Што е двојно котирање и какви се предностите и недостатоците на овој чекор?

Кога узбекистанскиот државен фонд УзНИФ (UzNIF) го објави своето истовремено котирање на берзите во Лондон и Ташкент (Зошто глобални гиганти застанаа зад историското ИПО на државниот фонд на Узбекистан? | Bloomberg Adria), многумина се прашуваа што точно значи тоа и зошто компанијата би избрала да котира на две берзи наместо на една. Одговорот лежи во концептот што финансиските експерти го нарекуваат „двојно котирање“ (dual listing); стратегија што е сè поприсутна денес кај компаниите што сакаат истовремено да допрат до домашни и меѓународни инвеститори.

„Двојно котирање“ значи ситуација во која акциите или поврзаните финансиски инструменти на една компанија се котираат и активно се тргуваат на две или повеќе берзи во различни земји. Компанијата мора да ги исполнува стандардите за известување, корпоративно управување и транспарентност на секоја берза на која е котирана, што е административно предизвикувачки, но им дава на инвеститорите високо ниво на заштита и доверба. Во пракса, инструментите што се тргуваат на различни берзи не мора да бидат идентични. Токму ова го гледаме во примерот на UzNIF: На Ташкентската берза ќе се тргуваат обични акции наменети за домашни инвеститори, додека на Лондонската берза ќе котираат GDR (глобални депозитарни потврди) што им овозможуваат на меѓународните институционални инвеститори да добијат изложеност на фондот без потреба од директен пристап до узбекистанскиот пазар на капитал.

Причините зошто компаниите избираат „двојно котирање“ се речиси секогаш стратешки. „Двојното котирање“ ја проширува базата на потенцијални инвеститори, а компанијата повеќе не е ограничена на инвеститори со пристап до еден локален пазар, туку станува достапна за глобален капитал. За компаниите од пазарите во развој, како што е UzNIF, котирањето на престижна меѓународна берза како што е Лондон, исто така, носи силен сигнал за кредибилитет. Во овој контекст, вреди да се истакне примерот на романскиот „Фондул Проприетатеа“ (Fondul Proprietatea), фонд чиј модел UzNIF директно го отсликува, кој, покрај домашната берза во Букурешт, котираше и GDR на Лондонската берза, што му овозможи пристап до меѓународен институционален капитал и значително ја подобри корпоративната култура во рамките на своите компании од портфолиото. Сепак, двојното котирање не е без свои предизвици. Повисоките регулаторни барања, повисоките трошоци за котирање и фрагментацијата на ликвидноста помеѓу двете берзи се реални недостатоци што секоја компанија мора да ги земе предвид пред да го преземе овој чекор.

Во регионот Адрија, најистакнатите примери за оваа стратегија доаѓаат од Словенија, каде што „Крка“ и НЛБ успешно ги искористија предностите на „двојното котирање“. „Крка“ одлучи да ги котира своите акции на Варшавската берза уште во 2012 година, првенствено поради полесниот пристап до меѓународни инвеститори и фактот дека Полска е еден од нејзините клучни пазари за продажба. Од друга страна, во 2018 година, НЛБ стана првата словенечка компанија на Лондонската берза, каде што обезбеди успешна ИПО (иницијална јавна понуда) преку GDR, привлекувајќи глобален институционален капитал што домашниот пазар не можеше сам да го апсорбира во тоа време. Во Хрватска, неодамна, во 2024 година, бевме сведоци на неуспешниот обид за ИПО на „Студенац“ на Загребската и Варшавската берза. Трансакцијата пропадна откако Европската банка за обнова и развој се откажа од планираното купување на значаен удел во последен момент, со што ја поткопа довербата на инвеститорите. (Знаеме зошто ИПО-то на „Студенац“ не успеа | Bloomberg Adria). Овој случај јасно покажува дека ИПО-то, особено во контекст на „двојно котирање“, воопшто не е едноставен процес и во голема мера зависи од голем број чувствителни пазарни и инвеститорски фактори.

 

„Двојното котирање“ е во крајна линија инструмент кој е многу повеќе од обичен административен чекор, тоа е сигнал до пазарната заедница дека компанијата или фондот прифаќа повисоко ниво на одговорност, транспарентност и корпоративна дисциплина. За компаниите од пазарите во развој, тоа често е првиот сериозен чекор кон интеграција во глобалните капитални текови. Цената на овој чекор се посложени процеси и повисоки административни трошоци, но за компании со доволна големина и амбиција, пресметката обично оди во прилог на котирањето.