Индикаторот на Бафет: Американските акции на историски максимум, регионот Адрија нуди можности

Постојат илјадници показатели што аналитичарите и инвеститорите ги користат за да проценат дали пазарот е скап или евтин - почнувајќи од односот цена/заработка (P/E) и приносите на обврзниците, па сè до технички осцилатори и анкети за сентимент. Но само еден од нив добил име по човек кој никогаш официјално не го патентирал, а сепак целиот финансиски свет го нарекува по неговото име.

 

Индикаторот на Бафет, или поточно кажано, односот меѓу вкупната пазарна капитализација и бруто домашниот производ, претставува многу едноставна, а во исто време и моќна алатка за долгорочна процена на вредноста на пазарот. Кога ќе видите каде се наоѓа токму сега, ќе разберете зошто финансиската јавност го следи со сè поголемо внимание.“

Кој и зошто го измисли овој показател?

Во декември 2001 година, во време кога дот-ком балонот веќе почна да спласнува, Ворен Бафет во списанието „Форчн“ (Fortune) објави текст кој му даде на финансискиот свет нова алатка за размислување. Текстот беше адаптација на говор што го одржа неколку месеци порано на ексклузивниот собир „Ален енд ко“ (Allen & Co.) во Сан Вали, пред публика составена од директори на најголемите светски компании.

Во тој текст, Бафет прикажа графикон што опфаќаше 80 години историја со вкупната вредност на сите јавно тргувани хартии од вредност во САД во однос на БДП. Заклучокот од неговото набљудување беше дека кога пазарната капитализација драматично ја надминува големината на економијата што ја генерира, нешто мора да попушти.

„Ако односот се приближи до 200 проценти, како што беше во 1999 и делумно во 2000 - си играте со оган.“, напиша Ворен Бафет во „Форчн“ во 2001.

Што е точно индикаторот на Бафет и како се пресметува?

Формулата е многу едноставна и се изразува како количник на вкупната пазарна капитализација и БДП, помножен со 100.

Во американски контекст, за вкупната пазарна капитализација најчесто се користи индексот Wilshire 5000, кој ги опфаќа практично сите јавно листани компании во САД - повеќе од 3.000. Во именителот стои БДП, кој го претставува вкупниот економски аутпут на државата во даден период.

Ова покажува дека пазарот на акции, во суштина, е дисконтна вредност на идните профити на компаниите. А профитите на компаниите долгорочно не можат да растат побрзо од самата економија што ги генерира. Ако пазарната капитализација почне драматично да го надминува БДП, тоа значи дека инвеститорите плаќаат премија што ги надминува реалните економски темели - што станува класичен показател за претстојна корекција.

Како се толкува - прагови и што значат тие?

Општо прифатената референтна рамка за читање на индикаторот изгледа вака:

Како индикаторот ги „предвидуваше“ кризите - историски контекст

Силата на индикаторот на Бафет лежи во неговата долгорочна предвидувачка моќ. Студија на двајца европски академици од мај 2022 година покажа дека овој показател објаснува во просек 83 проценти од варијацијата на десетгодишните приноси на акциите во 14 развиени пазарни економии, што го прави еден од најточните долгорочни показатели за вреднување.

Да погледнеме како изгледал индикаторот во клучни историски моменти:

Индикаторот на Бафет и во претходните циклуси достигнувал покачени нивоа непосредно пред големи пазарни корекции. На врвот на дот-ком балонот во 2000 година и за време на постпандемискиот раст во 2021 година, индикаторот сигнализираше дека акциите достигнале екстремно високи валуации, додека и во 2007 година беше над својот долгорочен просек непосредно пред глобалната финансиска криза. Денес овој показател повторно се наоѓа на историски максимум, што сугерира дека американските акции и понатаму се меѓу најскапите во модерната историја и дека инвеститорите треба да бидат претпазливи, особено доколку дојде до забавување на економскиот раст или раст на каматните стапки.

Каде сме денес и што зборуваат потезите на „Бекшир Хатавеј“

Сегашното ниво на индикаторот на Бафет за САД изнесува околу 230 проценти, што е приближно 2,3 пати над историскиот просек и го сместува во категоријата „силно преценето“. Тоа ниво е видено само двапати претходно: за време на дот-ком лудилото во 1999–2000 година и накратко за време на пандемијата во 2021 година.

Сепак, можеби уште поубедливо од самиот број е тоа што Ворен Бафет прави со сопствените пари. Од средината на 2024 година, „Бекшир Хатавеј“ беше нето-продавач на акции - ги намали позициите во „Епл“ и „Банката на Америка“, а готовинските резерви пораснаа од околу 130 милијарди на 400 милијарди долари на почетокот од 2026 година. Бафет никогаш експлицитно не изјавил дека смета пазарот за преценет, но ваквиот потег јасно го покажува неговиот став.

