text size
Лесно е да се аргументира дека американскиот пазар на акции се наоѓа на територија на балон. На крајот на краиштата, главните показатели упатуваат во иста насока:
Циклично приспособениот сооднос цена-добивка на Шилер: моментно изнесува 41, во споредба со долгорочниот просек од околу 17 и највисокото ниво од 44 во декември 1999 година.
Реалната премија за ризик кај акциите (очекуваниот дополнителен принос од поседување акции во однос на американските државни обврзници индексирани според инфлацијата): моментално изнесува околу 1,1 отсто, односно помалку од половина од просекот од 2010 година наваму.
Индикаторот на Бафет (соодносот меѓу пазарната капитализација во САД и БДП): моментално изнесува 240 отсто. Ворен Бафет изјави дека смета дека американскиот пазар на акции е преценет кога овој сооднос е над 100 отсто.
Се разбира, само затоа што нешто е балон не значи дека наскоро ќе пукне. Балоните често стануваат многу поголеми и траат подолго од очекуваното, бидејќи ширењето на балонот го одржува растот на инвестициите и профитот што првично довел до неговото создавање. Уверувањата на поддржувачите дополнително се зацврстуваат, додека скептиците ја губат увереноста и влијанието.
Сепак, постојат неколку причини поради кои овој балон веројатно ќе пукне пред крајот на 2027 година.
Прво, поволното влијание на инвестицискиот бум во вештачката интелигенција врз економската активност и добивката веројатно значително ќе ослабне во 2027 година. Причината е што за растот е важно колку се зголемуваат инвестициите, а не нивното ниво. Зголемувањето на инвестициите во 2026 година речиси сигурно ќе го достигне врвот. Нема доволно ресурси - градежни работници, капацитети за производство на електрична енергија или капацитети за производство на чипови - за инвестициите да се зголемат во ист обем и во 2027 година. Ниту, пак, доминантните хиперскаjлери веројатно ќе имаат доволно слободен паричен тек и капацитет во билансите за да одржат поголемо зголемување на инвестициите во 2027 година во споредба со 2026 година.
Акциите се скапи
Еден традиционален показател за вреднување на акциите предизвикува загриженост.
Извор: Robert Shiler
Второ, како што ќе забавува растот на инвестициската потрошувачка, ќе ослабне и растот на добивката на добавувачите на хиперскалерите, очекувањата за профитот ќе бидат пониски, а соодносите цена-добивка ќе се стеснат. Второ, како што ќе забавува растот на инвестициската потрошувачка, ќе ослабне и растот на добивката на добавувачите на хиперскалерите, очекувањата за профитот ќе бидат пониски, а соодносите цена-добивка ќе се стеснат. Добавувачите на „копачи и лопати“ ќе претрпат двоен удар - побавен раст на побарувачката и намалување на профитните маржи. Во фазата на раст, поголемата побарувачка води до повисоки профитни маржи кои ги поддржуваат вреднувањата на пазарот на акции. Во фазата на пад, изгледите за добивката брзо се влошуваат, бидејќи недостигот на побарувачка во однос на очекувањата дополнително се влошува со колапсот на профитните маржи.
Трето, како што инвестицискиот циклус ќе созрева, фокусот ќе се префрли на приносите што се очекува хиперскалерите да ги остварат од своите огромни инвестиции. Се сомневам дека на ВИ-хиперскелерите ќе им биде тешко да генерираат доволно приходи (два билиони долари или повеќе годишно) за да ги остварат приносите потребни за да се оправда капиталната база за ВИ, која веројатно ќе достигне пет билиони долари.
Во ист контекст, кредитирањето за финансирање центри за податоци и друга инфраструктура за ВИ ќе изгледа поризично како што расте изложеноста, а стапката на раст се намалува. Финансирањето на бумот станува сè повеќе меѓусебно поврзано и нетранспарентно. Со оглед на тоа што производителите на чипови како „Енвидија“ (Nvidia Corp.) им обезбедуваат финансирање на хиперскелерите за купување на чиповите потребни за нивните нови центри за податоци, се зголемува ризикот од негативна повратна спрега кога бумот ќе заврши.
