Зошто „Лајв нејшн“ е обвинувана за високите цени на концертните билети

Индустријата за музика во живо во САД бележи силен раст. По падот на продажбата на компакт-дискови и подемот на стриминг-платформите, музичките изведувачи сè повеќе се потпираат на турнеи како главен извор на приходи, а цените на билетите нагло пораснаа. Сè повеќе профитира една компанија: „Лајв нејшн“ (Live Nation Entertainment Inc.), како и нејзиниот разгранок за продажба на билети „Тикетмастер“ (Ticketmaster).

Во голема пресуда за нарушување на конкуренцијата, федерална порота во Њујорк на 15 април заклучи дека „Лајв нејшн“ незаконски воспоставила монопол во индустријата на настани во живо и им наплатувала прескапи билети на посетителите.

Случајот започна во 2024 година, кога Министерството за правда и повеќе од триесет државни обвинители ја тужеа компанијата. Една недела по почетокот на судењето, кое почна на 2 март 2026 година, федералната влада и шест држави постигнаа спогодба. Но коалиција од 33 држави и Вашингтон продолжија судска битка за да издејствуваат раздвојување на компанијата.

Поротата утврди дека монополот на „Лајв нејшн“ довел посетителите на концерти да плаќаат 1,72 долар повеќе по билет.

Еве што треба да се знае за причините поради кои цените на концертните билети растат и што кажа поротата за улогата на „Лајв нејшн“.

Како функционира продажбата на концертни билети во САД?

Концертните сали имаат договори со сервиси за продажба на билети како „Тикетмастер“, „Еј-икс-ес“ (AXS) на АЕГ (AEG) или „ЦТС Ивентим“ (CTS Eventim AG). Овие договори често се ексклузивни.

Концертниот билет ја вклучува „основната цена“, односно почетниот износ, како и сервисните надоместоци, кои ги покриваат трошоците за одржување на објектот и платформата за продажба на билети, како обработка на плаќања и корисничка поддршка. Пред турнеја, изведувачот и неговиот тим ја одредуваат основната цена на билетот. За секој продаден билет, основната цена му се исплаќа на изведувачот, кој го задржува приходот по одбивањето на трошоците, меѓу кои патувања и работна сила. Објектот одделно ги одредува надоместоците, кои ги дели со продавачот на билети според процент утврден во договорот. „Тикетмастер“ има значително влијание врз нивото и структурата на тие надоместоци кога склучува договор со сала. Истражување на американската Канцеларија за отчетност на Владата од 2018 година покажа дека надоместоците во просек сочинувале 27 отсто од вкупната цена на билетот.

Постои и голем секундарен пазар, каде што компании како „Стабхаб“ (StubHub Inc.) и „Ситгик“ (SeatGeek Inc.) им овозможуваат на купувачите што веќе поседуваат билети повторно да ги препродаваат. „Тикетмастер“ продава билети и на примарниот и на пазарот за препродажба.

Колку пораснаа цените на концертите во САД?

Цените на билетите силно пораснаа во последните 25 години. Во 1996 година просечната основна цена за билет за настап на еден од стоте најпрофитабилни светски изведувачи во САД изнесувала 25,81 долари, според податоци на „Полстар“ (Pollstar), што денес би изнесувало 53,18 долари по пресметка на инфлацијата. До 2024 година просечната основна цена достигнала 136,45 долари, односно 142,15 долари во денешна вредност - раст од над 150 отсто.

Зошто концертните билети толку поскапеа?

Зад растот стојат неколку фактори. Во минатото изведувачите често ја поставуваа основната цена на билетите умерено за да ја поттикнат продажбата на албумите. Но денес малкумина купуваат винил-плочи или компакт-дискови, а приходите од стриминг не се толку профитабилни како продажбата на физички албуми. Тоа доведе турнеите да сочинуваат поголем дел - околу 70 отсто - од приходите на изведувачите, поради што тие наплатуваат повисоки цени.

