Зошто глобални гиганти застанаа зад историското ИПО на државниот фонд на Узбекистан?

Узбекистан, земја со речиси 38 милиони жители, сместена во срцето на Централна Азија, со години е во процес на интензивна економска и институционална трансформација. Узбекистанската економија бележи високи стапки на раст, со проекции за раст на БДП од 6,8 проценти во 2026 година и 6 проценти во 2027 година. Во средината на април 2026 година узбекистанскиот државен фонд, попознат по кратенката UzNIF, ја потврди својата намера да излезе на берза, истовремено на Лондонската и Ташкентската берза. Ова е прво меѓународно котирање на акции на узбекистански субјект, што ја прави оваа иницијална јавна понуда (ИПО) историски настан не само за државниот фонд туку и за целата централноазиска финансиска сцена.

UzNIF е основан со претседателски декрет од 27 август 2024 година и формално е регистриран како акционерско друштво во декември истата година. Единствен сопственик или продавач на акции во ова ИПО е Министерството за економија и финансии на Република Узбекистан. Фондот е управуван од сигурна меѓународна инвестициска компанија: „Франклин Темплтон“. Како што детално опишавме во нашата претходна анализа на пазарите во Централна Азија (Барате високи приноси и атрактивни вреднувања? Обрнете внимание на пазарите во Централна Азија), „Франклин Темплтон“ применува пристап кон UzNIF базиран на неговото успешно искуство во управувањето со романскиот фонд „Фондул проприетатеа“ (Fondul Proprietatea), во кој професионален надворешен менаџер презема портфолио на државни претпријатија, воведува корпоративна дисциплина и постепено ги води кон пазарот на капитал. „Франклин Темплтон“ ја презеде функцијата повереник на UzNIF во мај 2025 година, а сите управувачки овластувања формално му беа префрлени во август истата година.

Портфолиото на UzNIF се состои од малцински удели, кои се движат помеѓу 25 и 40 проценти, во 13 узбекистански државни претпријатија од различни сектори на економијата. Според независни процени од една од компаниите од „Биг фор“ (Big four), вкупната нето-вредност на активата (NAV) на портфолиото изнесувала 2,44 милијарди американски долари на 31 декември 2025 година. Најголем дел од оваа вредност држи транспортниот сектор со 32,4 проценти, по што следуваат енергетиката со 19,1 процент, телекомуникациите со 15,2 проценти, комуналните услуги со 14,9 проценти и банкарството со 13,4 проценти.

Иницијалната јавна понуда е организирана во две одделни транши. Првата, наменета за домашни и регионални инвеститори, ќе се одржи на берзата во Ташкент преку продажба на обични акции. Втората транша, наменета за меѓународни институционални инвеститори надвор од Узбекистан, ќе се одвива на Лондонската берза преку таканаречени GDR (Global Depositary Receipts - депозитарни потврди); финансиски инструмент што овозможува инвестирање во акции преку сертификати што се тргуваат на странска берза без потреба од директен пристап до локалниот пазар.

Според најновите достапни информации, почетната јавна понуда на узбекистанскиот суверен фонд за богатство UzNIF е дополнително прецизирана. Фондот има за цел пазарна процена од приближно 1,95 милијарда американски долари, што претставува попуст од околу 20 проценти во споредба со претходно проценетата нето-вредност на активата од околу 2,4 милијарди американски долари. Со понудата се планира да се продадат приближно 30 проценти удели.

Цената на глобалните депозитарни потврди (GDR), кои ќе бидат котирани на Лондонската берза, е утврдена на 25 американски долари по инструмент, при што секој GDR претставува 64.700 акции. Почетокот на „условното“ тргување на Лондонската берза се очекува на 13 мај 2026 година.

Инаку, како дел од меѓународниот дел од понудата, посебно внимание беше посветено на „cornerstone agreements“ (темелни договори), каде што реномирани глобални фондови како што се „Блекрок“ (BlackRock), „Френклин рисорсес“ (Franklin Resources), „Редвил“ (Redwheel) и две трезорски компании на фондацијата „Ален и Џил Греј“ (Allan & Gill Gray) се обврзаа да се претплатат на GDR со вкупна вредност од приближно 300 милиони долари. Присуството на вакви реномирани институционални имиња во понудата е силен сигнал за доверба во узбекистанскиот економска наратив.

Берзата во Ташкент, каде што ќе се одвива домашниот дел од понудата, сама по себе е доказ за растечкиот узбекистански пазар на капитал. Индексот UCI, главниот берзански индекс во земјата, порасна од околу 640 поени во четвртиот месец од 2025 година на речиси 905 поени во истиот период од 2026 година, што е зголемување од речиси 42 проценти за само една година, што е силен контекстуален аргумент во корист на изборот на токму овој момент за историско ИПО.

 

Иницијалната јавна понуда на UzNIF не е само рутинска финансиска трансакција туку и симбол и потврда за длабоките реформи што Узбекистан ги спроведува во своите напори да стане препознатлив белег за меѓународните инвеститори. Двојното котирање на Лондонската и Ташкентската берза, поддршката од реномирани глобални инвестициски институции и експертското управување од страна на „Франклин Темплтон“ се јасни индикатори дека Узбекистан сериозно се стреми кон интеграција во глобалните текови на капитал, додека конечната цена на акциите се очекува кон средината на мај 2026 година. Без оглед на конечниот исход, самиот факт што централноазиска земја со ова ниво на амбиција и институционална поставеност влегува на меѓународните пазари на капитал зборува многу за темпото и насоката на реформите во Узбекистан, но и за растечката привлечност на регионот за глобалниот капитал.