Она што е важно да се нагласи е дека „преценето“ не значи исто што и „ќе се урне утре“. Индикаторот беше над 200 проценти во 2021 година, а пазарот продолжи да расте уште неколку месеци. Но историјата покажува дека високите нивоа корелираат со послаби долгорочни приноси, што значи дека падот може да следува брзо, имајќи ја предвид моменталната геополитичка слика и стравот дали вештачката интелигенција има сила да продолжи да ги турка пазарните индекси.

Индикаторот на Бафет во регионот Адрија - што ни кажуваат нашите бројки

Додека американскиот индикатор е во екстремна зона, пазарите во регионот Адрија нудат целосно поинаква слика.

 

Овие бројки на прв поглед изгледаат многу привлечни, бидејќи сите регионални пазари според индикаторот на Бафет се драматично потценети во однос на САД. Сепак, тука доаѓаме до клучното ограничување на индикаторот кога се применува надвор од развиените пазари.

Нискиот индикатор во регионот не е примарно сигнал дека акциите се евтини во апсолутна смисла, туку дека пазарите на капитал и понатаму се недоволно развиени и плитки во однос на големината на економијата. Србија, Хрватска или БиХ имаат мал број листани компании, низок степен на институционално учество и ограничен дневен промет. Тоа директно се одразува на нискиот однос, не затоа што фундаментите се извонредни, туку затоа што самиот пазарен екосистем е во развој.

Со други зборови, тоа значи дека потенцијалот за раст е присутен и реален, но ризикот од неликвидност мора да биде во прв план на секое инвестициско размислување. Да се купи евтина акција е лесно, но да се продаде во вистински момент на пазар што нема ликвидност може да биде далеку потежок предизвик.

Што не гледа индикаторот - критики и ограничувања

Ниту еден показател не е сеопфатен, па така и индикаторот на Бафет има јасно дефинирани слепи точки што секој инвеститор мора да ги земе предвид.

Иако индикаторот на Бафет денес покажува дека американските акции се историски многу скапи, важно е да се разбере дека постојат структурни причини поради кои неговото „нормално“ ниво е повисоко отколку во минатото.

Првата причина се каматните стапки. Ворен Бафет често истакнувал дека каматните стапки делуваат врз вредноста на финансиските средства како гравитација. Кога стапките се ниски, инвеститорите се подготвени да платат повеќе за идните профити на компаниите, што природно ја подига валуацијата на акциите и самиот индикатор.

Вториот важен фактор е глобалната природа на најголемите американски компании. Додека американскиот БДП ја мери економската активност внатре во САД, компаниите како „Епл“, „Мајкрософт“ и „Алфабет“ голем дел од приходите остваруваат во странство. Тие приходи не влегуваат во американскиот БДП, но се одразуваат во нивната пазарна капитализација, што структурно го подига индикаторот.

Третата причина е растот на корпоративната профитабилност по 2009 година. Доминацијата на технолошките компании со високи профитни маржи му овозможи на американскиот корпоративен сектор да остварува значително поголеми профити отколку во претходните децении.

 

Поради сè ова, индикаторот на Бафет е најкорисен како алатка за процена на долгорочниот ризик и очекуваните приноси, но не е сигурен инструмент за прецизно утврдување на моментот кога ќе дојде до пазарна корекција. Пазарот може да остане скап многу подолго отколку што инвеститорите очекуваат.“

Што значи тоа за вас како инвеститори?

Индикаторот на Бафет не е кристална топка и никогаш не бил замислен како таков, но е еден од ретките показатели кој, гледано долгорочно, доследно дава смислени сигнали за тоа во која фаза од валуацискиот циклус се наоѓаме.

Кога индикаторот е висок, историјата покажува дека приносите од акциите во наредните 10 години во просек се послаби, а просторот за разочарување е поголем. Кога е низок, важи спротивното. При тест на стратегија заснована на овој индикатор за периодот 1985–2019, резултатите покажуваат годишен принос од 10,5 проценти наспроти 9,5 проценти кај показателот со пониска волатилност.

Конкретно, тоа не значи дека треба во паника да се продаваат акции штом индикаторот ќе ја надмине границата од 150 проценти, ниту дека треба слепо да се купува само затоа што е под 80 проценти. Тоа значи дека висок индикатор треба да ве наведе на попретпазлив пристап - да барате компании со реална конкурентска предност, да избегнувате плаќање премија за „приказни за раст“ и да градите готовински резерви што ви даваат флексибилност кога пазарот конечно ќе се коригира.

Во регионот Адрија, приказната е поинаква, бидејќи нискиот индикатор ја одразува недоволната развиеност на пазарите, а не нужно длабока потценетост на компаниите. Потенцијал за раст постои, но со свест за ризикот од неликвидност кој е сосема реален.

Индикаторот на Бафет, сам по себе, не го кажува точниот момент за влез, но сепак треба да се земе предвид бидејќи може да даде поширока слика и да ја одреди цената по која влегувате - дали е преценета или потценета - што секогаш е важен фактор за долгорочен успех.