Четврто, понудата на американски акции ќе се зголеми поради наглиот раст на иницијалните јавни понуди и продажбата на акции од инсајдери во компаниите по истекот на периодите во кои им е забрането да ги продаваат. Тоа би требало да изврши притисок врз вреднувањата на пазарот на акции.
Петто, макроекономското опкружување веројатно ќе стане попредизвикувачко. Реалните и номиналните долгорочни каматни стапки значително се зголемија годинава, при што приносите на 30-годишните американски државни обврзници се искачија на највисокото ниво од 2007 година. Растот на приносите создава дополнителен притисок врз вреднувањата на пазарот на акции. Ризиците се наклонети кон натамошен раст на приносите, со оглед на недостигот од политичка волја и напредок во справувањето со неодржливата траекторија на федералниот долг на земјата.
Премногу ризик
Приносот од добивката на акциите е едвај над приносите на обврзниците заштитени од инфлација
Bloomberg
Во раните фази, растот на балонот често самиот се поттикнува. Побарувачката што произлегува од инвестицискиот бум поддржува брз раст на профитот, повисоки профитни маржи и повисоки вреднувања на акциите. Но, при пад, повратната спрега може силно да дејствува во обратна насока, при што колапсот на побарувачката води до пад на паричните текови и преоценување на ризиците од кредитирањето што го поддржува натамошното ширење на балонот.
Големата финансиска криза ја илустрира оваа поука. Во фазата на раст, иновацијата со хипотекарното кредитирање на должници со пониска кредитна способност ја зголеми побарувачката за станови, што доведе до повисоки цени и им олесни на проблематичните должници да ги рефинансираат кредитите кога ќе завршеа нивните промотивни, пониски каматни стапки. Можноста за рефинансирање ги намали доцнењата во отплатата и неплаќањата и создаде впечаток дека ваквото хипотекарно кредитирање не е особено ризично. На крајот, по растот на побарувачката следуваше и зголемување на понудата на станови, што го ограничи натамошниот раст на цените. Кога тоа се случи, на должниците со пониска кредитна способност им стана тешко да ги рефинансираат кредитите, доцнењата во отплатата и неплаќањата нагло пораснаа, поткопувајќи ја одржливоста на ваквото кредитирање. Кога тоа кредитирање пропадна, побарувачката за станови се намали, а цените паднаа, што дополнително го засили притисокот врз станбеното кредитирање и го зголеми надолниот притисок врз цените на становите.
Очекувам ВИ да ја следи општата траекторија на другите големи технолошки подеми и падови. Како и бумот на железницата и интернетот, ВИ долгорочно ќе има значително влијание врз продуктивноста и економскиот раст. Исто така, неизбежно ќе се појави прекумерен капацитет што ќе ги оптовари профитите и цените на акциите - брзо претворајќи го инвестицискиот бум во пад.
Оттргнат од реалноста
Традиционалната поврзаност меѓу поширокиот пазар на акции и економијата е нарушена
Извор: Bloomberg
Тешко е да му се одолее на берзанскиот балон додека тој се надувува. Кога Џереми Грантам од „ГМВО“ (Grantham, Mayo, Van Otterloo & Co.) предупредуваше за балонот на Nasdaq кон крајот на 1990-тите, тој беше во право, но неколку години прерано. Како резултат на тоа, средствата под управување на компанијата се намалија за околу една третина пред да се покаже дека бил во право. Сепак, тоа беше значително подобра стратегија од алтернативата, која славно ја опиша извршниот директор на „Ситигруп“ (Citigroup) Чак Принс во 2007 година: „...сè додека музиката свири, мора да станете и да танцувате“.
Грантам излезе од интернет-бумот не само со недопрена, туку и со зајакната репутација. Истото не може да се каже за Принс по Големата финансиска криза.
.webp){kind=icon}
