Подем на Централна Азија: Од егзотичен пазар до инвестициска дестинација

Од нашата последна анализа на пазарите на Централна Азија (Зошто Казахастан и Узбекистан се нови ѕвезди на пазарот на капитал? | Блумберг Адрија), објавена во март, казахстанскиот индекс порасна за нешто повеќе од четири проценти, додека узбекистанскиот UCI се зголеми за повеќе од двојно, со раст од дури 101 проценти. Во меѓувреме, регионот се врати во центарот на глобалното внимание по самитот на Шангајската организација за соработка (SCO) во главниот град на Киргистан, Бишкек, на кој се собраа лидерите на најголемите евроазиски економии, вклучувајќи ги Кина, Русија, Индија, Казахстан и Узбекистан.

Покрај геополитиката и безбедноста, важен дел од дискусијата беше поврзан со трговијата, инвестициите, енергијата и развојот на транспортните коридори. Но, порастот на берзанските индекси е само дел од приказната: неколку клучни настани во меѓувреме дополнително ја зајакнаа тезата дека Централна Азија заслужува сериозно место на мапата на глобалните инвеститори.

Казахстан продолжува да се наметнува како неоспорен лидер во регионот, но сликата станува сè посложена. Земјата со речиси 21 милион жители продолжува да балансира помеѓу Русија, Кина и Западот, а оваа рамнотежа носи опипливи економски придобивки. Затворањето на Ормускиот Теснец поради ескалацијата на конфликтот меѓу САД и Иран го забрза интересот за алтернативни енергетски коридори, а казахстанскиот „Среден коридор“ (транзитна рута што ја поврзува Кина со Европа преку Казахстан и Каспиското Море) бележи петкратно зголемување на сообраќајот во последните седум години. ММФ предвидува дека БДП на Казахстан ќе порасне за 4,6 проценти во 2026 година и 4,4 проценти во 2027 година: солидни, но не и спектакуларни бројки за пазар во развој. Но, стабилноста и институционалната зрелост се исто толку важни тука како и самиот раст.

Она што го издвојува Казахстан е неговата дигитална трансформација. Земјата е рангирана на 24-то место на Индексот за е-влада на ОН, дигитализирала голем дел од своите јавни услуги и ја прогласила вештачката интелигенција за национален приоритет. „Астана Хаб“, иновативен кампус сместен во зградите на поранешниот Експо 2017, е дом на повеќе од 2.000 стартапи, од кои една четвртина се странски компании привлечени од нулта корпоративниот данок и пристапот до евтина енергија од само 2,5 центи за киловат-час (просекот во ЕУ е 18,3 центи/kWh). Казахстан се обидува да изгради позиција како регионална технолошка сила и полека успева.

Сепак, ризиците не се занемарливи. Корупцијата останува системски проблем, земјата е на 96-то место во индексот на „Транспаренси Интернешнл“, а високите каматни стапки од 18 проценти, коишто се последица на инфлацијата што е тешко да се смири, ги отежнуваат инвестициите.

Од нашата прва статија, Узбекистан премина од „интересна приказна“ во конкретна пазарна трансакција. Узбекистанскиот државен фонд УзНИФ (UzNIF), за чијашто ИПО пишувавме детално (Зошто глобални гиганти застанаа зад историското ИПО на државниот фонд на Узбекистан? | Блумберг Адрија), успешно ги котираше GDR-ите на Лондонската берза (раст од речиси 46 проценти од котирањето) и акциите на Ташкентската берза во петтиот месец од 2026 година, со вреднување од 1,95 милијарди долари, што претставува попуст од околу 20 проценти во споредба со проценетата нето вредност на активата. Големи фондови како што се „Блекрок“ и „Френклин Рисорсес“ се обврзаа однапред да запишат акции во вредност од 300 милиони долари, што потврди дека меѓународниот капитал повеќе не го третира Узбикистан како егзотичен облог, туку како сериозна инвестициска дестинација.

Макроекономската слика останува уверлива. Узбекистан забележа раст на БДП од 8,5 проценти во првата половина од 2026 година, а централната банка ја ревидираше својата годишна прогноза нагоре на 7,5 до 8 проценти. ММФ проектира раст од 6,5 проценти во 2026 година и 5,9 проценти во 2027 година: ова се стапките на раст што Кина ги имаше пред седум до осум години. Инфлацијата  забави на 6,4 проценти на годишно ниво во јули, приближувајќи се до целта од 5 проценти на централната банка, а гувернерот Ишметов сигнализираше можност за прво намалување на каматната стапка оваа година. Доколку тоа се случи, тоа би бил силен поттик за понатамошен раст на пазарот на капитал.

 

Индексот UCI на Ташкентската берза порасна за речиси 170 проценти од почетокот на годината, но ИПО-то на УзНИФ не е крај на приказната, туку само почеток. Шест компании во портфолиото на фондот, вклучувајќи ги „Узбекистан Ервјес“ (Uzbekistan Airways), „Узбектелеком“ (Uzbektelecom) и „Узбекхидроенерго“ (Uzbekhydroenergo), се закажани за свои котации во следните две години. Зад сето тоа стои претседателски декрет со кој се утврдува распоредот за идните јавни понуди. Успехот на УзНИФ ќе биде клучен сигнал за тоа дали државата ќе продолжи со приватизацијата на највредните компании: оние што рударат злато, бакар и ураниум.

Според проекциите на ММФ, сите земји од Централна Азија бележат солидни стапки на раст: Киргистан 6,1 процент, Таџикистан 6 проценти, Узбекистан 6,5 проценти во 2026 година. Централна Азија како целина расте побрзо од глобалниот просек, а бројките се повеќе се потврдуваат со реални пазарни трансакции, а не само со најави и планови.

Откако првпат пишувавме за оваа тема, приказната за Централна Азија доби поконкретна форма: ИПО-то на УзНИФ е реалност, а не само ветување, а дигиталната стратегија на Казахстан дава мерливи резултати како на пример првиот еднорог на земјата. Тоа не значи дека ризиците се исчезнати: корупцијата, високите каматни стапки и геополитичката зависност од Русија остануваат реални пречки коишто треба да се следат. Но, за инвеститорите кои пред една година се двоумеа поради недостаток на конкретни зделки, тој аргумент сега е послаб од кога било.