По пандемијата на ковид-19, настаните во живо како концертите доживеаја силен бум. Зголемената побарувачка придонесе цените за посетителите дополнително да пораснат.

Потоа тука е и секундарниот пазар на билети. Препродажбата на билети постои со децении, но стана масовна во раните 2000-ти, со појавата на интернет-платформите. Овие платформи го променија формирањето на цените на концертите на два начина.

Прво, билетите на секундарниот пазар се поскапи. Препродавачите често наплатуваат дополнителни надоместоци и од купувачот и од продавачот. Истражување на американската Канцеларија за владина отчетност од 2018 година покажа дека надоместоците за секундарни билети се движеле од 20 до 56 отсто од основната цена на билетот, со просек од околу 31 отсто, во споредба со 27 отсто на примарниот пазар. Некои американски сојузни држави ја ограничуваат препродажбата, вклучувајќи и поставување висока граница на цените.

Некои музички изведувачи, како „Перл џем“ и „Кид рок“, побарале од „Тикетмастер“ или други платформи да ја исклучат можноста за препродажба.

Второ, пазарот за препродажба индиректно ги промени цените и на примарниот пазар. Изведувачите заработуваат само од првичната продажба на билетот. Ако купувачот подоцна го препродаде билетот по повисока цена, изведувачот не добива ништо од дополнителниот приход. Откако стана јасно дека посетителите се подготвени да платат многу повеќе за барани места на платформите за препродажба, изведувачите и организаторите сфатија дека и самите треба да наплатуваат значително повисоки цени. Како одговор, билетарниците воведоа динамични алатки што автоматски ги зголемуваат цените кога побарувачката е силна, овозможувајќи им на изведувачите и организаторите однапред да задржат поголем дел од таа вредност.

Каква улога имаат надоместоците во растот на цените?

Како што растеа основните цени во последните децении, така растеа и надоместоците што ги наплатува „Тикетмастер“. За време на сведочењето, главниот извршен директор на „Лајв нејшн“, Мајкл Рапино, призна дека надоместоците на компанијата се зголемувале со текот на времето. Рапино изјави дека тие зголемувања биле во линија со оние кај други билетарници како „Еј-икс-ес“ и „Ситгик“.

Директорот за продажба на билети во „Лајв нејшн“, Бен Бејкер, сведочеше дека надоместоците на „Тикетмастер“ зависат од основната цена на билетот. Заклучно со септември 2023 година, стандардниот ценовник на компанијата предвидувал наплата од 3,25 долари за билети со основна цена до 5,99 долари. Потоа надоместоците растат според основната цена, при што за највисоката категорија - над 116 долари - се наплатува провизија од 20 отсто, ограничена на најмногу 70 долари.

Мајкл Рапино/Фотограф: Michael Nagle/Bloomberg

„Тикетмастер“ е убедливо најголемиот примарен продавач на билети за музички концерти. Доминацијата на компанијата се појави откако ривали како „Тикетрон“ згаснаа или беа преземени, а продажбата на билети се префрли од билетарниците и поштенските нарачки кон централизираните платформи. Во случајот за нарушување на конкуренцијата, државите што ја тужеа „Лајв нејшн“ тврдеа дека нејзината позиција дополнително се зацврстила со спојувањето со „Тикетмастер“ во 2010 година. Тужителите проценија дека компанијата сега контролира повеќе од 80 отсто од пазарот. Рапино, пак, уделот на својата компанија го процени значително пониско, околу 50 отсто.

Таквата контрола врз продажбата на концертни билети значи дека „Тикетмастер“ врши притисок врз салите да наплатуваат високи надоместоци, без страв дека тие ќе преминат кај друг оператор, тврдеа државните обвинители што ја тужеа компанијата. Според нив, монополот му овозможил на „Тикетмастер“ да наплатува 2,30 долари повеќе по билет од најблискиот конкурент, а тој дополнителен трошок најмногу го плаќале посетителите на концертите.

Дали во странство функционира поинаку?

