ритам) и работните часови може да има директни последици врз спиењето и менталното здравје. Сè повеќе студии укажуваат дека луѓето чиј работен распоред се распоредува по различни временски зони ,на пример, кога треба да присуствуваат на состаноци рано наутро или доцна навечер заради тимови во други делови на светот, честопати имаат нарушени ритми на спиење и зголемено чувство на напнатост и замор. Истражување од 2024/2025 година покажува дека работата од далечина и хибридната работа често се поврзани со нарушени навики во спиењето, доцна легнување, односно заспивање во раните утрински часови, што практично целосно ја нарушува рамнотежата меѓу денот и ноќта.

Тодоровска потврдува дека често се јавува и парадоксот: повеќе пари – полошо чувство. Финансиската добивка не го намалува притисокот од постојаната активност, изолацијата и мешањето на приватниот и работниот простор.

„Кога домот станува работно место, финансискиот раст не секогаш носи благосостојба, напротив, често доаѓа до внатрешна празнина и замор. Изолацијата ја ослабува мотивацијата и ја зголемува анксиозноста Малите социјални моменти: кратка шега, разговор или кафе-пауза имаат силен ефект врз намалување на стресот. Кога ќе исчезнат, работниот ден психички се доживува многу потешко“.

Тодоровска вели дека кај многумина се појавува и состојба на постојана напнатост. Мозокот престанува да го препознава домот како место за одмор и се активира „работен аларм“. „Во пракса често гледаме луѓе кои велат дека не можат да се исклучат од работа иако се дома, а роковите дополнително го зголемуваат притисокот,“ додава таа.

Иако од страна изгледа полесно, голем дел од работниците реално работат повеќе отколку кога биле во канцеларија.

„Кога не постои јасна граница меѓу почетокот и крајот на работниот ден, лесно се влегува во циклус на прекумерна работа. Потоа се јавува вина дури и кога човек ќе се одмори,“ вели психологот.

Недостатокот на секојдневно движење исто така има психолошка цена. Патот до работа и назад претставува природен психолошки премин меѓу работата и приватниот живот. Кога ќе исчезне, границите се бришат, телото има помалку активност, а тоа води кон замор и поголема психолошка напнатост.

Сепак, Тодоровска нагласува дека има начини за намалување на последиците. Според неа, важно е да се постават јасни времиња за почеток и крај на работниот ден, да постои издвоен простор за работа во домот колку и да е мал, и редовно да се прават кратки паузи и движење. Корисно е и одржувањето социјални контакти, дури и виртуелни, како и воведување вечерни ритуали кои симболично означуваат дека работниот ден завршил, односно помалку екрани, промена на амбиентот или кратка прошетка.