Зошто Казахастан и Узбекистан се нови ѕвезди на пазарот на капитал?

Додека глобалните инвеститори со децении се фокусирани на Москва како финансиски центар на Евроазија, воведувањето на сеопфатни санкции врз Русија во 2022 година предизвика тектонски поместување кои неочекувано го забрзаа созревањето на пазарите на капитал во нејзиното непосредно соседство. Централноазиските земји, предводени од Казахстан и Узбекистан, престанаа да бидат само обични транзитни точки за енергетски производи и станаа активни архитекти на нов финансиски поредок. Со репозиционирање на своите берзи како клучни мостови меѓу Истокот и Западот, овие земји сега нудат алтернатива на инвеститорите кои бараат принос на периферните, но брзорастечки пазари.

Казахстан се појави како неоспорен лидер во регионот, што се докажува со фактот дека на 4 март 2026 година, петгодишниот поврат на Казахстанската берза (KASE) изнесуваше респектабилни 804 проценти, што претставува закрепнување од послабите перформанси од претходната година. Покрај солидните приноси, клучниот аргумент за инвеститорите се неговите исклучително привлечни вреднувања; моменталниот коефициент цена/заработка (P/E) на индексот KASE изнесува ниски  4,9, што во споредба со развиените пазари претставува исклучителна можност за влез со дисконтни цени.

Паралелно со традиционалниот пазар, во Казахстан постои и втора берза, Меѓународната берза Астана (AIX), која се обликува како клучен мост кон западниот капитал, работејќи според принципите на англиското општо право за да обезбеди максимална правна сигурност за странските инвеститори. AIX стана централно место за амбициозни иницијални јавни понуди (IPO) на државни гиганти, како што се успешните котации на националната авиокомпанија „Ер Астана“ и рударскиот гигант „Казатомпром“. Овој дуален берзански систем ѝ овозможува на земјата истовремено да ја одржува стабилноста на домашниот банкарски сектор на KASE и да привлекува големи меѓународни фондови на AIX, зацврстувајќи го статусот на Казахстан како најсофистицирана инвестициска дестинација во Централна Азија.

Узбекистан се профилира како клучна приказна за „закрепнување“ на Централна Азија, предводена од агресивните реформи на претседателот Мирзијоев, чија цел е да го удвои БДП на 200 милијарди долари до 2030 година. Дека трансформацијата веќе се исплатува, потврдуваат податоците од Ташкентската берза (UZSE), каде што едногодишниот принос на индексот UCI изнесуваше импресивни 33 проценти. Државата го модернизира пазарот на капитал со воведување на можноста за двојно котирање на домашни и странски берзи и издавање обврзници во странски валути, со што планира да привлече инвестиции од најмалку една милијарда долари во секторот на акции. Пазарните реформи ги управуваат и експерти од „Франклин Темплтон“, применувајќи го успешниот романски модел (Fondul Proprietatea) на национален инвестициски фонд (UzNIF). Овој ангажман директно обезбедува институционален кредибилитет и привлекува глобален капитал со огледување на докажана стратегија за приватизација. Додека се подготвуваат големи првични јавни понуди, како онаа за Националниот инвестициски фонд (UzNIF) во Лондон и Ташкент, државата дополнително ја зајакнува својата позиција преку стратешко управување со ресурсите.

 

Како еден од водечките светски производители, Узбекистан го суспендираше извозот на злато поради историски високите цени и глобалната нестабилност, што резултираше со скок на резервите на злато на 65 милијарди долари. Оваа комбинација од отворање на пазарот и силна база на суровини, во време кога конфликтот на Блискиот Исток врши притисок врз глобалната инфлација, го позиционира Узбекистан како привлечна алтернатива на традиционалните пазари во развој. Иако Казахстан и Узбекистан се лидери, остатокот од регионот нуди значаен потенцијал преку специфични економски трансформации. Киргистан силно се позиционира како клучен транзитен центар, користејќи ја својата стратешка локација за олеснување на трговијата меѓу Европа и Русија. Благодарение на својата улога како логистички „центар“, Киргистан забележа рекордно зголемување на извозот, што директно го забрза полнењето на државниот буџет и економската активност. Таџикистан и Туркменистан максимално ги искористуваат своите енергетски и рударски ресурси. Сите земји во регионот очекуваат силен и континуиран раст на БДП во наредните години, што треба да стане клучен двигател на нивните берзи во иднина преку зголемена ликвидност и раст на корпоративните профити. За инвеститорите кои бараат високи приноси на сè уште „неоткриени“ пазари, овој брз макроекономски раст обезбедува силна основа за позитивно поместување во вреднувањата на акциите.

Како заклучок, Централна Азија повеќе не е само „руска периферија“, туку регион кој научил да капитализира од глобалните нарушувања, претворајќи ги санкциите кон својот сосед во катализатор за сопствениот развој. Централноазиските пазари денес нудат ретка комбинација од суровинско богатство и макроекономска експанзија, профитирајќи од новата улога на регионот како неопходен трговски коридор помеѓу Истокот и Западот.