Повеќето сали во САД ги продаваат билетите преку еден примарен оператор. Тоа е спротивно од Европа, каде што повеќе објекти користат „отворен модел“, што овозможува повеќе компании истовремено да продаваат билети за ист концерт. Поддржувачите на тој модел тврдат дека конкуренцијата меѓу повеќе продавачи помага да се намалат надоместоците за посетителите.

Во Обединетото Кралство, концертната сала избира која билетарница ќе ја користи за дел од продажбата, додека организаторот може да избере друг оператор за преостанатиот дел. Во Франција, салите користат централизиран систем за продажба на билети, од кој повеќе компании можат да преземаат билети и да ги продаваат на своите платформи.

Каков случај изнесоа државите против „Лајв нејшн“?

Државите што ја тужеа „Лајв нејшн“ тврдат дека компанијата незаконски воспоставила монопол на пазарот за примарна продажба на билети. Според нив, компанијата ја користела контролата врз организацијата на концерти за да ги принуди салите да го користат „Тикетмастер“ и да склучуваат долгорочни ексклузивни договори што им оневозможуваат на конкурентите реална шанса за натпревар.

Тужителите тврдат и дека компанијата вовела политики што ги блокираат конкурентските организатори да ги користат нејзините амфитеатри, што ги принудува изведувачите да ги користат услугите на „Лајв нејшн“ ако сакаат да настапуваат на нејзините отворени сцени. Сите тие потези, според нив, ги зголемиле цените што потрошувачите ги плаќаат за музички настани во живо.

Државите бараат до 700 милиони долари, а можно е да побараат и дополнителни казни за прекршување на државните закони за конкуренција. Некои од нив побараа и „Лајв нејшн“ да го продаде „Тикетмастер“.

Bloomberg

Судењето e третпат како антимонополските власти водат битка со „Лајв нејшн“ во изминатите 16 години. Во 2010 година регулаторите ја тужеа компанијата поради преземањето на „Тикетмастер“, но случајот заврши со спогодба што го дозволи договорот под одредени услови. Девет години подоцна тврдеа дека „Лајв нејшн“ ја прекршила претходната спогодба, но повторно беше постигнат договор со дополнителни обврски за компанијата.

Во 2024 година Министерството за правда повторно ја тужеше „Лајв нејшн“ поради наводни прекршувања на правилата за конкуренција. Министерството постигна и трета спогодба со компанијата на 9 март, една недела по почетокот на судењето. На спогодбата ѝ се приклучија шест држави.

Каков е одговорот на „Лајв нејшн“?

Раководството на „Лајв нејшн“ негира дека компанијата се заканувала со префрлање концерти од сали што не сакале да го користат „Тикетмастер“. За секој пример наведен од државите, директорите тврдат дека концертниот оддел на компанијата препорачал друга локација од други причини.

Тие исто така велат дека не ги принудуваат изведувачите да избираат одредени сали и дека долгогодишна политика на „Лајв нејшн“ е да не дозволува надворешни организатори во нејзините амфитеатри.

Компанијата тврди дека најголемиот дел од одлуките за цените не е во нејзини раце: изведувачите ја одредуваат основната цена на билетите, а салите го контролираат нивото на надоместоците. Повеќето концерти што ги организира „Лајв нејшн“ - околу 80 отсто, според Рапино - се одржуваат во објекти што компанијата ниту ги поседува ниту ги управува.

Рапино сведочеше дека цените се пониски во европските земји бидејќи таму постојат построги правила за препродажба на билети, што практично ги ограничува највисоките цени.

„Тикетмастер“ доминира во продажбата за амфитеатри и арени, но не и кај други типови објекти како спортски стадиони, театри и клубови. Компанијата ги оспорува тврдењата на државите дека има доминантна позиција во продажбата на концертни билети, наведувајќи дека нејзиниот удел е помал ако се земе предвид целиот спектар на концертни објекти.

Се очекува „Лајв нејшн“ да поднесе жалба на пресудата и на секоја мерка што ќе ја изрече судијата пред американскиот Апелациски суд за Вториот округ.